Tháng 10 và tháng 11 là thời điểm các giải thưởng sách lớn tại Anh và Mỹ lần lượt công bố danh sách đề cử và kết quả chung cuộc. Trong những tuần tới, Booker Prize, Barnes & Noble Book of the Year, National Book Awards và Waterstones Book of the Year sẽ tiếp tục thu hút sự chú ý của giới xuất bản.
Điểm đáng quan tâm không chỉ là cuốn sách nào sẽ chiến thắng. Khi các danh sách được công bố gần nhau, chúng còn tạo cơ hội quan sát những tác phẩm nào được nhiều nhóm tuyển chọn chú ý, những thể loại nào đang hiện diện nổi bật và cách các giải thưởng văn học tương tác với hoạt động kinh doanh sách.
Từ Booker Prize đến Waterstones: Những cái tên đáng chú ý
Một trong những sự kiện được chờ đợi nhất là Booker Prize 2026, giải thưởng dành cho tiểu thuyết viết bằng tiếng Anh và xuất bản tại Anh hoặc Ireland trong thời gian xét giải.
6tác phẩm lọt vào danh sách rút gọn năm nay gồm:
Người chiến thắng sẽ được công bố ngày 9/11, nhận giải thưởng trị giá 50.000 bảng Anh.
Trong khi Booker Prize tập trung vào tiểu thuyết, National Book Awards của Mỹ có phạm vi rộng hơn với năm hạng mục: hư cấu, phi hư cấu, thơ, văn học dịch và văn học dành cho độc giả trẻ. Danh sách chung khảo năm 2026 gồm 25 tác phẩm, được lựa chọn bởi các hội đồng giám khảo chuyên môn. Lễ trao giải sẽ diễn ra ngày 18/11.
Ở một hướng tiếp cận khác, Waterstones Book of the Year cho thấy góc nhìn của hệ thống hiệu sách. Danh sách 20 tác phẩm năm nay do các nhân viên Waterstones đề cử, bao gồm tiểu thuyết, phi hư cấu, sách thiếu nhi và sách quà tặng. Trong số đó có "John of John", "Land" của Maggie O’Farrell, "London Falling" của Patrick Radden Keefe và "The Book of Birds" của Robert Macfarlane cùng Jackie Morris. Kết quả sẽ được công bố ngày 26/11.
Cùng thời điểm, Barnes & Noble tại Mỹ đã công bố 16 tác phẩm vào vòng chung kết giải Book of the Year 2026. Danh sách do các nhân viên hiệu sách tuyển chọn, gồm sáu tiểu thuyết, bảy tác phẩm phi hư cấu và ba cuốn dành cho trẻ em, thanh thiếu niên. Những cái tên đáng chú ý có "Land", "London Falling", "Cool Machine" của Colson Whitehead và "Strangers: A Memoir of Marriage" của Belle Burden. Người chiến thắng sẽ được công bố ngày 12/11.
Khi một cuốn sách xuất hiện ở nhiều danh sách
Một chi tiết đáng chú ý trong mùa giải năm nay là sự giao nhau giữa các danh sách tuyển chọn. John of John vừa có tên trong danh sách rút gọn Booker Prize, vừa được đề cử cho Waterstones Book of the Year. Land và London Falling cũng xuất hiện trong danh sách của Waterstones và Barnes & Noble.
Sự giao nhau này không có nghĩa các giải thưởng đang đánh giá sách theo cùng một tiêu chí. Booker Prize hướng đến thành tựu văn chương của tiểu thuyết; National Book Awards đánh giá các tác phẩm trong nhiều lĩnh vực; còn Waterstones và Barnes & Noble đưa tiếng nói của người bán sách vào quá trình lựa chọn.
Tuy nhiên, việc một tác phẩm được nhiều nhóm tuyển chọn chú ý có thể giúp nó tiếp cận những cộng đồng độc giả khác nhau. Một cuốn tiểu thuyết được giới phê bình quan tâm có thể tiếp tục được giới thiệu tại hiệu sách; một tác phẩm phi hư cấu được đánh giá cao có thể xuất hiện trong các danh sách quà tặng hoặc gợi ý đọc cuối năm.
Đây cũng là lý do mùa giải thưởng có ý nghĩa vượt ra ngoài việc trao danh hiệu. Các danh sách tạo thêm điểm tiếp xúc giữa sách và độc giả, đặc biệt với những người chưa biết nên chọn cuốn nào giữa hàng loạt đầu sách mới.
Dẫu vậy, không nên xem việc xuất hiện trong nhiều danh sách là bằng chứng trực tiếp cho doanh số cao. Mức độ nhận diện, số bản bán ra và khả năng duy trì sức hút sau khi giải thưởng kết thúc vẫn là những chỉ số khác nhau, cần được theo dõi riêng.
Giải thưởng sách có thể tác động đến thị trường như thế nào?
Với nhà xuất bản và hiệu sách, mùa giải thưởng là một cơ hội để làm nổi bật những tác phẩm đã được tuyển chọn, xây dựng nội dung giới thiệu và tổ chức hoạt động tiếp cận độc giả. Một danh sách đề cử cũng cung cấp chất liệu cho các bài viết so sánh, thảo luận về tác giả hoặc gợi ý sách theo chủ đề.
Nhưng tác động của giải thưởng không chỉ nằm ở việc giúp một cuốn sách bán được nhiều bản hơn. Các danh sách còn góp phần tạo nên diễn ngôn về những gì đáng đọc trong một năm: thể loại nào được chú ý, vấn đề xã hội nào xuất hiện trong tác phẩm, tác giả mới nào được giới thiệu và những cuốn sách nào có khả năng được đọc lại trong thời gian dài.
Mỗi giải thưởng mang một góc nhìn riêng. Booker Prize và National Book Awards đặt trọng tâm vào đánh giá của hội đồng chuyên môn; các giải do hệ thống hiệu sách tổ chức bổ sung góc nhìn từ những người thường xuyên tiếp xúc với độc giả. Khi theo dõi đồng thời các giải thưởng này, chúng ta có thể nhìn thấy nhiều lớp của thị trường sách thay vì chỉ dựa vào một bảng xếp hạng duy nhất.
Ngày 9/11: Công bố Booker Prize 2026.
Ngày 12/11: Công bố Barnes & Noble Book of the Year.
Ngày 18/11: Lễ trao National Book Awards.
Ngày 26/11: Công bố Waterstones Book of the Year.
Ngày 1/12: Lễ trao An Post Irish Book Awards; danh hiệu Irish Book of the Year dự kiến được công bố trên truyền hình ngày 10/12.
Những mốc này sẽ giúp giới xuất bản có thêm dữ liệu để đánh giá tác phẩm nào tiếp tục được chú ý sau khi danh sách đề cử được công bố. Với độc giả, đây cũng là dịp để tìm kiếm những cuốn sách nằm ngoài thói quen đọc thường ngày.
Mùa giải thưởng cuối năm vì thế không chỉ là cuộc đua tìm ra một tác phẩm chiến thắng. Đó còn là thời điểm ngành xuất bản cùng trả lời một câu hỏi rộng hơn: trong một thị trường có ngày càng nhiều đầu sách và nhiều kênh giới thiệu, những câu chuyện nào đủ sức vượt qua sự cạnh tranh để được chú ý, được truyền miệng và tiếp tục được đọc?
- Trạm Đọc tổng hợp