40/ Bài ca Solomon - Toni Morrison (1977)
Theo chân cuộc đời của Macon “Milkman” Dead III từ thời niên thiếu ở bang Michigan giữa thế kỷ 20 đến hành trình xuôi về miền Nam nước Mỹ để tìm kiếm lịch sử gia đình và cảm giác thuộc về, “Bài ca Solomon” là cuốn tiểu thuyết đưa Toni Morrison trở thành một tên tuổi lớn của văn chương Mỹ. Bà viết phần lớn tác phẩm này trong lúc vẫn làm biên tập viên toàn thời gian tại Random House, thường tranh thủ viết vào sáng sớm trước khi các con thức dậy.
39/ Mắt họ hướng về Thượng Đế - Zora Neale Hurston (1937)
Cuốn tiểu thuyết thứ hai của Hurston được viết chỉ trong 7 tuần và ra mắt vào giai đoạn cuối của phong trào Harlem Renaissance. Ngày nay, đây được xem là một tác phẩm kinh điển của phong trào này, đặc biệt nhờ cách kết hợp chất dân gian và phương ngữ người Mỹ gốc Phi miền Nam. Tiểu thuyết kể về cuộc đời và những thử thách tình yêu của Janie - người trải qua hai cuộc hôn nhân đổ vỡ trước khi gặp được tình yêu thật sự của mình, Tea Cake, người cho cô cảm giác tự do.
38/ Thời thơ ngây - Edith Wharton (1920)
Lấy bối cảnh giới thượng lưu New York trong Thời đại Hoàng kim những năm 1870, cuốn tiểu thuyết thứ 8 của Wharton là bức chân dung tinh tế về phép tắc xã hội, dục vọng và những ràng buộc vô hình. Tác phẩm giành giải Pulitzer Prize năm 1921, giúp Wharton trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận giải thưởng này. (Ban giám khảo ban đầu chọn “Main Street” của Sinclair Lewis, nhưng hội đồng quản trị cho rằng cuốn sách “không đủ lành mạnh”.) “Thời thơ ngây” đã nhiều lần được chuyển thể điện ảnh, nổi tiếng nhất là phiên bản năm 1993 của Martin Scorsese với sự tham gia của Daniel Day-Lewis, Michelle Pfeiffer và Winona Ryder.
37/ Invisible Man - Ralph Ellison (1952)
Đây là cuốn tiểu thuyết duy nhất của Ellison được xuất bản khi ông còn sống, đồng thời là một cột mốc lớn trong việc khám phá vấn đề chủng tộc và bản sắc tại nước Mỹ thế kỷ 20. Ellison mất 7 năm để hoàn thành tác phẩm, kể về một người đàn ông da màu vô danh phải đối diện với nạn phân biệt chủng tộc và hành trình tìm kiếm bản ngã của chính mình. Cuốn sách giành Giải thưởng Sách Quốc gia năm 1953, giúp Ellison trở thành nhà văn người Mỹ gốc Phi đầu tiên nhận giải thưởng này. Tác phẩm còn có ảnh hưởng sâu rộng về sau, được Barack Obama nhắc đến như một nguồn cảm hứng lớn cho cuốn hồi ký “Dreams from My Father”.
36/ Chuyện người tùy nữ - Margaret Atwood (1985)
“Một trong những nguyên tắc của tôi là sẽ không đưa vào sách bất kỳ điều gì chưa từng xảy ra ngoài đời thật.” Thế giới phản địa đàng của Atwood lấy cảm hứng từ nhiều hình thức áp bức có thật - từ những người Thanh giáo đầu tiên ở Mỹ đến cuộc cách mạng Hồi giáo tại Iran - để tạo nên một nước Mỹ cực đoan và đáng sợ, nơi phụ nữ bị cấm đọc, cấm viết, còn những “người hầu gái” bị biến thành công cụ sinh sản cho tầng lớp thống trị.
35/ Những kỳ vọng lớn lao - Charles Dickens (1861)
Ngay từ cảnh mở đầu tại nghĩa địa - nơi cậu bé mồ côi Pip lần đầu gặp tên tù vượt ngục Magwitch - cuốn tiểu thuyết trưởng thành của Dickens đã lập tức cuốn chặt lấy trí tưởng tượng của người đọc. Đây là câu chuyện về khát vọng đổi đời và sự tha hóa đạo đức, với hàng loạt nhân vật khó quên như Miss Havisham - người phụ nữ bị bỏ rơi trong lễ cưới, sống ám ảnh trong căn biệt thự cùng chiếc váy cưới tàn tạ và nuôi dạy Estella để trả thù đàn ông. Theo lời khuyên của bạn bè, Dickens miễn cưỡng thay đổi cái kết ban đầu của mình sang một phiên bản để ngỏ khả năng Pip và Estella sẽ đến được với nhau.
34/ Lâu đài sói - Hilary Mantel (2009)
Phần đầu tiên trong bộ ba tiểu thuyết đồ sộ của Mantel về sự thăng tiến của Thomas Cromwell tại triều đình vua Henry VIII đã mang về cho bà giải Booker Prize. Cuốn tiếp theo, “Đến đoạn đầu đài”, giúp Mantel trở thành người phụ nữ đầu tiên và cũng là nhà văn Anh đầu tiên hai lần giành giải thưởng này. Mantel từng kể rằng câu mở đầu của “Lâu đài sói” xuất hiện với bà ngay sau khi tỉnh giấc vào một buổi sáng.
33/ David Copperfield - Charles Dickens (1849 - 1850)
Dickens từng viết: “Trong tất cả các cuốn sách của tôi, đây là cuốn tôi yêu thích nhất.” Mang nhiều yếu tố tự truyện, tác phẩm theo chân David Copperfield từ tuổi thơ nghèo khó đến khi trưởng thành và trở thành một nhà văn thành đạt. Cuốn sách đầy ắp những nhân vật đáng nhớ, từ người dì lập dị Betsey Trotwood đến Uriah Heep “khiêm nhường quá mức”. Tác phẩm thành công vang dội cả về tính phê bình lẫn thương mại. Năm 2022, Barbara Kingsolver tái tưởng tượng câu chuyện trong tiểu thuyết Demon Copperhead, chuyển bối cảnh từ nước Anh thời Victoria sang vùng Appalachia bị tàn phá bởi khủng hoảng opioid để tiếp tục khai thác các chủ đề bất công và dịch chuyển giai cấp.
32/ The God of Small Things - Arundhati Roy (1997)
Theo chân cặp song sinh bảy tuổi Rahel và Estha khi cùng mẹ chuyển đến sống tại nhà ông bà ở ngôi làng Ayemenem thuộc Kerala, tiểu thuyết đầu tay của Roy đã giành giải Booker Prize và nhanh chóng trở thành bestseller toàn cầu. Tuy nhiên, tác phẩm cũng gây tranh cãi dữ dội tại Ấn Độ vì những cáo buộc dung tục và phê phán hệ thống đẳng cấp. Roy vẫn là một tiếng nói phản biện mạnh mẽ đối với chính phủ Ấn Độ, nhưng phải mất tới 20 năm bà mới xuất bản thêm một cuốn tiểu thuyết khác.
31/ The Prime of Miss Jean Brodie - Muriel Spark (1961)
“Hãy đưa cho tôi một cô gái ở độ tuổi dễ bị ảnh hưởng, và cô ấy sẽ thuộc về tôi suốt đời,” cô giáo đầy sức hút Miss Brodie tuyên bố trong tác phẩm vừa thanh lịch vừa rợn ngợp này về sự thiên vị, chủ nghĩa phát xít và sức mạnh thao túng của những câu chuyện hấp dẫn. Spark dẫn dắt người đọc bước vào nhóm học trò tinh hoa “crème de la crème” của Miss Brodie, trước khi dần hé lộ rằng những bài học lãng mạn về cuộc sống và tình yêu thực chất che giấu một ham muốn kiểm soát và thao túng đen tối hơn nhiều.
30/ Frankenstein - Hay Prometheus thời hiện đại - Mary Shelley (1818)
Shelley mới chỉ 18 tuổi khi bắt đầu viết Frankenstein, trong một cuộc thi kể chuyện ma do Lord Byron gợi ra vào kỳ nghỉ mưa gió bên hồ Geneva. Câu chuyện về một nhà khoa học khám phá ra tia lửa sự sống để tạo nên một sinh vật hình người cao hơn 2 mét — nhạy cảm, tự học, ăn chay nhưng trở nên đầy thù hận sau khi bị chính người tạo ra mình ruồng bỏ — đã trở thành một phần không thể thiếu của văn hóa đại chúng.
29/ Lửa nhạt - Vladimir Nabokov (1962)
Một trò chơi siêu hư cấu đầy mê hoặc: “Lửa nhạt” trình bày bài thơ dài 999 câu của nhà thơ John Shade, nhưng toàn bộ ý nghĩa của nó lại bị đảo lộn bởi phần chú giải do người hàng xóm kiêm đồng nghiệp của ông viết thêm vào. Các nhà phê bình đã tranh luận không dứt về cách đọc cuốn sách thông minh và đầy châm biếm này - một suy tưởng về ý nghĩa và sự điên loạn. Nabokov từng mô tả tác phẩm là “đầy những quả mận mà tôi luôn hy vọng ai đó sẽ tìm ra”, bao gồm cả một nhân vật phụ tên Pnin và một cơn bão mang tên “Lolita”.
28/ Anh em nhà Karamazov - Fyodor Dostoevsky (1879 - 1880)
Tiểu thuyết cuối cùng của Dostoevsky bắt đầu bằng vụ sát hại một địa chủ tàn nhẫn, khiến mọi nghi ngờ đổ dồn lên các con trai ông ta. Từ đó, cuốn sách mở rộng thành cuộc truy vấn khổng lồ về thiện và ác, ý chí tự do, tội tổ tông và khả năng cứu rỗi của con người, đặt trong bối cảnh nước Nga đang trải qua những biến động xã hội dữ dội. Cả Albert Einstein lẫn Sigmund Freud đều từng xem đây là cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất từng được viết ra.
27/ The Trial - Franz Kafka (1925)
Người quản lý di cảo của Kafka đã làm trái di nguyện của ông - rằng toàn bộ bản thảo chưa xuất bản phải bị thiêu hủy sau khi ông qua đời - để rồi công bố cuốn tiểu thuyết dang dở này. Trong tác phẩm, Josef K bị một thế lực mờ ám truy tố và đàn áp mà không hề được giải thích lý do. Được viết trong Thế chiến thứ nhất, “The Trial” dường như tiên báo cả chủ nghĩa toàn trị lẫn nỗi hoang mang hiện sinh sẽ bao trùm những thập kỷ tiếp theo.
26/ Don Quixote - Miguel de Cervantes (1605 / 1615)
Tiểu thuyết hiệp sĩ này kể về một người đàn ông Tây Ban Nha trung niên đọc quá nhiều sách đến mức quyết định trở thành hiệp sĩ lang thang, kéo theo một người nông dân làm giám mã cho mình. “Don Quixote” là bức chân dung hài hước nhưng sâu sắc về sự ám ảnh, tình bạn và khoảng cách giữa trí tưởng tượng với thực tại. Tác phẩm thường được xem là cuốn tiểu thuyết hiện đại đầu tiên. Phần hai, xuất bản một thập kỷ sau phần đầu nhằm đáp trả một phần tiếp theo giả mạo, thậm chí còn xuất hiện các nhân vật đã từng đọc phần một - một hình thức siêu hư cấu xuất hiện ngay từ thế kỷ 17. Nhân vật Don Quixote cũng tạo ra tính từ “quixotic”, dùng để chỉ kiểu lý tưởng hóa bốc đồng và thiếu thực tế.
25/ Lolita - Vladimir Nabokov (1955)
Lời thú tội của Humbert Humbert - một trong những người kể chuyện thiếu đáng tin nhất và cũng gây tranh cãi nhất trong lịch sử văn chương - khiến “Lolita” trở thành một tác phẩm nguy hiểm nhưng khó cưỡng. Cuốn sách ban đầu được xuất bản tại Pháp bởi Olympia Press, nhà xuất bản vốn nổi tiếng với dòng sách khiêu dâm bình dân, với chỉ 5.000 bản in đầu tiên. Bị xem là “tục tĩu”, tiểu thuyết nhanh chóng bị cấm tại Pháp và nhiều nơi khác trên thế giới; độc giả Anh phải chờ đến năm 1959 mới được tiếp cận tác phẩm, còn tại Úc là năm 1965.
Viết trên tờ The Spectator, Kingsley Amis từng gọi cuốn sách là “một tác phẩm tệ về mặt nghệ thuật, và đạo đức”. Nhưng trong lời giới thiệu cho ấn bản Everyman năm 1992, con trai ông - Martin Amis - lại ca ngợi sức mạnh của tác phẩm: “Giống như chính người kể chuyện của nó, cuốn sách vừa không thể cưỡng lại, vừa không thể tha thứ.” Đến nay, “Lolita” đã bán được hơn 50 triệu bản trên toàn thế giới.
24/ Tàn ngày để lại - Kazuo Ishiguro (1989)
Tiểu thuyết đoạt giải Booker Prize của Ishiguro được kể qua góc nhìn của Stevens - một quản gia kín đáo, luôn kìm nén cảm xúc - trong kỳ nghỉ đầu tiên sau hơn 30 năm làm việc tại Darlington Hall, dinh thự quý tộc nơi ông phục vụ cả đời. Khi hồi tưởng lại từ năm 1956, Stevens dần nhận ra mình đã lãng phí cuộc đời trong sự tận tụy tuyệt đối với nghề nghiệp; lòng trung thành dành cho người chủ có cảm tình với Đức Quốc xã đã khiến ông đánh mất mọi cơ hội hạnh phúc cá nhân.
Bản chuyển thể điện ảnh năm 1993 của bộ đôi Anthony Hopkins và Emma Thompson được xem là một trong những phim chuyển thể văn học xuất sắc nhất thập niên 1990.
23/ Những đứa con của nửa đêm - Salman Rushdie (1981)
Trong một giờ đồng hồ sau nửa đêm ngày 15/8/1947 - thời khắc Ấn Độ giành độc lập khỏi ách cai trị của Anh và bị chia cắt với Pakistan - có 1.001 đứa trẻ ra đời cùng những năng lực siêu nhiên. Từ ý tưởng ấy, Rushdie tạo nên một thiên sử thi hiện thực huyền ảo rực rỡ, đồng thời là ẩn dụ cho lịch sử và biến động của Ấn Độ hiện đại trong nhiều thập kỷ tiếp theo.
Tác phẩm đã giành cả giải Booker of Bookers năm 1993 lẫn Best of the Booker năm 2008 - những giải thưởng tôn vinh cuốn tiểu thuyết xuất sắc nhất trong lịch sử Booker.
22/ Quê hương tan rã - Chinua Achebe (1958)
Một cột mốc của văn học châu Phi, tiểu thuyết đầu tay của Achebe đã góp phần thay đổi diện mạo văn chương thế giới. Lấy bối cảnh Nigeria những năm 1890, tác phẩm kể về Okonkwo - một chiến binh Igbo kiêu hãnh - khi làn sóng thực dân và các nhà truyền giáo Kitô giáo xuất hiện, phá vỡ trật tự truyền thống của cộng đồng bộ tộc.
Nhìn lại quãng thời gian 18 năm bị giam giữ trên đảo Robben, Nelson Mandela từng nói rằng khi đọc “Quê hương tan rã”, “những bức tường nhà tù như sụp đổ”.
21/ Vẽ một phụ nữ - Henry James (1881)
Được xem là một trong những kiệt tác lớn nhất của Henry James, “Vẽ một phụ nữ” theo chân Isabel Archer - cô gái trẻ người Mỹ thông minh, độc lập và khao khát tự do - khi bước vào xã hội châu Âu thượng lưu. Ban đầu tin rằng mình có thể tự quyết định số phận, Isabel dần bị mắc kẹt trong những mối quan hệ thao túng và các quy tắc xã hội ngột ngạt.
Tiểu thuyết là một nghiên cứu sâu sắc về tự do cá nhân, quyền lực, hôn nhân và sự đánh đổi giữa lý tưởng với thực tế. Với lối viết tinh tế và phân tích tâm lý sắc sảo, Henry James đã biến hành trình của Isabel thành một trong những chân dung phụ nữ phức tạp và đáng nhớ nhất trong văn học Anh ngữ.
- Bạn hãy quay lại vào ngày mai để tìm hiểu danh sách từ 40 đến 21 nhé!
- Theo: The Guardian