Falk Huettig - tác giả cuốn “The Perks of Being a Bookworm” (tạm dịch: Những đặc quyền của việc làm mọt sách) - đã chia sẻ những nghiên cứu khoa học về cách việc đọc tác động lên não bộ, hỗ trợ sức khỏe tinh thần, và vì sao trong thời đại bị bao quanh bởi mạng xã hội và AI, việc cầm một cuốn sách lên lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Những lợi ích tinh thần của việc đọc: khoa học nói gì?
Trong cuốn sách của mình, Huettig cho rằng việc đọc giúp con người xây dựng khả năng phục hồi tinh thần, tăng năng lực tự phản tư và thích nghi tốt hơn với những biến động của cuộc sống.
Ông cho biết: “Đọc sách giúp con người hiểu và diễn giải những trải nghiệm khó khăn. Nó cũng cung cấp cho chúng ta vốn từ và công cụ tinh thần để mô tả cảm xúc, hiểu bản thân và giao tiếp với người khác.”
Không chỉ vậy, việc đọc sâu và đọc thường xuyên còn rèn luyện khả năng tập trung bền bỉ, điều ngày càng hiếm trong thời đại bị phân mảnh bởi thông báo, video ngắn và dòng chảy thông tin liên tục.
“Việc đọc nghiêm túc không đơn thuần là trốn khỏi thực tại. Nó giúp chúng ta đối diện với thực tại một cách tỉnh táo và vững vàng hơn.”
Theo các nghiên cứu được Huettig tổng hợp, đọc sách giúp chúng ta:
Và những lợi ích ấy không chỉ tồn tại ở mức độ tâm lý, việc đọc thực sự tạo ra những thay đổi vật lý trong não bộ.
Việc đọc thay đổi não bộ như thế nào?
Nghiên cứu của Huettig cho thấy việc học đọc giúp tăng cường hoạt động ở các vùng não liên quan đến khả năng nhận diện chi tiết hình ảnh tinh vi.
Điều thú vị là khả năng này không chỉ áp dụng với chữ viết.
“Việc đọc giúp não bộ nhạy bén hơn trong việc nhận ra những khác biệt nhỏ, không chỉ ở các con chữ mà còn ở khuôn mặt con người.”
Nói cách khác, đọc sách cũng đang “huấn luyện” não bộ ghi nhớ và nhận diện con người tốt hơn.
Một trong những điều hấp dẫn nhất của việc đọc là cảm giác được bước vào một thế giới khác - nơi chúng ta trải nghiệm những địa điểm, cảm xúc và góc nhìn vượt ngoài đời sống thường nhật.
Trong ngắn hạn, đọc sách có thể giảm căng thẳng, giúp tập trung hơn, tạo khoảng cách tâm lý với áp lực đời sống, làm dịu hệ thần kinh.
Đó cũng là lý do nhiều người chọn đọc trước khi ngủ hoặc bắt đầu buổi sáng bằng vài trang sách để giữ tâm trí bình tĩnh và cân bằng hơn.
Về lâu dài, việc đọc hỗ trợ não bộ phát triển khả năng ghi nhớ, duy trì sự chú ý và suy luận tốt hơn.
Huettig cho rằng khi kết hợp những lợi ích ngắn hạn và dài hạn, việc đọc giúp cải thiện đáng kể năng lực giải quyết vấn đề.
“Khả năng truy xuất thông tin trở nên hiệu quả hơn, từ đó giảm áp lực nhận thức và sự mệt mỏi tinh thần.”
Vì sao việc đọc càng quan trọng trong thời đại số?
Theo số liệu tại Anh, năm 2025 đánh dấu mức độ đọc sách vì niềm vui thấp nhất ở trẻ em và thanh thiếu niên trong suốt hai thập kỷ qua.
Huettig nhận định: “Rào cản lớn nhất với việc đọc hiện nay là sự xao nhãng kỹ thuật số và thời gian tập trung ngày càng ngắn.”
Điều đáng nói là hai yếu tố này liên tục củng cố lẫn nhau: càng quen với nội dung ngắn và nhanh, chúng ta càng khó duy trì sự tập trung cần thiết để đọc sâu. Và khi đó, đọc sách bắt đầu trở thành “nghĩa vụ” thay vì niềm vui.
Theo ông, giải pháp cần bắt đầu từ sớm:
Đọc sách không chỉ là sở thích, mà là một kỹ năng sinh tồn
Trong bối cảnh con người ngày càng sống nhanh, phân tâm và phụ thuộc vào thuật toán, việc đọc trở thành một cách để bảo vệ khả năng suy nghĩ sâu, sự kiên nhẫn và năng lực đồng cảm.
Có lẽ vì thế mà ngày nay, đọc sách không còn đơn thuần là một thú vui cổ điển. Nó đang dần trở thành một hành động chống lại sự quá tải của thời đại số và cũng là cách để con người giữ lại khả năng hiểu chính mình.
Làm thế nào để đưa việc đọc vào đời sống hằng ngày?
Với những ai luôn nghĩ rằng mình “không phải kiểu người thích đọc sách” hoặc cảm thấy quá bận rộn và khó tập trung để đọc, Falk Huettig cho rằng điều quan trọng nhất là bắt đầu từ những thay đổi nhỏ và thực tế.
Theo Huettig: “Hãy bắt đầu thật nhỏ. Chọn những văn bản ngắn, dễ đọc và tạo cho mình một không gian thư giãn để biến việc đọc thành một nghi thức dễ chịu.”
Ông khuyên mọi người không nên ép bản thân phải đọc những cuốn “quan trọng” hay quá khó ngay từ đầu. Điều cốt lõi là xây dựng cảm giác thoải mái và niềm vui với việc đọc trước tiên.
Thay vì đặt mục tiêu đọc hàng chục cuốn sách mỗi năm, có lẽ chỉ cần:
Những thói quen nhỏ nhưng đều đặn ấy mới là thứ giúp việc đọc trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống.
Bên cạnh việc xây dựng thói quen, Huettig cho rằng cách chúng ta đọc cũng rất quan trọng.
Ông khuyến khích mọi người đọc sách giấy hoặc tạp chí bất cứ khi nào có thể, thay vì chỉ đọc trên màn hình.
“Trải nghiệm lật từng trang giấy, cùng với việc không bị thông báo hay màn hình làm gián đoạn, có thể giúp tâm trí bình tĩnh hơn, tăng khả năng tập trung và cải thiện sức khỏe tinh thần.”
Trong một thời đại mà mọi thiết bị đều tranh giành sự chú ý của chúng ta, một cuốn sách giấy đôi khi lại trở thành không gian hiếm hoi để não bộ được nghỉ ngơi thực sự.
Huettig nhấn mạnh rằng bạn không cần đọc hàng giờ mỗi ngày để nhận được lợi ích từ sách.
Chỉ vài phút đọc đều đặn mỗi ngày cũng có thể là bước khởi đầu để:
Đọc sách, suy cho cùng, không phải là một cuộc đua số lượng. Đó là cách chúng ta dành lại thời gian, sự chú ý và chiều sâu suy nghĩ cho chính mình trong một thế giới ngày càng ồn ào và vội vã.
- Theo: Cambridge University Press