Nếu bạn từng hay trách bản thân mình vì không phát huy hết tiềm năng và cho rằng vị  mình lười biếng, thiếu ý chí hoặc có một điểm yếu nào đó; nếu bạn thấy bản thân thiếu ý thức tự giác và khó hoàn thành những điều bạn muốn; nếu bạn luôn cảm thấy mình đang kìm hãm bản thân nhưng không thể hiểu tại sao… thì tác giả Laura K. Connell sẽ giúp bạn tìm thấy giá trị cốt lõi của bạn, những điều bạn thích và không thích với cuốn sách “Không phải lỗi của bạn”. Đoạn trích dưới đây, tác giả sẽ giúp bạn nhận diện những kiểu người độc hại đang thao túng tâm lý bạn. 

---

Người độc hại thường có góc khuất nội tâm chưa được giải quyết và thường gây tổn thương cho những người gần gũi họ. Đúng là trên đời này không có ai hoàn hảo, nhưng những người độc hại thật sự có thể kìm hãm bạn và khiến bạn nghi ngờ chính mình. Họ có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của bạn, khơi dậy sự lo lắng trong bạn, khiến bạn chán nản, mất ngủ hoặc mất niềm tin. Thường thì những người độc hại mà chúng ta gặp phải là những người gần gũi chúng ta như người thân trong gia đình, người yêu và đồng nghiệp. Đây cũng là những mối quan hệ sẽ được tập trung thảo luận trong chương này. Trước khi đi sâu hơn, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bốn dấu hiệu giúp nhận biết người độc hại. Đây chưa phải là danh sách liệt kê đầy đủ vì có nhiều kiểu người độc hại khác nhau, và người bạn gặp phải có thể không có những biểu hiện như tôi nêu ra ở đây mà có thể đó là một người vừa vô trách nhiệm vừa muốn được bạn chăm sóc chẳng hạn.

Nhiều người độc hại thường cố tỏ ra là họ đang có thể kiểm soát mọi thứ. Cách thể hiện của họ thuyết phục đến nỗi cả bạn lẫn bản thân họ đều tin rằng họ không có bất kỳ vấn đề nào trong cuộc sống. Khi bạn cho họ thấy mặt yếu đuối của mình hay những khó khăn mà bạn đang trải qua, họ sẽ cắt ngang lời bạn hoặc chuyển chủ đề vì họ không thấy thoải mái với những chia sẻ sâu sắc như vậy. Họ quan tâm đến hình ảnh của bản thân hơn là kết nối hay phát triển mối quan hệ thân thiết với bạn. Đây cũng thường là những biểu hiện của người có kiểu gắn bó né tránh.

Có thể họ sẽ công kích hoặc xa lánh bạn nếu thấy bạn muốn kết nối với họ. Họ biến bạn thành một kẻ đáng trách chỉ vì bạn muốn tâm sự về những khó khăn của mình, điều mà họ cho là yếu đuối và đáng xấu hổ. Kiểu người này chỉ chấp nhận những câu chuyện tích cực và thường nói bạn đừng mãi tập trung vào những vấn đề của bản thân. Thái độ của họ làm bạn vừa tổn thương vừa hoang mang, vì bạn tin rằng bạn là người có vấn đề khi muốn làm thân với họ, hoặc vì bạn thấy mình không hoàn hảo như họ.

Đối với những người độc hại, mọi thứ đều xoay quanh họ và nhu cầu của họ. Khi bạn kể về vấn đề bạn đang gặp phải, họ sẽ lập tức liên hệ vấn đề của bạn với một điều gì đó trong cuộc sống của họ. Cuộc trò chuyện bỗng dưng chỉ xoay quanh họ, khiến bạn bối rối không hiểu tại sao lại như vậy trong khi bạn là người tìm đến họ để nhờ giúp đỡ. Kiểu người độc hại này không biết cách lắng nghe và không bận tâm đến việc giúp đỡ bạn hay tìm hiểu nhu cầu của bạn. Họ giống như một cái giếng không đáy vì dù bạn có cho họ bao nhiêu thì cũng không bao giờ là đủ. Người ích kỷ cũng thường thích kiểm soát mọi thứ vì họ không biết chuyện nào thuộc phạm vi kiểm soát của họ và chuyện nào nằm trong phạm vi kiểm soát của người khác. Đối với họ, những người xung quanh tồn tại là để đáp ứng nhu cầu của họ. Người ái kỷ thuộc kiểu độc hại này.

Người độc hại thường không đưa ra những nhận xét mang tính xây dựng hay phản hồi hữu ích. Theo nhiều cách khác nhau, họ luôn nói rằng bạn không đủ tốt và sẽ không bao giờ tốt lên được. Đây là hành vi điển hình của nhiều cha mẹ độc hại. Họ có một tiêu chuẩn vô hình mà bạn không thể nào đáp ứng nổi. Họ cho bạn biết rằng bạn lúc nào cũng làm họ thất vọng, nhưng họ lại không bao giờ nói rõ bạn có thể làm gì để được họ công nhận. Những người hay phê phán như vậy thường thể hiện thái độ xem thường bạn, làm ra vẻ như họ có vị thế cao hơn bạn và thường xuyên buông lời chỉ trích khiến lòng tự tôn của bạn bị hủy hoại. Nhưng khi bạn để cập đến những lời chỉ trích đó hoặc hỏi xem họ muốn bạn làm gì để cải thiện bản thân, họ sẽ phủ nhận và nói rằng họ không hề chỉ trích bạn.

Một ví dụ cho kiểu người độc hại này là những kẻ đã ngoại tình còn dám nói giận với bạn khi bạn không tha thứ ngay cho họ. Họ không nghĩ họ cần thay đổi hành vi để giành lại lòng tin nơi bạn mà chỉ cần nói xin lỗi là đủ. Một ví dụ khác cho kiểu người này là người chồng/vợ từng khiến bạn mất lòng tin trong vấn đề tiền bạc nhưng lại tỏ vẻ khó chịu khi bạn muốn theo dõi hoạt động chỉ tiêu của họ. Họ muốn được chồng/vợ của mình tin tưởng trong khi họ không hề nỗ lực để đạt được sự tin tưởng đó.

Lòng tin cần được xây dựng theo thời gian, kể cả khi đối phương chưa từng phản bội bạn. Nếu từng khiến bạn mất niềm tin, người đó sẽ cần rất nhiều thời gian để giành lại lòng tin của bạn. Đã là con người thì ai cũng có lúc phạm lỗi, nhưng nếu đối phương không sẵn sàng nỗ lực để khôi phục niềm tin bạn dành cho họ, đó chính là dấu hiệu cho thấy họ có tính cách độc hại. Có thể họ sẽ nói rằng nếu bạn yêu họ thì bạn sẽ tin họ, nhưng thực tế là bạn vẫn có thể yêu một người mà không tin họ. Sự hoài nghi là một cơ chế tự vệ lành mạnh.

- Trích từ cuốn sách “Không phải lỗi của bạn - Đối mặt và giải phóng bản thân khỏi nỗi đau liên thế hệ” của tác giả Laura K. Connell do First News chuyển ngữ và phát hành.