DBT là một dạng CBT thiên về hành vi. Nó tập trung vào việc thay đổi những hành vi có vấn để nhằm giúp mọi người giảm sự đau khổ về cảm xúc. Nó cũng dạy rất nhiều kỹ năng ứng phó. Tuy nhiên, DBT khác với CBT truyền thống ở chỗ nó còn tập trung vào chánh niệm, biện chứng, và một số nguyên tắc dựa trên sự chấp nhận thực tại, có nguồn gốc từ Thiền tông trong Phật giáo.

DBT là một liệu pháp tâm lý phức tạp và mạnh mẽ. Nhiều thập kỷ nghiên cứu cho thấy DBT có ích cho những người bị rối loạn nhân cách ranh giới (BPD). Nó cũng là một phương pháp điều trị hiệu quả cho rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn sử dụng nghiện chất, một số rối loạn ăn uống, và nhiều vấn đề khác nữa. Hầu hết các nghiên cứu này tập trung vào “DBT toàn diện”. DBT toàn diện luôn bao gồm bốn cơ chế điều trị: liệu pháp DBT cá nhân hằng tuần, một nhóm học kỹ năng DBT hằng tuần, những cuộc gọi hướng dẫn khi cần với một nhà trị liệu DBT giữa các phiên trị liệu, và các cuộc gặp nhóm tư vấn DBT hằng tuần (dành cho các nhà trị liệu).

Các kỹ năng DBT không chỉ là một khía cạnh của DBT toàn diện. Thực hành các kỹ năng này có thể hữu ích cho bất kỳ ai đang cố gắng cải thiện sức khỏe tâm thần, bất kể tuổi tác, văn hóa, hay những khó khăn họ gặp phải. Đó là bởi vì các kỹ năng DBT là các kỹ năng sống. Chúng đặc biệt hữu ích với những người nhạy cảm hay những người cảm nhận cảm xúc mãnh liệt.

Ngoài việc cung cấp bốn cơ chế điều trị, nhà trị liệu DBT còn tuân theo các hướng dẫn cụ thể và các giả thuyết riêng biệt cho DBT. 

Mục tiêu chính của DBT là giúp mọi người xây dựng một “Cuộc đời đáng sống” – cuộc đời mà mỗi người sẽ cảm thấy hạnh phúc và trọn vẹn nhất. Mọi kỹ năng và thực hành DBT đều quay về với câu hỏi: Trong khoảnh khắc này, việc bạn đang làm đưa bạn lại gần hay ra xa khỏi Cuộc đời đáng sống của bạn?

Đôi khi xây dựng cuộc đời lý tưởng bao gồm việc đặt mục tiêu, hành động nhằm đạt được mục tiêu, và giải quyết vấn đề để vượt qua các trở ngại. Đôi khi nó bao gồm thực hành chánh niệm, đơn giản là hiện diện trong khoảnh khắc hiện tại, và tận hưởng (hay ít nhất là chịu đựng) những gì cuộc sống mang lại. Thường thì bạn sẽ phải linh hoạt giữa hai cách này (xem Thẻ 11). Sự nhịp nhàng này là một trong những đặc điểm chính của DBT: cân bằng giữa chấp nhận và thay đổi.

Sự cân bằng giữa chấp nhận và thay đổi là một trong những mâu thuẫn biện chứng cốt lõi của DBT. Biện chứng - dialectics (chữ D trong DBT) là một triết lý và lối tư duy trung tâm của ý tưởng rằng hai thứ dường như đối nghịch có thể đều đúng cùng một lúc.

Khi bạn cảm thấy rất buồn bã, có khả năng là bạn bắt đầu suy nghĩ cực đoan hoặc theo cách “được ăn cả ngã về không”. Con người là vậy! Nhưng với những người cảm nhận cảm xúc mãnh liệt, xu hướng con người này có thể gây ra rất nhiều vấn đề. Nếu bạn liên tục thay đổi tâm trạng, suy nghĩ của bạn có xu hướng thay đổi theo đó, điều này có thể gây khó khăn cho việc hiểu rõ bản thân bạn, duy trì những mối quan hệ ổn định, hoặc đưa ra các quyết định trong cuộc sống.

Tăng khả năng tìm ra sự thật dung hòa giữa những thái cực là một mục tiêu lớn khác của DBT. Học cách làm hài hòa giữa chấp nhận và thay đổi là một trong những khả năng biện chứng khó và quan trọng nhất để thành thạo trong quá trình hướng tới sức khỏe cảm xúc. 

Đó là bởi trong DBT, chúng ta coi chấp nhận và thay đổi là những lựa chọn duy nhất để xử lý các vấn đề trong cuộc sống. Cụ thể, chúng ta luôn có bốn – và cũng chỉ từng đó – lựa chọn:

1. Thay đổi hoàn cảnh: Nếu chúng ta có thể giải quyết vấn đề và thay đổi hoàn cảnh, vậy thì những cảm xúc đau đớn gây ra bởi vấn đề đó cũng thay đổi.
2. Thay đổi phản ứng của chúng ta với hoàn cảnh: Chúng ta có thể thay đổi cách mình nghĩ và phản ứng với một tình huống khó khăn, việc này sẽ thay đổi cách chúng ta cảm nhận (dù cho chúng ta không thể giải quyết được vấn đề).
3. Chấp nhận hoàn cảnh: Nếu chúng ta có thể hoàn toàn thừa nhận vấn đề và chịu đựng nỗi đau cảm xúc của mình, ngay cả khi không chấp nhận hay thích nó, chúng ta có thể giảm mức độ đau khổ của bản thân.
4. Cứ mãi đau khổ (hoặc khiến mọi việc tệ hơn): Nếu không thích bất kỳ lựa chọn nào ở trên, chúng ta luôn có thể chọn không thực hành kỹ năng nào và tiếp tục đau khổ.

Đến thời điểm này, có thể nói rằng điều chỉnh không có nghĩa là loại bỏ cảm xúc. Nhiều người đến với DBT vì họ đang chịu rất nhiều nỗi đau cảm xúc. Nếu trường hợp của bạn cũng vậy, bạn có thể cảm thấy cảm xúc đang “điều khiển chiếc xe” cuộc đời mình, quyết định bạn sẽ đi đâu, vào lúc nào. Các kỹ năng DBT được thiết kế để giúp bạn giành lại quyền điều khiển. Nhưng bạn sẽ không muốn đạp bay mọi cảm xúc ra khỏi chiếc xe đâu! Bạn sẽ muốn cân nhắc đến chúng khi đưa ra quyết định về nơi mình đến. Đó là bởi cảm xúc được tạo ra để giúp đỡ bạn.

Con người phát triển cảm xúc như một cách để hiểu về thế giới và trải nghiệm. Cảm xúc có thể đóng vai trò là những chiếc cờ đỏ, xanh và be. Chúng khiến bạn chú ý và cho bạn thông tin về những gì bạn thích hay không thích.

Cảm xúc có thể bảo vệ và hỗ trợ bạn. Chúng cho bạn cảm giác muốn làm gì đó. Những “thôi thúc hành động" này có thể tương tự những cảm giác vật lý – cảm giác rùng mình khiến bạn nhăn mặt chán ghét, sự ấm áp trên mặt khiến bạn mỉm cười với lòng biết ơn, hay sự kích động trong cơ bắp khiến bạn bỏ chạy trong sợ hãi.

Cảm xúc cũng có thể được truyền đạt và ảnh hưởng đến người khác. Ví dụ, nếu bạn khóc khi buồn, điều đó có thể gợi lên hành động hỗ trợ từ người khác, như cho bạn một cái ôm hay một tờ khăn giấy.

Theo những cách này, cảm xúc hỗ trợ xây dựng nên Cuộc đời đáng sống của bạn. Nếu bạn liên tục lờ đi hay kìm nén cảm xúc, chúng sẽ không thể giúp bạn. Vì thế, các kỹ năng Điều chỉnh Cảm xúc dạy chúng ta hiểu, cảm nhận, và tôn trọng cảm xúc của mình - không phải chỉ dập tắt hay thay đổi chúng. Ban đầu, các kỹ năng DBT có thể khiến một số người cảm thấy nhiều cảm xúc đau đớn hơn, vì DBT giúp mọi người ngừng trốn tránh các trải nghiệm về cảm xúc. Nhưng với thời gian và việc luyện tập, cảm nhận và thay đổi cảm xúc sẽ trở nên dễ dàng hơn. Các kỹ năng DBT sẽ giúp bạn coi cảm xúc của mình là siêu năng lực hơn là gánh nặng. 

Vì cảm xúc rất có ích cho việc sống sót và phát triển, chúng ta có thể quá mẫn cảm với chúng. Chúng ta tự nhiên (và đôi khi vô thức) tạo ra các kết nối cảm xúc và nhớ chúng trong một khoảng thời gian dài. Trong khi những kết nối cảm xúc này có thể giúp chúng ta tránh xa những người, địa điểm hay hành vi gây hại, nó cũng có thể gây ra vấn đề nếu chúng ta không nhận thức được những cảm xúc của mình đến từ đâu.

Cảm xúc có thể được kích hoạt bởi nhiều thứ. Đôi khi cảm xúc được gợi lên bởi những sự kiện bên ngoài, lúc khác chúng lại được khơi gợi bởi những niềm tin sai lầm. Vì vậy bản thân cảm xúc không thể được mặc nhiên công nhận là sự thật. Chính xác hơn: Mọi cảm xúc đều là thật, nghĩa là bạn thực sự cảm thấy nó. Mọi cảm xúc đều hợp lý và có giá trị, nghĩa là thứ gì đó đã gợi lên cảm xúc. Nhưng không phải mọi cảm xúc đều được dựa trên sự thật được kiểm chứng hay sự diễn giải chính xác của việc đang xảy ra.

 Trong DBT, chúng ta sử dụng cụm từ "chính đáng” và “không chính đáng" để phân biệt giữa các phản ứng cảm xúc. Nếu một cảm xúc được gợi lên bởi một hình huống hay một sự kiện thật, nó chính đáng và "phù hợp với sự thật”. Nếu một cảm xúc được gợi lên (hoặc mạnh lên) bởi những suy nghĩ không chính xác, nó không chính đáng và không phù hợp với sự thật. Chúng ta sử dụng kỹ năng Kiểm tra sự thật để khám phá và xác định xem một cảm xúc là chính đáng hay không.

Hãy nhớ, mọi cảm xúc đều có giá trị và có thể hiểu được. Luôn có một lý do cho cảm xúc của bạn. Vì thế, xác định rằng cảm xúc của bạn là không chính đáng không có nghĩa là có thể bác bỏ, phán xét bản thân hay cảm xúc của bạn. Nhưng biết liệu cảm xúc của bạn có phù hợp với sự thật hay không là quan trọng vì nó ảnh hưởng đến cách phản ứng với cảm xúc đó theo cách hiệu quả nhất.

Một sự phân biệt nữa quan trọng cho việc quyết định cách phản ứng với cảm xúc là liệu cảm xúc đó có “hiệu quả” để hành động không.

Trong DBT, là hiệu quả nếu nó thôi thúc bạn làm những việc giúp bạn tiến gần đến Cuộc đời đáng sống của bạn. Một cảm xúc “không hiệu quả” nếu làm theo thôi thúc hành động của nó sẽ khiến bạn tổn thương, cản trở việc tiến tới mục tiêu của bạn, hoặc sẽ gây ra những vấn đề tồi tệ hơn là lợi ích.

Bạn phải quyết định điều gì hiệu quả nhất với mình - chứ không phải tôi, không phải nhà trị liệu của bạn, không phải bạn bè của bạn, chỉ chính bạn thôi. Tất nhiên, đôi khi những cảm xúc mạnh mẽ có thể khiến chúng ta thực sự ngang bướng - chúng ta có thể trở nên bướng bỉnh về việc dùng các kỹ năng, chúng ta có thể muốn bỏ cuộc, chúng ta có thể biết điều gì là “đúng” nhưng lại lờ nó đi, giậm chân hay từ chối nó. Thực hành Sự sẵn lòng, kỹ năng làm những việc cần làm vào thời điểm hiện tại, sẽ là điều quan trọng.