Bộ phim chuyển thể rất được mong đợi từ "Wuthering Heights", với sự tham gia của Margot Robbie và Jacob Elordi, đã khiến doanh số của cuốn tiểu thuyết năm 1847 của Emily Brontë tăng vọt. Theo nhà xuất bản Penguin Books, các hiệu sách đã bán được hơn 5 lần số bản trong tháng trước so với tháng 1 năm ngoái.

Phần lớn sách được mua bởi những người trẻ muốn hiểu câu chuyện của Cathy và Heathcliff trước khi phiên bản điện ảnh của Emerald Fennell ra rạp vào thứ Sáu. Tuy nhiên, theo những câu chuyện lan truyền trên mạng, nhiều cuốn sách mới mua này lại bị bỏ dở.

Mạng xã hội tràn ngập những độc giả Gen Z tự nhận yêu văn học nhưng lại than phiền rằng "Đỉnh gió hú" – một cuốn sách thường được giảng dạy trong chương trình trung học – quá khó đọc.

“Trời ơi, cuốn này làm mình thấy ngu thật sự,” Grace Deutsch (tài khoản Grace’s Mini Library) nói trong một video TikTok. “Mình có một giả thuyết là ai nói họ cực kỳ thích cuốn này thì chỉ là họ muốn trông có vẻ thông minh hơn thôi.”

Một TikToker khác với tên Wagesylie đã đưa ra kế hoạch 5 bước để “vật lộn” với Brontë khi “bị quá tải và không hiểu chuyện gì đang xảy ra”. Trong đó có việc đọc xen kẽ với sách hướng dẫn, kiểm tra xem mình có “hiểu cốt truyện không”, và nghe audiobook trong khi đọc bản in.

Những khó khăn này không chỉ tồn tại trên mạng. Một người đã kể rằng tại buổi ra mắt của bộ phim, hai phụ nữ đã bàn về cuốn sách. Một người đọc lần đầu cho biết tình trạng “brain rot” – thuật ngữ Gen Z chỉ khả năng tập trung kém – khiến cô không thể hiểu rõ cốt truyện hay ngôn ngữ.

Nhiều ý kiến cho rằng việc sử dụng smartphone đã làm suy giảm khả năng tập trung, đặc biệt ở thế hệ lớn lên cùng chúng.

Liệu có gì đáng ngạc nhiên khi trong cái gọi là “thời kỳ hậu biết chữ”, những người trẻ quen với việc lướt video ngắn lại gặp khó khăn với một kiệt tác văn học thời Victoria? Các giáo sư đại học ở Anh và Mỹ cũng cho biết sinh viên ngành văn ngày càng khó đọc hết một cuốn tiểu thuyết. Điều đó có thể không bất ngờ, nhưng vẫn rất đáng buồn.

Đã qua rồi thời sinh viên văn học có thể thảo luận "Pride and Prejudice" tuần này và "Crime and Punishment" tuần sau. Một bài viết lan truyền trên tạp chí The Atlantic năm 2024 cho thấy sinh viên gặp khó khăn khi đọc cả tiểu thuyết lẫn thơ. Thậm chí, chỉ những đoạn trích của "The Odyssey" được giảng dạy, kèm theo âm nhạc, bài báo và TED Talks, vì sinh viên không thể nắm bắt toàn bộ tác phẩm.

Chúng ta đều biết mọi người đọc ít hơn trước. Một khảo sát nhân Ngày Sách Thế giới cho thấy 40% người Anh không đọc nổi một cuốn sách nào trong 12 tháng qua. Theo National Literacy Trust, chỉ 1/3 người trong độ 8-18 tuổi đọc sách trong thời gian rảnh. Không khó để kết luận rằng khả năng đọc hiểu đang suy giảm.

Nhà bình luận James Marriott gọi sự sụp đổ của việc đọc là “một trong những biến đổi xã hội và văn hóa sâu sắc nhất của thời hiện đại”, bởi khả năng đọc viết đại chúng từng là nền tảng của các nền dân chủ ổn định. Nếu con người không đọc mà chỉ tiêu thụ nội dung qua video ngắn hay podcast, xã hội có nguy cơ quay lại hình thức truyền miệng – điều đã mai một từ hàng thế kỷ trước.

Việc nhiều người vật lộn với "Đỉnh gió hú" không khiến các chuyên gia ngạc nhiên. Claire O’Callaghan, giảng viên cao cấp tại Đại học Loughborough, cho biết đây là một “tác phẩm khó” với “cấu trúc phức tạp, nhiều người kể chuyện và các thế hệ chồng chéo”. Bà nói thêm rằng cần đọc nhiều lần mới hiểu rõ.

Trong khi đó, cộng đồng “BookTok” – vốn giúp thúc đẩy việc đọc trong giới trẻ – lại chủ yếu làm bùng nổ các thể loại dễ đọc như “romantasy” hay thriller hơn là tác phẩm kinh điển. Có thể chiến dịch marketing của bộ phim khiến nhiều người nghĩ đây là một câu chuyện tình nhẹ nhàng, thay vì một bi kịch nặng nề về tình yêu không được đáp lại và chấn thương xuyên thế hệ.

Chiến dịch quảng bá phim cũng rất rầm rộ: Margot Robbie xuất hiện với phong cách “method dressing” trong các bộ váy corset cầu kỳ, còn Jacob Elordi sánh bước trên thảm đỏ. Hàng loạt sản phẩm ăn theo như đồ ăn vặt, nội y, chăn ga hay dầu massage càng khiến hình ảnh phim xa rời sự hoang vu của vùng đồi Yorkshire.

Dẫu vậy, một số người trẻ cũng nhận ra vấn đề của mình. Mary Skinner, một TikToker yêu sách, thừa nhận: “Mình nhận ra mình đang bị ‘brain rot’. Đây thực sự là một hồi chuông cảnh tỉnh… Mình đã không đọc gì ngoài những cuốn cực kỳ dễ nuốt trong hơn 6 tháng.”

Sự suy giảm khả năng đọc cũng thúc đẩy sự bùng nổ của các ứng dụng AI hỗ trợ đọc như Clippit, Reedy hay tính năng “Ask” của Amazon Kindle. Những công cụ này đơn giản hóa ngôn ngữ, tóm tắt cốt truyện và giải thích nhân vật – giúp người dùng “hiểu nhanh” mà không cần nỗ lực tư duy. Một viễn cảnh khá u ám.

Người viết cho biết lần đọc lại gần đây khá suôn sẻ. Một vài từ cần tra cứu, nhưng nhìn chung ngôn ngữ của Brontë vẫn dễ tiếp cận (dù dấu phẩy có phần “kỳ quặc”). Đây không phải kiểu văn khó như James Joyce.

Dù bộ phim bị chỉ trích là không trung thành hoàn toàn, nó vẫn giữ nhiều câu thoại nguyên bản nổi tiếng như: “Whatever our souls are made of, his and mine are the same” hay “I have not broken your heart…”. Đạo diễn Emerald Fennell nhận xét: “Không có lời thoại nào hay hơn của Brontë.”

Một phần khó khăn của độc giả nằm ở kỳ vọng: Đây là chuyện tình, câu chuyện trả thù, hay điều gì khác? Theo O’Callaghan, độc giả hiện đại không quen với sự mơ hồ và đa chiều – điều đòi hỏi đọc sâu và phản tư nhiều hơn.

Vấn đề là: nếu chúng ta thực sự đang bước vào thời đại “hậu biết chữ”, liệu những người gặp khó với một cuốn như Đồi gió hú có còn khả năng đọc sâu? Hay chúng ta đang tiến tới một tương lai nơi tiểu thuyết phải “dắt tay” người đọc từng bước?

- Theo: The Telegraph