80/ Rebecca - Daphne du Maurier (1938)
Cuốn tiểu thuyết sở hữu một trong những câu mở đầu nổi tiếng nhất lịch sử văn học, cùng với bà quản gia Mrs Danvers - một trong những nữ phản diện đáng sợ nhất từng được tạo ra. Và điều đặc biệt là nhân vật trung tâm Rebecca đã chết ngay từ đầu câu chuyện. Tòa điền trang trong tiểu thuyết được lấy cảm hứng từ chính ngôi nhà của Du Maurier ở Cornwall. Giới phê bình từng có phần “kẻ cả” với kiệt tác gothic này, nhưng cũng giống như Rebecca đầy quyến rũ, sức mê hoặc của cuốn sách là điều không thể dễ dàng thoát khỏi.
79/ Go Tell It on the Mountain - James Baldwin (1953)
Cuốn tiểu thuyết đầu tay của Baldwin được lấy cảm hứng từ mối quan hệ giữa ông với người cha dượng độc đoán và tàn nhẫn - một mục sư truyền giáo đến từ New Orleans. Câu chuyện diễn ra trong vòng 24 giờ, xoay quanh John Grimes, cậu bé bị kỳ vọng sẽ nối nghiệp người cha mục sư đầy bạo lực của mình. Tác phẩm kết nối giữa dục tính và đức tin, đồng thời cũng nhiều lần nằm trong danh sách sách cấm tại Mỹ.
78/ A House for Mr Biswas - VS Naipaul (1961)
Bước đột phá quốc tế của Naipaul đến từ cuốn tiểu thuyết thứ tư này - một thiên sử thi hài hước lấy bối cảnh Trinidad hậu thuộc địa, kể về cuộc đời đầy trắc trở của ông Biswas, nhân vật được xây dựng dựa trên cha của Naipaul. (Người con trai Anand trong truyện chính là hình ảnh của tác giả.) Suốt cuốn sách, ông Biswas liên tục phải sống trong những ngôi nhà không phù hợp - phần lớn thuộc về gia đình bên vợ, những người mà ông luôn xung đột - cho đến cuối cùng cũng tìm được “ngôi nhà của riêng mình”. Sau này, Naipaul giành giải Nobel Văn học năm 2001.
77/ The Rainbow - DH Lawrence (1915)
Trong thế giới của Lawrence, khát khao mang màu sắc siêu nghiệm và tình yêu gần như là một trải nghiệm tôn giáo. Lấy bối cảnh vùng quê Nottinghamshire và theo chân ba thế hệ của một gia đình giữa thời kỳ công nghiệp hóa thế kỷ 19, cuốn tiểu thuyết từng bị kết luận là “đồi trụy” vì tuyến truyện xoay quanh mối quan hệ đồng tính nữ giữa Ursula Brangwen trẻ tuổi và cô giáo của mình. Phần tiếp theo của tác phẩm, “Women in Love”, được xuất bản vào năm 1920.
76/ Bá tước Dracula - Bram Stoker (1897)
Chưa từng ngừng tái bản kể từ ngày ra mắt, cuốn tiểu thuyết kinh dị gothic dưới dạng thư từ này kể về một luật sư người Anh đến lâu đài của một quý tộc vùng Transylvania - kẻ hóa ra là ma cà rồng - và sau đó cập bến Whitby để gieo rắc nỗi kinh hoàng xuống London. Tác phẩm này có sức ảnh hưởng rất lớn trong văn hóa đại chúng. Chính Stoker là người bổ sung nhiều chi tiết vào truyền thuyết ma cà rồng, những điều nay đã trở thành “chuẩn mực”: ma cà rồng phải được mời mới có thể bước vào nhà, và chúng không có hình phản chiếu trong gương.
75/ Mắt nào xanh nhất - Toni Morrison (1970)
Cô bé 11 tuổi Pecola Breedlove luôn mơ mình có đôi mắt xanh như Shirley Temple. Lớn lên tại Lorain, Ohio - quê hương của Morrison - sau thời kỳ Đại suy thoái, Pecola dần tin rằng mình quá nhỏ bé, quá xấu xí và quá “da màu” để được yêu thương. Bằng cách đặt một cô bé da màu vào trung tâm câu chuyện, cuốn tiểu thuyết đầu tay ngắn nhưng đầy đau đớn của Morrison đã thay đổi văn học Mỹ. Tuy nhiên, phải rất lâu sau thành tựu ấy mới được công nhận. Năm 1993, Morrison viết: “Lần xuất bản đầu tiên của “Mắt nào xanh nhất” giống hệt cuộc đời Pecola: bị xem nhẹ, bị tầm thường hóa và bị hiểu sai.”
74/ Nervous Conditions - Tsitsi Dangarembga (1988)
Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên bằng tiếng Anh được xuất bản bởi một phụ nữ da màu đến từ Zimbabwe. Tác phẩm mang màu sắc bán tự truyện, kể về khát vọng học tập và thoát khỏi cuộc sống tù túng của một cô gái nông thôn. Sau này, cuốn sách trở thành phần mở đầu của một bộ ba tiểu thuyết, giành giải Commonwealth Writers' Prize và trở thành tác phẩm quan trọng của văn học hậu thuộc địa. Phần mới nhất của bộ ba, “This Mournable Body”, từng vào danh sách rút gọn của giải Booker Prize năm 2020. Cũng trong năm đó, Dangarembga bị bắt tại Harare vì tham gia biểu tình chống chính phủ; bản án dành cho bà năm 2022 đã bị hủy bỏ một năm sau đó.
73/ Một Cái Tên - WG Sebald (2001)
Những cuốn sách u buồn và đầy chất siêu thực của Sebald kết hợp du ký, tiểu sử, lịch sử và hư cấu, xen kẽ cùng các bức ảnh đen trắng bí ẩn để tạo ra một phong cách kể chuyện hoàn toàn mới - thường được gọi là “Sebaldian”. Tất cả đều phản ánh sang chấn của The Holocaust. Cuốn sách cuối cùng này kể về một nhà sử học kiến trúc từng trốn khỏi Đức Quốc xã thông qua chiến dịch Kindertransport, và đã đưa Sebald trở thành ứng viên tiềm năng cho giải Nobel Prize in Literature. Tuy nhiên, ông qua đời trong một vụ tai nạn xe hơi cùng năm đó khi mới 57 tuổi.
72/ Our Mutual Friend - Charles Dickens (1864)
Tiền bạc, danh tính bị che giấu và lớp bụi tạo nên London - cuốn tiểu thuyết hoàn chỉnh cuối cùng của Dickens tiếp tục theo đuổi những chủ đề quen thuộc của ông như bi kịch, giai cấp và cái chết. Trong lúc viết tác phẩm theo hình thức đăng từng kỳ, Dickens từng suýt chết trong một vụ tai nạn tàu hỏa nghiêm trọng và đã cố cứu bản thảo khỏi đống đổ nát. Độc giả đương thời cho rằng cuốn sách quá phức tạp, nhưng các nhà phê bình thế kỷ 20 lại nhìn thấy trong đó những dấu hiệu báo trước chủ nghĩa hiện đại và sự sụp đổ của những niềm tin thời Victoria.
71/ Kindred - Octavia E Butler (1979)
Được chính tác giả mô tả là “một kiểu fantasy u ám”, “Kindred” là tác phẩm giả tưởng mang tính cột mốc khi kết hợp yếu tố du hành thời gian với hiện thực tàn bạo của chế độ nô lệ tại Mỹ. Câu chuyện theo chân một phụ nữ da màu hiện đại liên tục bị kéo ngược về miền Nam nước Mỹ trước Nội chiến, qua đó khám phá bạo lực phân biệt chủng tộc và những phức tạp trong các mối quan hệ liên chủng tộc. Đây là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Afrofuturism - dòng nghệ thuật kết hợp khoa học viễn tưởng với vấn đề công bằng chủng tộc - đồng thời cũng là cuốn sách có ảnh hưởng lâu dài nhất của Butler.
70/ Jude Kẻ vô danh - Thomas Hardy (1895)
Ngay khi ra mắt, cuốn tiểu thuyết cuối cùng của Hardy bị chế giễu bởi tựa đề. Tác phẩm theo chân Jude Fawley, một người thợ xây thuộc tầng lớp lao động luôn khao khát được học hành và bước vào giới trí thức. Đây là cuốn tiểu thuyết mang màu sắc chính trị rõ rệt nhất của Hardy, khi trực diện khai thác những chủ đề gây tranh cãi như giai cấp, tôn giáo, chế độ đa hôn và sự phê phán hôn nhân truyền thống. Sự công kích dữ dội từ giới phê bình khiến Hardy quyết định không bao giờ viết tiểu thuyết nữa và chuyển hẳn sang thơ ca. Tuy nhiên, về sau tác phẩm được nhìn nhận như một bản phê bình mạnh mẽ và cấp tiến đối với xã hội thời Victoria.
69/ Tội ác và Hình phạt - Fyodor Dostoevsky (1866)
Trong cuốn tiểu thuyết phơi bày xuất sắc khoảng cách giữa lý thuyết lạnh lùng và các mối quan hệ con người thực tế, cựu sinh viên nghèo Raskolnikov quyết định giết người để chứng minh quan điểm của mình: rằng có những kẻ vô giá trị, trong khi một số con người “phi thường” vượt lên trên mọi quy tắc đạo đức. Nhưng đáng tiếc cho anh, lương tâm lại không hợp tác. Bị dày vò bởi cảm giác tội lỗi, ám ảnh bởi những cơn ác mộng và chịu ảnh hưởng từ người phụ nữ anh yêu, Raskolnikov cuối cùng bị đẩy tới con đường thú tội.
68/ Blood Meridian - Cormac McCarthy (1985)
Cuốn tiểu thuyết phản cao bồi đầy bạo lực này - tác phẩm thứ năm của McCarthy - đồng thời cũng là câu chuyện trưởng thành của một cậu bé 14 tuổi đến từ Tennessee, được gọi đơn giản là “the kid”, người vô tình gia nhập một băng tội phạm khát máu. Trong sách, McCarthy hư cấu hóa những tội ác của băng Glanton - nhóm “thợ săn da đầu” da trắng từng khủng bố người bản địa ở vùng biên giới Mỹ - Mexico giữa thế kỷ 19. Được ca ngợi bởi chất văn giàu nhạc tính và dữ dội, “Blood Meridian” thường được xem là kiệt tác lớn nhất trong sự nghiệp của McCarthy.
67/ The Man Without Qualities - Robert Musil (1930)
Mất hơn 20 năm để hoàn thành, 3 tập dài hơn 1.000 trang còn dang dở, kiệt tác hiện đại này của Musil - nhà văn thường được xem là “Proust của Áo” - lấy bối cảnh Vienna năm 1913, vào những ngày cuối cùng của Đế chế Áo-Hung. Nhân vật chính là một nhà toán học đang rơi vào khủng hoảng hiện sinh, liên tục suy ngẫm về ý nghĩa và cả sự vô nghĩa của thế giới xung quanh mình. Nhà văn Milan Kundera từng nói: “Không có tiểu thuyết gia nào tôi yêu quý hơn.”
66/ Nghệ nhân và Margarita - Mikhail Bulgakov (1966)
Trong tác phẩm châm biếm này, được viết từ năm 1928 đến 1940, quỷ dữ cùng đoàn tùy tùng gồm một ma cà rồng và một con mèo đen khổng lồ đi gieo hỗn loạn khắp Moscow vô thần. Cũng giống nhân vật “Nghệ nhân” trong truyện - người đang viết tiểu thuyết về Pontius Pilate và lo sợ sự kiểm duyệt, Bulgakov từng tự tay đốt bản thảo đầu tiên vào năm 1930. Câu chuyện ngụ ngôn vừa đen tối vừa hài hước về thiện và ác này sau đó còn truyền cảm hứng cho ca khúc Sympathy for the Devil của The Rolling Stones.
65/ Màu tím - Alice Walker (1982)
Một sự hồi sinh xuất sắc của hình thức tiểu thuyết thư tín, “Màu tím” kể câu chuyện đầy xúc động về bạo hành, tình yêu và sự gắn kết giữa phụ nữ thông qua những lá thư của nhân vật chính Celie - ban đầu gửi cho Chúa, sau đó gửi cho em gái Nettie. Trong suốt 30 năm ở miền Nam nước Mỹ thời Jim Crow, Celie ghi lại cả những điều tàn nhẫn nhất lẫn đẹp đẽ nhất của con người. Phiên bản điện ảnh năm 1985 do Steven Spielberg đạo diễn có sự tham gia của Whoopi Goldberg và Oprah Winfrey.
64/ The Good Soldier - Ford Madox Ford (1915)
Ford ghét nhan đề hiện tại của cuốn tiểu thuyết về ngoại tình, hỗn loạn và tự sát giữa hai cặp đôi này - một tác phẩm trào phúng với người kể chuyện hoàn toàn không đáng tin. Ông muốn đặt tên sách là “The Saddest Story”, nhưng các nhà xuất bản cho rằng cái tên đó quá bi quan trong bối cảnh chiến tranh. Đời sống tình cảm đầy rối ren của Ford cũng phản chiếu vào văn chương: mối quan hệ giữa ông và Jean Rhys đã trở thành cảm hứng cho tiểu thuyết của chính ông, của Rhys và cả chồng bà.
63/ White Teeth - Zadie Smith (2000)
Thông minh, hài hước và giàu cảm xúc, cuốn tiểu thuyết này xoay quanh khu Tây Bắc London đa văn hóa - nơi Smith lớn lên. Tác phẩm là một thiên sử thi nhiều thế hệ với dàn nhân vật phong phú: từ cựu binh quân đội Anh Archie Jones và người bạn thân Samad Iqbal, cho tới một nhóm khủng bố Hồi giáo có tên viết tắt là “Kevin”, một nhà khoa học Do Thái đang tạo ra “FutureMouse” bằng công nghệ di truyền, hay các tín đồ Jehovah’s Witnesses tin rằng ngày tận thế sắp tới. Được xuất bản khi Smith mới 24 tuổi, cuốn tiểu thuyết đầu tay rực rỡ này nhận vô số lời khen ngợi và bán được hơn 2 triệu bản, mở màn cho sự nghiệp của một ngôi sao văn chương mới.
62/ Nửa mặt trời vàng - Chimamanda Ngozi Adichie (2006)
Lấy bối cảnh những năm 1960 trong thời kỳ nội chiến tại Nigerian, cuốn tiểu thuyết thứ hai của Adichie đã giành giải Women's Prize for Fiction và trở thành bestseller. Được truyền cảm hứng từ ký ức chiến tranh của cha mình - cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của cả hai ông nội và ngoại - tác phẩm theo chân cậu bé giúp việc Ugwu và khắc họa dữ dội về bạo lực, chính trị, tình yêu và sự phản bội.
61/ Vành đai Sao Thổ - WG Sebald (1995)
Một người kể chuyện vô danh đi dọc bờ biển Suffolk, suy ngẫm về sức nặng của quá khứ: từ các nữ hoàng Trung Hoa đến chủ nghĩa đế quốc Anh, từ nghề nuôi tằm tới ngành đánh bắt cá trích, từ Rembrandt đến các chiến dịch ném bom. Sau khi Sebald qua đời, để tưởng niệm ông, một chiếc ghế dài hình vành đai Sao Thổ đã được dựng quanh cây dẻ đồng tại University of East Anglia - nơi ông từng giảng dạy.
Bạn hãy quay lại vào ngày mai để tìm hiểu danh sách từ 60 đến 41 nhé!
- Theo: The Guardian