>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 1: 100 - 81 

>> 100 tiểu thuyết hay nhất mọi thời đại (Theo The Guardian) - Phần 2: 80 - 61

60/ Nông Trang Howards End - EM Forster (1910)

Thường được xem là câu chuyện về hai gia đình với hai cách sống đối lập: một bên giàu lý tưởng trong khi bên kia thực dụng, nhưng “Nông Trang Howards End” đồng thời cũng là một cuốn tiểu thuyết về tiền bạc. Dù khác biệt thế nào, cả gia đình Schlegel và Wilcox đều “đứng trên tiền bạc như đứng trên những hòn đảo; mặt đất ấy vững chắc đến mức họ quên mất sự tồn tại của nó”. Thế nhưng thực tế rằng không phải ai cũng có đặc quyền ấy đã tác động dữ dội đến câu chuyện. Trong bài phê bình đăng tháng 2/1910, tờ Guardian gọi đây là một cuốn sách có “sự rộng lượng to lớn”.

59/ Mãi đừng xa tôi - Kazuo Ishiguro (2005)

Đơn giản một cách đánh lừa người đọc nhưng lại vô cùng đau đớn. Trong cuốn tiểu thuyết thứ sáu của Ishiguro, Kathy ở tuổi 31 đã nhìn lại thời thơ ấu tại Hailsham, một trường nội trú dần hé lộ bí mật đen tối về lý do cô và bạn bè mình được tạo ra. Sau hai thập kỷ, đây vẫn là cuốn sách được đọc nhiều nhất của Ishiguro. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với Guardian, ông nói đầy hài hước: “Người ta khen tôi vì viết ra những thứ khiến độc giả bật khóc. Và rồi họ trao cho tôi giải Nobel Văn học vì điều đó.”

58/ Disgrace - JM Coetzee (1999)

Kiệt tác của Coetzee là một câu chuyện đen tối và đầy bất ổn về bạo lực tình dục cùng những dư chấn của thời kỳ hậu apartheid tại Nam Phi. Cuốn sách giúp ông trở thành tác giả đầu tiên giành giải Booker Prize hai lần (lần đầu là với “Life & Times of Michael K” năm 1983), dù ông từ chối tham dự lễ trao giải. Năm 2002, Coetzee chuyển đến Australia sinh sống, và một năm sau được trao giải Nobel Văn học.

57/ Âm thanh và cuồng nộ - William Faulkner (1929)

Câu chuyện về một gia đình rạn vỡ ở miền Nam nước Mỹ đang suy tàn, nơi bi kịch của cô con gái Caddy được kể lại qua góc nhìn của ba người anh em trai và một người giúp việc da màu. Mở đầu bằng dòng ý thức hỗn loạn của Benjy - nhân vật mắc khuyết tật trí tuệ nghiêm trọng - cuốn sách nổi tiếng khó đọc. Dù góp phần giúp Faulkner giành giải Nobel Văn học, chính ông cũng thừa nhận đây là “một cuốn sách chết tiệt”. Khi được hỏi nên làm gì nếu vẫn chưa hiểu sau hai hoặc ba lần đọc, Faulkner trả lời: “Hãy đọc lần thứ tư.”

56/ Trang viên Mansfield - Jane Austen (1814)

Cuốn tiểu thuyết thứ ba của Austen theo chân cô gái nghèo Fanny Price, người được gửi đến sống cùng gia đình người dì và chú giàu có Bertram tại điền trang rộng lớn Mansfield. Là tác phẩm tiếp nối thành công của “Kiêu hãnh và Định kiến”, cuốn sách bán hết chỉ trong vòng sáu tháng. Tuy nhiên, với các chủ đề như sự cô đơn, tôn giáo, giai cấp và chủ nghĩa thực dân, tác phẩm lại không được giới phê bình yêu thích bằng những cuốn trước đó của Austen. Sau này, nó được nhìn nhận lại bởi các học giả hậu thuộc địa và nữ quyền, đặc biệt qua công trình “Jane Austen and Empire” (1993) của Edward Said.

55/ Những lớp sóng - Virginia Woolf (1931)

Cuốn tiểu thuyết giàu chất thơ và mang tính thử nghiệm này theo chân sáu người bạn từ thời thơ ấu đến tuổi già thông qua những dòng độc thoại nội tâm đan xen nhau. Năm 1929, khi bắt đầu viết kiệt tác theo chủ nghĩa hiện đại của mình, Woolf ghi trong nhật ký: “Tôi nghĩ cuối cùng mình cũng sắp thể hiện được chính xác những dáng hình mà bộ não tôi luôn mang trong nó.”

54/ Orlando - Virginia Woolf (1928)

Người tình và nàng thơ của Woolf - Vita Sackville-West - chính là cảm hứng cho cuốn “tiểu sử hư cấu” tuyệt đẹp này. Orlando bắt đầu câu chuyện như một quý tộc trẻ ở nước Anh thời Elizabeth, du hành tới Constantinople rồi sau đó biến thành phụ nữ. Trải dài suốt 300 năm, tác phẩm vừa là một bản châm biếm về vai trò giới, vừa là câu chuyện tình đầy mê hoặc. Nigel Nicolson - con trai của Sackville-West - từng gọi đây là “bức thư tình dài và quyến rũ nhất trong lịch sử văn học”. Tilda Swinton thủ vai nhà thơ bất tử Orlando trong bộ phim chuyển thể nổi tiếng năm 1992 của Sally Potter.

53/ The Transit of Venus - Shirley Hazzard (1980)

Hai chị em mồ côi Caroline và Grace Bell rời Australia để đến nước Anh thời hậu chiến, cố gắng xây dựng cuộc đời mới giữa những biến động xã hội đang thay đổi không ngừng. Với sự tinh tế trong phân tích tâm lý nhân vật, Hazzard thường được so sánh với Henry James. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn với Guardian năm 2006, bà phủ nhận ảnh hưởng đó: “Có một huyền thoại rằng tôi lớn lên cùng Henry James. Thực ra tôi hầu như chưa đọc gì của ông ấy khi bắt đầu viết.” Bà còn nói thêm đầy hài hước: “Tôi nghĩ mình vui tính hơn Henry James.”

52/ The Golden Bowl - Henry James (1904)

Tiểu thuyết hoàn chỉnh cuối cùng của Henry James là một nghiên cứu tinh vi về hôn nhân, ngoại tình và sự va chạm giữa văn hóa Anh - Mỹ. Tác phẩm gần như tập trung hoàn toàn vào ý thức và đời sống nội tâm của các nhân vật trung tâm, khiến nhiều độc giả và nhà phê bình đương thời cảm thấy khó tiếp cận. Tuy nhiên ngày nay, đây được xem là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của “giai đoạn cuối” trong sự nghiệp James, bên cạnh “The Wings of the Dove” và “The Ambassadors”.

51/ Người bạn phi thường - Elena Ferrante (2011)

Cuốn đầu tiên trong bộ “Neapolitan Quartet”, “Người bạn phi thường” theo chân Lila và Lenù - hai cô bé lớn lên trong một khu lao động nghèo ở Naples những năm 1950. Tình bạn mãnh liệt nhưng cũng đầy cạnh tranh giữa họ diễn ra trên nền biến động xã hội và chính trị, khi cả hai cố gắng thoát khỏi cộng đồng ngột ngạt nơi mình sinh ra. Sau khi được dịch sang tiếng Anh, cuốn tiểu thuyết nhanh chóng trở thành hiện tượng toàn cầu, đồng thời làm bùng nổ những suy đoán về danh tính thật của tác giả bí ẩn Elena Ferrante.

50/ Wide Sargasso Sea - Jean Rhys (1966)

Cuốn tiểu thuyết hậu thuộc địa này là phần tiền truyện của “Jane Eyre”, kể lại câu chuyện của người vợ đầu tiên của Rochester. Thay cho bầu không khí gothic lạnh lẽo và u tối của Charlotte Brontë là ánh nắng ngột ngạt vùng Caribbean, nơi Rhys - sinh ra tại Dominica - tái tưởng tượng “người đàn bà điên trên gác mái” nổi tiếng thành một nữ thừa kế Creole tên Antoinette Cosway. Sau nhiều thập kỷ bị lãng quên, thành công của cuốn sách đã đưa Rhys trở lại ánh đèn văn chương ở tuổi 76. Nhà văn Angela Carter từng ca ngợi đây là “một sự tái định nghĩa hoàn toàn về khả năng của văn chương”.

49/ Cân bằng mong manh - Rohinton Mistry (1995)

Ban đầu, Mistry chỉ dự định viết A Fine Balance như một tiểu thuyết ngắn. Mọi thứ bắt đầu từ hình ảnh đơn giản của một người phụ nữ ngồi bên máy may, nhưng dần phát triển thành thiên sử thi dài hơn 700 trang khi tác giả ngày càng bị cuốn vào quá khứ của những người thợ may và chàng sinh viên cùng bước vào cuộc đời của cô. Lấy bối cảnh một thành phố vô danh ở Ấn Độ, trước tiên trong thời kỳ Tình trạng khẩn cấp năm 1975 và sau đó là năm 1984, tiểu thuyết theo chân bốn con người xa lạ thuộc những tầng lớp khác nhau, những người bị số phận kéo lại gần nhau giữa bối cảnh nghèo đói và đàn áp chính trị.

48/ Hóa thân - Franz Kafka (1915)

Kafka chỉ mất ba tuần để viết nên truyện vừa phi lý nổi tiếng này về Gregor Samsa - một người bán hàng rong tỉnh dậy và phát hiện mình biến thành côn trùng. Câu chuyện đã được nhắc lại và tái diễn giải vô số lần trong văn hóa đại chúng: từ bìa album tuyển tập năm 1975 của The Rolling Stones, nơi các thành viên xuất hiện dưới hình dạng côn trùng, cho tới truyện vừa “The Cockroach” của Ian McEwan năm 2019, trong đó một con côn trùng chiếm lấy cơ thể thủ tướng Anh.

47/ Hội chợ phù hoa - William Makepeace Thackeray (1848)

Những phiên bản đầu tiên của “Hội chợ phù hoa” mang phụ đề “Cuốn tiểu thuyết không có anh hùng” (A Novel Without a Hero), phản ánh sự từ chối của Thackeray đối với kiểu nhân vật nữ thánh thiện hay phản diện rập khuôn trong văn học thời Victoria. Lấy bối cảnh thời kỳ chiến tranh Napoleon, tác phẩm là một bản châm biếm về tham vọng xã hội, nơi các nhân vật liên tục dao động giữa sự đức hạnh và cái phù phiếm. Di sản của cuốn sách vẫn tồn tại mạnh mẽ cho đến ngày nay, nổi tiếng nhất có lẽ qua chính cái tên của tạp chí phong cách sống Vanity Fair.

46/ The Leopard - Giuseppe Tomasi di Lampedusa (1958)

Một trật tự cũ đang sụp đổ trong cuốn tiểu thuyết tinh tế như viên ngọc này, khi người đứng đầu một gia đình quý tộc chứng kiến quyền lực và uy tín của mình dần tan biến giữa biến động chính trị của quá trình thống nhất nước Ý. Sự trôi qua của thời gian và tính phù du của quyền lực là chủ đề trung tâm trong cuốn tiểu thuyết duy nhất của Lampedusa, được xuất bản sau khi ông qua đời vì từng bị các nhà xuất bản từ chối lúc sinh thời. Lampedusa là hậu duệ cuối cùng của một dòng họ hoàng thân; nhan đề tiếng Ý “Il Gattopardo” thực ra không chỉ “con báo”, mà là loài mèo lớn serval - hình ảnh xuất hiện trên huy hiệu gia tộc Lampedusa.

45/ Cuốn sổ vàng - Doris Lessing (1962)

“Cuốn sổ vàng” là sự kết hợp giữa phê bình chính trị, chủ nghĩa hiện thực tâm lý và hình thức thử nghiệm. Lessing - một tiếng nói mạnh mẽ phản đối chế độ apartheid và từng bị cấm nhập cảnh vào Nam Phi cũng như Rhodesia năm 1956 - luôn gắn bó sâu sắc với các dòng chảy chính trị của thời đại mình. Khi nhìn lại di sản nữ quyền của cuốn sách trong một cuộc phỏng vấn năm 1994, bà nói: “Mọi thứ đã thay đổi với phụ nữ da trắng thuộc tầng lớp trung lưu, nhưng ngoài nhóm đó thì hầu như chẳng có gì thay đổi.”

44/ Căn phòng của Giovanni - James Baldwin (1956)

Trước khi “Căn phòng của Giovanni” ra mắt, Baldwin đã nổi tiếng với “Go Tell It on the Mountain” - cuốn tiểu thuyết lấy cảm hứng từ tuổi trẻ của ông ở Harlem thập niên 1930, khiến nhiều người gắn ông với danh xưng “nhà văn da màu”. Baldwin luôn phản kháng cách định danh ấy, và ở cuốn sách tiếp theo, ông chọn khám phá đồng tính nam và bản sắc nam tính thông qua các nhân vật da trắng. Tác phẩm gây tranh cãi dữ dội vì mô tả trực diện về dục tính, ham muốn và sự kỳ thị đồng tính nội tại, đồng thời từng nhiều lần bị từ chối trước khi được xuất bản.

43/ Housekeeping - Marilynne Robinson (1980)

Cuốn tiểu thuyết đầu tay của Robinson kể về hai chị em Ruth và Lucille sau khi bị bỏ rơi tại một thị trấn nhỏ ở Idaho và được nuôi dưỡng bởi người dì lập dị Sylvie. Với chất văn giàu suy tư và gần như mang tính thiền định, “Housekeeping” khám phá những chủ đề như mất mát, cô đơn, ký ức và ý nghĩa của “mái nhà”. Tác phẩm nhanh chóng được xem là một trong những tiểu thuyết Mỹ quan trọng nhất cuối thế kỷ 20, đồng thời khẳng định Robinson như một giọng văn độc đáo của văn học Mỹ đương đại.

42/ Núi thần - Thomas Mann (1924)

Thiên sử thi của Mann về nền văn minh châu Âu bên bờ chiến tranh lại diễn ra trong một bối cảnh hết sức kỳ lạ: một viện điều dưỡng lao phổi gần như siêu thực nằm trên dãy Alps Thụy Sĩ. Sau quyết định có phần khó hiểu là tới thăm người anh họ đang điều trị tại đây, Hans Castorp dần không thể rời đi và bị cuốn vào những dòng chảy triết học, chính trị và tình cảm hội tụ trong không gian ấy. Viện điều dưỡng từng truyền cảm hứng cho Mann hiện nay đã trở thành khách sạn dành cho những người tham dự World Economic Forum ở Davos gần đó.

41/ Giữa lòng tăm tối - Joseph Conrad (1899)

Conrad lấy cảm hứng từ chuyến đi năm 1890 tới Congo Free State - thuộc địa tư nhân bị cai trị tàn bạo dưới quyền vua Bỉ - để viết nên câu chuyện về hành trình của một thuyền trưởng đi tìm một tay buôn ngà voi châu Âu đã vượt khỏi kiểm soát. Tác phẩm phơi bày sự quái dị nằm ở trung tâm của chủ nghĩa đế quốc, nhưng bản thân nó cũng bị chỉ trích vì yếu tố phân biệt chủng tộc - nổi bật nhất là từ Chinua Achebe, tác giả của “Quê hương tan rã” (xếp hạng 22 trong danh sách này). Bộ phim Apocalypse Now năm 1979, với Marlon Brando trong vai Đại tá Kurtz, đã xuất sắc chuyển hóa nỗi kinh hoàng ấy sang bối cảnh Việt Nam và Campuchia.

- Bạn hãy quay lại vào ngày mai để tìm hiểu danh sách từ 40 đến 21 nhé!

- Theo: The Guardian