>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 4: 40 - 21
>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 3: 60 - 41
>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 2: 80 - 61
>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 1: 100 - 81
20/ Đỉnh gió hú - Emily Brontë (1847)
Bộ phim chuyển thể táo bạo và đầy nhục cảm của Emerald Fennell từng gây chia rẽ dư luận khi ra mắt vào tháng 2. Nhưng ngay từ khi xuất bản, nguyên tác duy nhất của Emily Brontë - dưới bút danh Ellis Bell - cũng đã khiến độc giả thời Victoria tranh cãi dữ dội vì cách khắc họa mối quan hệ độc hại giữa hai nhân vật phản anh hùng Heathcliff và Cathy, cùng sự nhập nhằng về đạo đức trong câu chuyện.
Lấy bối cảnh vùng đồng hoang gió hú Yorkshire, “Đỉnh gió hú” ngày nay được xem là một kiệt tác của văn học gothic.
19/ Tristram Shandy - Laurence Sterne (1759)
Được phát hành thành chín tập, “phản tiểu thuyết” hỗn loạn và đầy thử nghiệm của Sterne là một cuốn tự truyện siêu hư cấu mà nhân vật chính thậm chí phải nhiều tập sau mới… được sinh ra. Câu chuyện dài dòng nhưng cực kỳ hiện đại này chứa đầy những màn chơi chữ và những đoạn triết lý về mọi chủ đề, từ cái mũi, định mệnh gắn với tên gọi cho đến nghệ thuật chiến tranh.
Thành công vang dội của tác phẩm đã biến Sterne từ một mục sư vô danh ở Yorkshire thành người nổi tiếng trong giới văn chương.
18/ Thuyết phục - Jane Austen (1817)
Là cuốn tiểu thuyết cuối cùng Austen hoàn thành trước khi qua đời, “Thuyết phục” thường được xem là tác phẩm trưởng thành nhất của bà. Đây là câu chuyện lặng lẽ nhưng đau lòng về những cơ hội đã vuột mất và tình yêu bị kìm nén.
Anne Elliot từng bị thuyết phục phải hủy hôn với thuyền trưởng Wentworth. Bảy năm sau, khi người cũ bất ngờ quay trở lại cuộc đời mình, cô buộc phải đối diện với câu hỏi về “điều gì đã có thể xảy ra”. Dù ban đầu không nổi tiếng bằng các tác phẩm khác của Austen, cuốn sách dần trở thành tác phẩm được nhiều độc giả trung thành yêu mến nhất của bà.
17/ Trăm năm cô đơn - Gabriel García Márquez (1967)
Chủ nghĩa thực dân và nội chiến, những đàn bướm vàng, các linh mục biết bay và một đại dịch mất ngủ… Lấy cảm hứng từ quê nhà Aracataca ở Colombia cùng những câu chuyện của ông bà mình, García Márquez đã viết nên kiệt tác hiện thực huyền ảo này trong 18 tháng làm việc điên cuồng, hút tới 60 điếu thuốc mỗi ngày.
Theo chân gia tộc Buendía suốt bảy thế hệ tại thị trấn hư cấu Macondo bên bờ Caribe, cuốn tiểu thuyết vừa hài hước, bi kịch, vừa đậm tính chính trị này đã trở thành cột mốc của văn học Mỹ Latin và bán được hơn 50 triệu bản trên toàn thế giới. García Márquez sau đó nhận giải Nobel Văn học năm 1982.
16/ 1984 - George Orwell (1949)
Có lẽ không cuốn tiểu thuyết nào vẫn còn mang tính thời sự với chính trị toàn cầu như tác phẩm hoàn chỉnh cuối cùng của Orwell - tác giả của “Animal Farm”. Ngày nay, từ
Orwell viết “1984” khi đang mắc bệnh lao nặng - căn bệnh đã cướp đi mạng sống của ông vào năm 1950. Với hình ảnh xã hội toàn trị nơi sự thật bị bóp méo và con người bị giám sát tuyệt đối, cuốn tiểu thuyết vẫn tiếp tục ám ảnh độc giả cho đến tận hiện tại.
15/ Moby-Dick - Cá voi trắng - Herman Melville (1851)
Thiên sử thi vĩ đại của văn học Mỹ về nỗi ám ảnh, lấy bối cảnh trên con tàu săn cá voi Pequod, nơi thuyền trưởng Ahab quyết tâm truy lùng con cá voi trắng Moby Dick - sinh vật đã cắn đứt chân ông và khiến ông phải dùng xương hàm cá voi làm chân giả.
Giàu tính biểu tượng, đầy những đoạn triết luận, sự phức tạp mang tầm vũ trụ cùng các cảnh hành động dữ dội, Moby-Dick chỉ thực sự được công nhận là kiệt tác sau khi Melville qua đời. Gần 80 năm sau, tên của Starbuck - vị phó thuyền trong tiểu thuyết - đã được dùng để đặt cho chuỗi cà phê nổi tiếng Starbucks.
14/ Bà Dalloway - Virginia Woolf (1925)
Những mối tình cũ và những đường đời dang dở liên tục hiện về trong tâm trí Clarissa Dalloway khi bà chuẩn bị cho một buổi tiệc thượng lưu, trong cuốn tiểu thuyết dòng ý thức rực rỡ này lấy bối cảnh một ngày tháng 6 tại London thập niên 1920.
Woolf đưa vào tác phẩm nhiều chủ đề vượt trước thời đại, như tình cảm đồng giới - Sally, người Clarissa từng say mê thời trẻ, xuất hiện trở lại trong vai trò một bà mẹ năm con - hay hội chứng PTSD qua nhân vật Septimus, cựu binh Thế chiến 1 đang dần rơi vào trạng thái điên loạn.
Austen từng nổi tiếng nói rằng bà muốn tạo ra “một nữ chính mà ngoài tôi ra sẽ chẳng ai thực sự thích nổi”. Nhân vật Emma - giàu có, tự tin thái quá và thích mai mối chuyện tình cảm cho người khác - dần đi tới sự trưởng thành và tự nhận thức thông qua chính những sai lầm của mình.
Với cốt truyện được xây dựng hoàn hảo, Emma đào sâu các vấn đề về tiền bạc, giai cấp và quyền lực xã hội qua “đề tài lý tưởng” của Austen: “ba hoặc bốn gia đình trong một ngôi làng nông thôn”. Đây cũng là cuốn tiểu thuyết cuối cùng được xuất bản khi Austen còn sống. Năm 1995, tác phẩm được chuyển thể thành bộ phim học đường Hollywood nổi tiếng Clueless với sự tham gia của Alicia Silverstone và Paul Rudd.
12/ Bleak House - Charles Dickens (1852–1853)
Vụ kiện của Jarndyce và Jarndyce - cuộc tranh chấp thừa kế kéo dài đến mức nuốt chửng tất cả những ai liên quan - trở thành trung tâm của bức chân dung khổng lồ về London đầy sương mù và gần như siêu thực của Dickens.
Được nhiều người xem là thành tựu vĩ đại nhất của ông, “Bleak House” còn nổi tiếng với một trong những cái chết gây tranh cãi nhất lịch sử văn học: nhân vật Mr Krook được cho là chết vì… tự bốc cháy.
11/ Đại gia Gatsby - F. Scott Fitzgerald (1925)
Bi kịch được viết bằng thứ văn chương lộng lẫy này khắc họa sự mục ruỗng của tầng lớp “những con người vô tâm” đang đắm chìm trong chủ nghĩa hưởng lạc thời kỳ nhạc jazz. Tuy nhiên, “Đại gia Gatsby” chỉ thực sự nổi tiếng vào thời kỳ Thế chiến 2, khi những bản sách miễn phí được phát cho binh sĩ Mỹ.
Qua góc nhìn của một kẻ ngoài cuộc về giới thượng lưu, Fitzgerald đã phơi bày sự trống rỗng nằm ngay trung tâm của “Giấc mơ Mỹ” - điều khiến cuốn sách trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của văn học Mỹ thế kỷ 20.
10/ Bà Bovary - Gustave Flaubert (1856)
Một câu chuyện đầy cay đắng về những ảo tưởng, tính trưởng giả và khát vọng lãng mạn, “Bà Bovary” kể về Emma Bovary - người vợ bất mãn của một bác sĩ tỉnh lẻ. Tác phẩm đã góp phần làm thay đổi hình thức tiểu thuyết hiện đại nhờ cách khắc họa tỉ mỉ đời sống thị trấn nhỏ ở nước Pháp thế kỷ 19.
Các học giả lưu ý rằng không có bằng chứng nào cho thấy Flaubert thực sự từng nói câu nổi tiếng “Madame Bovary, c’est moi” (“Madame Bovary chính là tôi”) - câu nói thường được gán cho ông như minh chứng rằng mọi tiểu thuyết, suy cho cùng, đều mang tính tự truyện.
09/ Kiêu hãnh và Định kiến - Jane Austen (1813)
Sự hài hước đầy châm biếm, gia đình Bennet đáng yêu cùng hình tượng Darcy kiêu ngạo nhưng cuốn hút đã tạo nên sức sống lâu bền cho tác phẩm suốt hơn hai thế kỷ. “Kiêu hãnh và định kiến” đã truyền cảm hứng cho vô số bản chuyển thể nổi tiếng, từ series truyền hình kinh điển thập niên 1990 đến bộ phim có sự tham gia của Keira Knightley, và cả nhân vật Mark Darcy trong loạt truyện “Bridget Jones's Diary” của Helen Fielding.
08/ Jane Eyre - Charlotte Brontë (1847)
Câu chuyện về cô gia sư nghèo Jane, mối tình đầy bất ngờ với Mr Rochester và người phụ nữ điên bị nhốt trên gác mái đã nhanh chóng trở thành bestseller ngay khi ra mắt. (Hai tháng sau đó, chị gái bà là Emily Brontë cũng xuất bản “Đỉnh gió hú”.)
Được phát hành dưới bút danh Currer Bell, “Jane Eyre” gây ấn tượng mạnh nhờ lối kể chuyện ngôi thứ nhất đầy mới mẻ, cùng những yếu tố gothic và gợi cảm khiến độc giả đương thời vừa say mê vừa sửng sốt.
07/ Chiến tranh và Hòa bình - Leo Tolstoy (1869)
Kết hợp giữa tình yêu, bi kịch, triết học và lịch sử các cuộc chiến tranh Napoleon, sử thi bốn tập của Tolstoy được chính ông khẳng định rằng “không phải là một cuốn tiểu thuyết”. Tuy nhiên, Fyodor Dostoevsky lại xem nó là kiệt tác của văn học Nga.
Dù phần đầu được đăng nhiều kỳ trên tạp chí The Russian Messenger từ năm 1865, những bản phác thảo đầu tiên của tác phẩm được cho là đã xuất hiện từ năm 1856. Tolstoy cũng được cho là đã viết đi viết lại cuốn sách tới gần 20 lần.
06/ Anna Karenina - Leo Tolstoy (1878)
Câu chuyện về mối tình định mệnh giữa Anna - người vợ của Karenin - và bá tước Vronsky là cuốn “tiểu thuyết thực sự đầu tiên” của Tolstoy, theo cách ông tự nhìn nhận về tác phẩm của mình. Anna Karenina được đăng nhiều kỳ suốt hai năm trước khi xuất bản thành sách và ban đầu nhận về những phản ứng trái chiều.
Dù chính Tolstoy từng cho rằng cuốn sách “thật kinh khủng”, nhiều thế hệ độc giả vẫn bị cuốn hút bởi chiều sâu cảm xúc và bức tranh rộng lớn về xã hội Nga mà ông tạo dựng. William Faulkner thậm chí còn gọi đây là cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất từng được viết ra.
05/ Đi tìm thời gian đã mất - Marcel Proust (1913–1927)
Được dịch sang tiếng Anh lần đầu vào năm 1922, bộ tiểu thuyết bảy tập của Proust lấy bối cảnh Paris hiện vẫn giữ kỷ lục là tác phẩm dài nhất thế giới.
Khái niệm “hiệu ứng madeleine” (hay “khoảnh khắc Proust”) - ngày nay dùng để chỉ việc một trải nghiệm giác quan bất ngờ đánh thức ký ức sâu kín - bắt nguồn từ phân cảnh nổi tiếng ở những trang đầu tiên của tác phẩm: người kể chuyện nhúng chiếc bánh madeleine nhỏ vào tách trà hoa chanh, rồi lập tức bị kéo ngược về những ký ức tuổi thơ.
04/ Đến ngọn hải đăng - Virginia Woolf (1927)
Tiểu thuyết thứ năm của Woolf diễn ra chủ yếu trong hai ngày cách nhau 10 năm - trước và sau Thế chiến thứ nhất -liên tục chuyển đổi góc nhìn giữa gia đình Ramsay và những vị khách tại ngôi nhà nghỉ hè của họ trên đảo Skye.
Tác phẩm được xây dựng từ ký ức tuổi thơ của Woolf trong những kỳ nghỉ ở Talland House, St Ives, Cornwall. Chính bà từng gọi đây là cuốn sách “hay nhất và dễ dàng nhất” mình từng viết. Bìa áo đầu tiên của tác phẩm được thiết kế bởi chị gái bà, nữ họa sĩ Vanessa Bell.
03/ Ulysses - James Joyce (1914–1922)
Kiệt tác chủ nghĩa hiện đại này tái hiện một ngày duy nhất ở Dublin - ngày 16 tháng 6 năm 1904 - và đã làm thay đổi lịch sử văn chương mãi mãi.
Ban đầu chỉ được Joyce dự định như một truyện ngắn trong tuyển tập “Dân Dublin”, Ulysses được viết trong suốt bảy năm và từng bị cấm tại Mỹ lẫn Anh vì bị cho là dung tục trước cả khi được xuất bản đầy đủ.
Lấy cảm hứng từ “Odyssey” của Homer, cuốn tiểu thuyết đồ sộ này nổi tiếng với lối viết dòng ý thức (stream of consciousness), đồng thời được xem là một trong những tác phẩm khó đọc nhưng cũng giàu phần thưởng nhất của văn học Anh ngữ.
02/ Yêu dấu - Toni Morrison (1987)
Tác phẩm đoạt giải Pulitzer cho hạng mục tiểu thuyết là câu chuyện đau đớn về những người nô lệ được giải phóng sau Nội chiến Mỹ, lấy cảm hứng một phần từ cuộc đời của Margaret Garner - người phụ nữ từng giết chính con gái mình để ngăn đứa bé bị đưa trở lại kiếp nô lệ.
Morrison mô tả “Yêu dấu” là câu chuyện về “cuộc chiến dữ dội giữa ký ức và sự lãng quên”. Bức chân dung ám ảnh về bạo lực thể xác lẫn tinh thần này đến nay vẫn là một trong những cuốn sách liên tục bị cấm và bị phản đối nhiều nhất trong các thư viện Mỹ, đồng thời cũng là một trong những tác phẩm được yêu mến nhất.
Năm 1993, Morrison trở thành người phụ nữ da màu đầu tiên giành giải Nobel Văn học.
01/ Middlemarch - George Eliot (1871–1872)
Theo chân cuộc sống, tình yêu và những biến động của cư dân một thị trấn tỉnh lẻ nước Anh giữa thế kỷ 19, “Middlemarch” được xem là kiệt tác lớn nhất của George Eliot.
Ban đầu, Eliot dự định viết thành hai cuốn sách riêng biệt, nhưng sau đó bà kết hợp chúng thành một thiên tiểu thuyết đồ sộ với kết cấu chặt chẽ, đào sâu vào các chủ đề như công việc và hôn nhân, tham vọng và sáng tạo, ích kỷ và tinh thần cộng đồng - tất cả đặt trong bối cảnh những thay đổi chính trị, xã hội và công nghệ của thời đại.
Ngay khi ra mắt, tác phẩm đã trở thành bestseller và từ đó ảnh hưởng sâu rộng tới văn học Anh ngữ. Việc “Middlemarch” đứng đầu danh sách này gần như không gây bất ngờ cho giới phê bình. Nữ thi sĩ Emily Dickinson từng viết:
“Tôi nghĩ gì về Middlemarch ư?
Tôi nghĩ gì về vinh quang?”
- Theo: The Guardian