Cuốn sách kể về một cô gái trẻ tuyệt vọng bị một người đàn ông quen qua mạng bắt cóc và ép sống như thú cưng. Tác phẩm được tự xuất bản vào tháng 2/2025, nhanh chóng thu hút người đọc yêu thích thể loại kinh dị. Nhà xuất bản Hachette sau đó phát hành tại Anh vào mùa thu năm ngoái và dự định ra mắt tại Mỹ vào mùa xuân này, quảng bá đây là “một tiểu thuyết kinh dị báo thù trực diện, dữ dội và không khoan nhượng.”
Đầu năm nay, Max Spero - nhà sáng lập kiêm CEO của Pangram, một công cụ phát hiện AI - nghe về các nghi vấn và quyết định kiểm tra toàn bộ văn bản. Kết quả cho thấy cuốn sách có tới 78% nội dung do AI tạo ra.
“Tôi rất tin rằng đây là một tác phẩm phần lớn được tạo bởi AI, hoặc ít nhất là có sự hỗ trợ rất lớn từ AI,” Spero nói, đồng thời công bố nghiên cứu của mình trên X vào tháng 1.
Tờ The New York Times cũng phân tích các đoạn văn bằng nhiều công cụ phát hiện AI và nhận thấy các đặc điểm quen thuộc của văn bản do AI tạo ra: lỗ hổng logic, lạm dụng tính từ kịch tính và phụ thuộc quá nhiều vào cấu trúc lặp ba.
Trong những tháng sau khi phát hành tại Anh, ngày càng nhiều độc giả bày tỏ nghi ngờ trên mạng, chỉ ra các phép ẩn dụ vô nghĩa và cách diễn đạt lặp lại kỳ lạ. Dù vậy, khi các cáo buộc lan rộng vào cuối tháng 1, Hachette vẫn giữ im lặng.
Sau khi nhận được câu hỏi từ The New York Times, Hachette cho biết imprint Orbit của họ đã hủy kế hoạch phát hành tại Mỹ và sẽ ngừng xuất bản phiên bản tại Anh.
Tác giả của “Shy Girl”, Mia Ballard (theo tiểu sử là một nhà thơ sống tại Bắc California) gần như không hoạt động trên mạng xã hội và chưa công khai phản hồi các cáo buộc. Trong email gửi báo, Ballard phủ nhận việc dùng AI để viết sách, cho rằng một người quen được thuê chỉnh sửa đã sử dụng AI.
Người phát ngôn của Hachette cho biết quyết định hủy xuất bản được đưa ra sau quá trình phân tích kỹ lưỡng, nhấn mạnh rằng công ty đề cao sáng tạo của con người và yêu cầu tác giả cam kết tác phẩm là nguyên bản, đồng thời phải khai báo nếu có sử dụng AI.
“Shy Girl” có thể là tiểu thuyết thương mại đầu tiên của một nhà xuất bản lớn bị rút lại vì nghi vấn sử dụng AI. Điều này cho thấy AI không chỉ xuất hiện trong các ebook tự xuất bản giá rẻ trên Amazon, mà đang len lỏi vào cả hệ thống xuất bản truyền thống.
Việc cuốn sách này có thể đi xa đến vậy trong quy trình biên tập, thậm chí đã được phát hành tại Anh, trước khi bị điều tra, cho thấy ngành xuất bản chưa sẵn sàng đối phó với sự trỗi dậy của AI. Nó cũng báo hiệu một kỷ nguyên bất định, nơi cả biên tập viên lẫn độc giả đều phải tự hỏi: thứ họ đang đọc là do con người hay máy móc viết ra?
Ít nhà xuất bản hay biên tập viên sẵn sàng phát biểu công khai về cách họ xử lý AI, vì vấn đề này gây tranh cãi và mơ hồ về đạo đức. Một số lãnh đạo trong ngành lo ngại rằng rất khó để ngăn chặn làn sóng AI, đặc biệt khi công nghệ ngày càng tinh vi.
“Giống như đạo văn, bạn phải tin vào tác giả,” Morgan Entrekin, nhà xuất bản Grove Atlantic, nói. “Chúng tôi phải tin tưởng đối tác của mình.”
Hiện tại, tác động rõ ràng nhất của AI nằm ở mảng tự xuất bản, nơi hệ sinh thái đang bị “ngập” bởi nội dung AI chất lượng thấp. Nhưng nhiều người tin rằng chỉ là vấn đề thời gian trước khi nhiều cuốn sách do AI viết lọt qua kiểm duyệt của các nhà xuất bản lớn.
“Không chỉ là điều không thể tránh khỏi,” chuyên gia ngành xuất bản Thad McIlroy nói. “Chúng ta đã đang ở trong nó rồi.”
Sau khi biết về nghi vấn “Shy Girl”, McIlroy đã yêu cầu báo cáo từ Pangram, GPTZero và Originality.ai. Cả ba đều cho rằng văn bản có khả năng cao được tạo bởi AI.
Pangram đặc biệt chỉ ra các câu như:
… là những dấu hiệu điển hình của văn bản chatbot.
Rất khó để xác định có bao nhiêu nội dung AI đang được xuất bản, nhưng số liệu cho thấy sự bùng nổ.
Năm ngoái, hơn 3,5 triệu cuốn sách được tự xuất bản, tăng từ 2,5 triệu năm 2024. Trong khi đó, các nhà xuất bản truyền thống phát hành hơn 642.000 cuốn.
Giáo sư khoa học máy tính Tuhin Chakrabarty đã kiểm tra hơn 14.000 tiểu thuyết tự xuất bản trên Amazon và phát hiện gần 20% có lượng nội dung AI đáng kể. Tỷ lệ này tăng 41% chỉ trong một năm.
Dù công cụ phát hiện AI có thể nhầm lẫn, Chakrabarty tin rằng Pangram đủ chính xác, với tỷ lệ sai khoảng 1/10.000.
Khi xếp hạng theo số đánh giá, “Shy Girl” nằm trong nhóm nổi bật nhất, với hơn 4.840 lượt đánh giá và điểm trung bình 3,5 sao.
Tuy nhiên, đánh giá đầu tiên lại chấm 1 sao, với nhận xét: “Tôi khá chắc đây là do ChatGPT viết.”
Nhà văn Olivie Blake, người từng khen ngợi cuốn sách, cho biết bà “thực sự thất vọng” nếu AI có liên quan và khẳng định “AI không có chỗ trong nghệ thuật.” Tuy nhiên, bà cũng lưu ý rằng không nên vội kết luận, vì tác giả Mia Ballard là một phụ nữ da màu trong ngành xuất bản - một vị trí vốn đã dễ bị tổn thương.
Hiện nay, nhiều hợp đồng xuất bản không cấm rõ ràng việc sử dụng AI, mà chỉ yêu cầu tác phẩm phải “nguyên bản”. Điều này được hiểu ngầm như một lệnh cấm AI, nhưng vẫn rất mơ hồ.
Một vấn đề khác là nội dung do AI tạo ra không được bảo vệ bản quyền. Tuy nhiên, AI lại được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu, lên ý tưởng và chỉnh sửa, khiến ranh giới trở nên khó xác định.
Liệu một nhà văn có thể nhờ AI gợi ý plot twist, viết kết thúc thay thế hay chỉnh sửa bản thảo... mà vẫn gọi đó là tác phẩm “nguyên bản”?
Tại thời điểm nào thì tác phẩm không còn là của con người?
Sự mơ hồ này khiến ngành xuất bản rơi vào thế khó. Nếu AI có thể tạo ra văn học hấp dẫn mà không ai phân biệt được, vai trò của nhà xuất bản như “người gác cổng chất lượng” có thể bị suy giảm.
“Đây là một vấn đề thực sự, và chúng ta cần đặt ra các ranh giới,” Mary Rasenberger, CEO của Authors Guild, nói.
Việc viết bằng AI hiện vẫn gây chia rẽ mạnh mẽ. Một số người coi đó là gian lận, trong khi một số coi đó là ăn cắp, vì AI được huấn luyện trên tác phẩm có bản quyền
Đại diện văn học Seth Fishman cho biết nhiều tác giả phản đối việc dùng AI:
“Với họ, đây không chỉ là công nghệ, mà là vấn đề đạo đức. Họ cảm thấy tác phẩm của mình đã bị đánh cắp.”
Ngay cả trước “Shy Girl”, đã có nhiều trường hợp suýt xảy ra, khi các nhà xuất bản phát hiện AI trước khi phát hành.
Hiện vẫn chưa có sự đồng thuận về cách kiểm soát AI. Một số người cho rằng cần quy định rõ ràng hơn để tránh gian lận.
Penguin Random House đã đưa ra hướng dẫn, nhưng nhiều nhà xuất bản lớn khác vẫn giữ chính sách mơ hồ.
Sự mập mờ này có thể khiến tác giả không minh bạch về việc sử dụng AI.
“Nếu mọi thứ bị giấu giếm, người ta sẽ lạm dụng nó,” Chakrabarty nói. “Sự xấu hổ quanh AI đang gây hại nhiều hơn lợi.”
- Theo: The New York Times