Năm nay, AI và bản quyền trở thành một trong những chủ đề nổi bật nhất. Trước thềm hội sách, Hiệp hội các nhà xuất bản và nhà sách Đức đã đưa ra Frankfurt Declaration, kêu gọi xây dựng những quy định rõ ràng hơn đối với việc các công ty AI sử dụng nội dung có bản quyền để huấn luyện mô hình. Các nhà xuất bản yêu cầu doanh nghiệp AI minh bạch về dữ liệu được sử dụng, đồng thời xây dựng cơ chế cấp phép để chủ sở hữu nội dung có thể nhận được phần giá trị kinh tế tương xứng.
Vấn đề này phản ánh một thay đổi quan trọng trong cuộc tranh luận về AI và xuất bản. Nếu trước đây câu hỏi chủ yếu là AI có thể thay thế người viết, biên tập viên hay dịch giả đến đâu, thì ngành sách hiện phải đối mặt với một câu hỏi căn bản hơn: AI sẽ sử dụng kho nội dung khổng lồ do các tác giả và nhà xuất bản tạo ra theo cách nào, và ai sẽ được hưởng lợi từ giá trị đó? Tại Frankfurt, câu trả lời đang dần chuyển sang hướng cấp phép và chia sẻ doanh thu thay vì sử dụng dữ liệu mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu.
Một diễn biến đáng chú ý khác cho thấy khả năng hình thành mô hình mới. Năm nhà xuất bản học thuật gồm BMJ Group, Sage, IOP Publishing, IGI Global Scientific Publishing và Wanfang Data đã ký thỏa thuận cung cấp quyền truy cập có cấp phép cho khoảng 20 triệu bài nghiên cứu đã qua bình duyệt cho công ty AI Redpine. Đây là ví dụ cho thấy nội dung xuất bản có thể trở thành một tài sản thương mại mới trong nền kinh tế AI, khi các nhà xuất bản không chỉ bảo vệ dữ liệu mà còn tìm cách biến quyền truy cập vào kho tri thức thành nguồn doanh thu.
Bên cạnh AI, bản quyền quốc tế tiếp tục là một trong những hoạt động quan trọng nhất của Frankfurt. Các nhà xuất bản từ nhiều thị trường đến hội sách để mua bán quyền dịch và quyền xuất bản, tìm kiếm tác giả mới cũng như đưa tác phẩm của mình ra thị trường quốc tế. Đáng chú ý, trong bối cảnh thị trường sách nội địa tại một số nước châu Âu đang chịu áp lực, các nhà xuất bản Pháp vẫn mang tới Frankfurt những danh mục bản quyền lớn, cho thấy quyền xuất bản quốc tế ngày càng trở thành một cách để mở rộng giá trị của một cuốn sách vượt ra ngoài thị trường nơi nó được xuất bản lần đầu.
Frankfurt năm nay cũng dành sự quan tâm đáng kể cho Ấn Độ, với phiên thảo luận Why India Matters – Shaping the Future of Global Publishing by 2030. Tại đây, các chuyên gia tập trung vào tốc độ tăng trưởng của thị trường sách Ấn Độ, tiềm năng của các ngôn ngữ bản địa, xuất bản giáo dục, học thuật và tác động của AI. Câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là Ấn Độ có một thị trường sách lớn đến đâu, mà là làm thế nào để nước này chuyển từ một thị trường tiêu thụ và sản xuất sách lớn thành một trung tâm xuất bản có ảnh hưởng toàn cầu.
Nhìn rộng hơn, Frankfurt 2026 cho thấy ngành xuất bản đang bước vào một giai đoạn mà giá trị của một cuốn sách không chỉ nằm ở số bản được bán ra. Một tác phẩm có thể tạo giá trị thông qua bản quyền dịch, audiobook, chuyển thể, dữ liệu được cấp phép cho AI hay khả năng hình thành thương hiệu tác giả trên nhiều thị trường. Đồng thời, chính sự phát triển của AI lại khiến những câu hỏi tưởng như cũ - ai sở hữu một tác phẩm, ai có quyền sử dụng nó và người tạo ra nội dung được hưởng bao nhiêu từ giá trị đó - trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Với quy mô khoảng 7.000 đơn vị triển lãm từ hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, Frankfurt tiếp tục là một trong những nơi có thể nhìn thấy rõ nhất ngành sách toàn cầu đang đi về đâu. Năm 2026, câu chuyện ấy đặc biệt xoay quanh ba từ khóa: AI – bản quyền – quốc tế hóa.
- Trạm Đọc tổng hợp