“Cho đến nay, có thể nói “Trịnh Công Sơn & Bob Dylan – Essays on Love, War, Songwriting and Religion” (2023), với bản tiếng Việt là “Để gió cuốn đi - Tình yêu, chiến tranh, sáng tác ca khúc và tôn giáo trong âm nhạc của Trịnh Công Sơn và Bob Dylan” của John Schafer là chuyên luận so sánh dày dặn và bao quát nhất về hai ca-nhạc sĩ tài hoa Việt – Mỹ cách nhau nửa vòng trái đất.” – TS Nguyễn Nam (Đại học Fulbright Việt Nam).
Có lẽ đã quá quen thuộc khi Trịnh Công Sơn được gọi là “Bob Dylan của Việt Nam”. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở cách so sánh ấy, ta đã vô tình bỏ qua phần sâu sắc nhất. Trong công trình nghiên cứu công phu này, John C. Schafer không lặp lại nhận định quen thuộc, mà phản biện trực diện, bóc tách những điểm tương đồng bề mặt để đi đến khác biệt bản chất, từ đó mở ra một cách nhìn hoàn toàn mới về hai huyền thoại âm nhạc của thế kỷ 20.
Cuốn sách không đơn thuần là một nghiên cứu về âm nhạc. Với quy mô lớn, tư liệu phong phú và chiều sâu học thuật đáng kể, tác phẩm triển khai một cách tiếp cận liên ngành, đặt ca từ vào bối cảnh lịch sử – văn hóa – tôn giáo, đồng thời kết nối với văn học, triết học và đời sống xã hội. Trịnh Công Sơn và Bob Dylan vì thế không chỉ hiện lên như những nhạc sĩ, mà còn như những hiện tượng văn hóa – trí thức, đại diện cho những dòng chảy tư tưởng lớn của thời đại họ sống.
Trong không gian tinh thần mà Schafer dựng lại, Trịnh Công Sơn hiện lên trầm lắng, thấm đẫm tinh thần Phật giáo, viết về chiến tranh bằng lòng từ bi, về tình yêu bằng nỗi buồn vô ngã. Ngược lại, Bob Dylan mang một diện mạo gai góc và dữ dội, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ truyền thống Do Thái – Kitô giáo, với những ca từ như lời cảnh báo mang âm hưởng khải huyền. Hai cội nguồn Đông – Tây khác biệt ấy gặp nhau ở những thao thức chung về chiến tranh và hòa bình, về tự do, tình yêu, cô đơn và thân phận con người. Nhưng chính trong sự gặp gỡ đó, cuốn sách làm rõ một điều quan trọng: họ không giống nhau, và chính sự khác biệt ấy mới làm nên chiều sâu của phép so sánh.
Hiếm có công trình nào tại Việt Nam tiếp cận hiện tượng Trịnh Công Sơn theo cách này. Tác giả không chỉ “đọc” ca từ, mà còn giải mã nghệ sĩ qua bối cảnh lịch sử và xã hội cụ thể, sử dụng phương pháp liên văn bản để soi chiếu âm nhạc qua văn chương và tôn giáo, đồng thời tái hiện một giai đoạn nhiều biến động của thế kỷ 20 qua hành trình sáng tác của hai nghệ sĩ. Vì vậy, đây không chỉ là một nghiên cứu về âm nhạc phản chiến, mà còn là một bức tranh trí tuệ về con người và thời đại.
Như nhận định của TS. Nguyễn Nam (Đại học Fulbright Việt Nam), “Hiểu một nhạc sĩ là hiểu cả một thời đại người ấy sống và sáng tác”. Chính tinh thần đó đã làm nên giá trị cốt lõi của cuốn sách: từ việc phân tích ca từ, tác phẩm mở ra những hệ tư tưởng lớn – với Trịnh Công Sơn là Phật giáo, từ bi và vô ngã; với Bob Dylan là truyền thống Do Thái – Kitô giáo, khải huyền và cứu thế. Tất cả được trình bày trong một lối viết học thuật nhưng giàu tính kể chuyện, trong sáng và dễ tiếp cận, phù hợp không chỉ với giới nghiên cứu mà còn với độc giả đại chúng.
Cuốn sách được chắp bút bởi John C. Schafer – Giáo sư Danh dự ngành Văn học Anh tại Đại học Cal Poly Humboldt, một học giả có nhiều năm gắn bó với Việt Nam và được chuyển ngữ bởi Trung Tâm nghiên cứu Việt Nam, Đại học Fulbright Việt Nam. Trong cuốn sách còn đi kèm phụ bản gồm 15 hình ảnh và tranh minh họa, bao gồm tư liệu quý và tranh vẽ của chính Trịnh Công Sơn, góp phần làm giàu thêm trải nghiệm đọc.
Đây là cuốn sách dành cho những ai yêu Trịnh Công Sơn, Bob Dylan, quan tâm đến văn hóa – lịch sử thế kỷ 20, cũng như sinh viên, giảng viên và những người làm việc trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật.
Bởi sau tất cả, cuốn sách này không chỉ giúp bạn hiểu sâu hơn về hai nhạc sĩ. Nó khiến bạn nhận ra rằng: đằng sau mỗi bài hát là một thế giới tư tưởng, và đằng sau mỗi nghệ sĩ là cả một thời đại.
