Albert Camus đã lớn lên trong sự khốc liệt. Algeria - quê nhà của ông bị sa lầy vào các cuộc xung đột giữa người Algeria và thực dân Pháp. Cha ông qua đời trong Thế chiến thứ nhất, và ông cũng không phù hợp để chiến đấu trong Thế chiến thứ hai. 

Phải chiến đấu với căn bệnh lao tại Pháp và đối mặt với sự tàn phá của chiến tranh, với tư cách là một nhà báo kháng chiến, Camus dần trở nên tuyệt vọng.

Ông không thể thấy được bất cứ ý nghĩa gì sau tất cả những đau thương chết chóc không hồi kết này. Ông tự hỏi: 

“Nếu thế giới vô nghĩa như vậy, thì liệu cuộc sống của mỗi con người chúng ta có thể giữ chút giá trị gì không?”

Rất nhiều người sống cùng thời với Camus cũng có câu hỏi tương tự với ngọn cờ của một triết lý mới, gọi là “Thuyết hiện sinh”. 

Người theo thuyết hiện sinh tin rằng con người khi sinh ra đều là “tờ giấy trắng”. Mỗi người có nhiệm vụ tạo ra ý nghĩa cho cuộc đời họ giữa một thế giới hỗn loạn. Nhưng Camus đã không tán thành với trường phái tư tưởng của họ. Ông lập luận rằng tất cả mọi người đều được sinh ra với cùng một bản chất - thứ đã hướng họ về cùng một mục tiêu chung. 

Một trong số những mục tiêu đó là tìm ra ý nghĩa của cuộc sống bất chấp sự độc đoán một cách tàn nhẫn của thế giới. 

Camus xem những khát vọng tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống của con người và sự thờ ơ lãnh đạm của vũ trụ như là hai mảnh ghép không tương thích với nhau, và cho rằng việc cố ghép chúng lại cùng nhau về cơ bản là vô nghĩa. 

Nỗi lo này đã trở thành trung tâm trong “Thuyết phi lý” của Camus, thuyết này lập luận rằng cuộc sống vốn dĩ đã vô nghĩa. Việc khám phá ra cách để sống mà thiếu đi ý nghĩa sống đã trở thành câu hỏi gợi ý đằng sau tác phẩm đầu tay của Camus - cái mà ông gọi là “vòng lập của sự phi lý”. 

Nhân vật chính của vòng lặp này, và cuốn tiểu thuyết được xuất bản đầu tiên của Camus đã đưa ra một câu hỏi khá mờ mịt. Quyển “The Stranger” (Người xa lạ) viết về Meursault, một thanh niên sống tách biệt về cảm xúc, người mà chẳng tìm thấy ý nghĩa trong bất cứ điều gì. Anh ta không hề khóc trong đám tang của mẹ mình, anh ta ủng hộ âm mưu làm nhục một  người phụ nữ của tên hàng xóm, anh ta thậm chí còn phạm phải một tội ác bạo lực, nhưng Meursault lại chẳng một chút hối hận. 

Với anh ta, thế giới này là vô nghĩa và chẳng có chỗ cho luân thường đạo lý. 

Thái độ này đã tạo nên sự thù địch giữa Meursault và trật tự xã hội nơi anh ta sống. Nó gần dần làm tăng sự xa cách trong anh ta, mãi cho đến đoạn bùng nổ cao trào của cuốn tiểu thuyết. 

Không giống như nhân vật chính bị hắt hủi của ông, Camus được ca tụng vì triết lý chân thực của mình. Cuốn sách “The Stranger” đã giúp ông trở nên nổi tiếng, và Camus tiếp tục sáng tác những tác phẩm khám phá giá trị của cuộc sống giữa sự phi lý, đa số các tác phẩm đều quay lại về cùng một câu hỏi triết lý: “Nếu như cuộc sống thật sự vô nghĩa thì liệu tự sát có phải là phản ứng hợp lý duy nhất hay không?” 

Ông nhấn mạnh câu trả lời của mình là “không”. 

Có lẽ ta sẽ không có được bất cứ lời giải thích nào về cái thế giới bất công này, nhưng việc lựa chọn để sống bất chấp chính là biểu hiện sâu sắc nhất của của quyền tự do thật sự của chúng ta. 

Camus giải thích điều này ở một trong số các bài luận nổi tiếng nhất của ông - bài luận tập trung vào thần thoại Hy Lạp về Sisyphus. Sisyphus là một vị vua, người đã gian dối các vị thần và ông đã bị trừng phạt bằng cách lăn một tảng đá lên đồi không ngừng nghỉ.

Sự tàn nhẫn của hình phạt này nằm ở sự vô ích lạ lùng của nó, nhưng Camus lại cho rằng toàn thể nhân loại đề ở trong cùng hoàn cảnh như vậy. Và chỉ khi nào ta chấp nhận được sự vô nghĩa của cuộc sống thì chúng ta mới có thể ngẩng cao đầu đối diện với sự phi lý. Theo như Camus, khi vị vua lựa chọn bắt đầu hình phạt nghiêm khắc của mình một lần nữa, “Người ta phải tưởng tượng rằng Sisyphus đang rất hạnh phúc.” 

Những người cùng thời với Camus đã không chấp nhận sự phù phiếm này. Nhiều nhà hiện sinh đã ủng hộ những cuộc cách mạng vũ trang để lật đổ những hệ thống mà họ tin rằng đã tước đoạt quyền tự quyết và mục tiêu của con người. 

Camus đã đáp trả bằng bộ tác phẩm thứ hai của mình: vòng lặp của sự nổi dậy. 

Trong “The Rebel”, ông đã khám phá các cuộc nổi loạn như là hành động sáng tạo hơn là hành động phá hoại. Camus tin rằng việc đảo ngược quyền lực chỉ dẫn đến một vòng lặp bạo lực vô tận. Thay vào đó, cách để tránh đi sự mất mát vô nghĩa là củng cố sự hiểu biết cộng đồng về bản chất chung của nhân loại. 

Trớ trêu thay, chính vòng lặp của những ý tưởng tương đối hòa bình này đã gây ra sự sụp đổ giữa ông và nhiều nhà văn, triết gia đồng nghiệp khác. 

Bất chấp những tranh cãi, Camus đã bắt đầu sáng tác cuốn tiểu thuyết cá nhân dài nhất của mình - một cuốn tự truyện mang tên “The First Man”. Cuốn tiểu thuyết dự định sẽ là mảnh ghép đầu tiên trong một hướng đi mới đầy hy vọng: “vòng lặp của tình yêu”. 

Nhưng vào năm 1960, Camus đã bất ngờ qua đời trong một tai nạn xe hơi, điều mà chỉ có thể diễn tả bằng từ “vô nghĩa” và “phi lý”. Trong khi thế giới chưa bao giờ thấy được vòng lặp yêu thương của ông, thì vòng lặp của sự nổi dậy và phi lý vẫn tiếp tục tạo tiếng vang tới độc giả ngày nay. 

Khái niệm của sự phi lý của ông đã trở thành một phần của thế giới văn chương, triết học thế kỷ 20 và thậm chí là trong văn hóa đại chúng. 

Ngày nay, Camus vẫn là một người dẫn đường đáng tin cậy trong những tình huống bất định. Những ý tưởng của ông đã thấm nhuần vào một thế giới vô tri bằng nguồn cảm hứng hơn là sự thất bại. 

- Theo: Nina Medvinskaya (TED Ed) 

- Người dịch: Xuan Nghi Vương