Một số chủ đề nổi bật không chỉ vì mức độ được chú ý, mà còn vì những gì chúng hé lộ về hướng đi tương lai của ngành xuất bản toàn cầu.

Sách nói tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những lĩnh vực tăng trưởng năng động nhất của ngành xuất bản. Tuy nhiên, điều đặc biệt rõ ràng trong năm 2025 là audio không còn chỉ là một định dạng “mới nổi” mà trở thành một trụ cột chiến lược, mang tính lâu dài trong mô hình kinh doanh của các nhà xuất bản trên nhiều thị trường.

Việc mở rộng sang các phạm vi mới vẫn diễn ra nhanh chóng, nhưng đáng chú ý không kém là sự gia tăng đầu tư vào nội dung audio nguyên bản, sản xuất bằng ngôn ngữ bản địa và các thử nghiệm định dạng làm mờ ranh giới giữa sách nói, podcast và kể chuyện dạng nhiều kỳ. Những tiến bộ trong công cụ sản xuất có AI hỗ trợ cũng giúp giảm rào cản cho các thị trường nhỏ và không sử dụng tiếng Anh, qua đó củng cố vị thế của audio như một cơ hội toàn cầu thực sự, thay vì chỉ tập trung ở một vài khu vực.

Bước sang năm 2026, câu chuyện then chốt không chỉ là tăng trưởng, mà là sự khác biệt hóa: cách các nhà xuất bản, nền tảng và chủ sở hữu bản quyền định vị audio trong một hệ sinh thái ngày càng cạnh tranh.

Nếu những năm trước xoay quanh các cuộc tranh luận mang tính suy đoán về trí tuệ nhân tạo, thì năm 2025 đánh dấu sự chuyển dịch sang những câu hỏi thực tế và đôi khi là khó chịu. AI đang được sử dụng đến mức nào trong quy trình xuất bản? Ranh giới giữa “hỗ trợ” và “thay thế” nằm ở đâu? Và ai là người kiểm soát, cũng như hưởng lợi cuối cùng từ dữ liệu được sử dụng?

Các vụ kiện pháp lý, thảo luận chính sách và khảo sát trong ngành cho thấy AI không còn là khái niệm lý thuyết. Năm 2025 phơi bày một thực tế phân mảnh: thử nghiệm thận trọng trong biên tập và sản xuất, sự phụ thuộc ngày càng tăng vào công cụ metadata và khả năng khám phá nội dung, cùng với những lo ngại dai dẳng về dữ liệu huấn luyện, bản quyền và giá trị dài hạn.

Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào hoạt động xuất bản trong năm 2026, trọng tâm nhiều khả năng sẽ chuyển từ áp dụng sang quản trị với tính minh bạch, trách nhiệm và cơ chế thù lao công bằng trở thành các vấn đề trung tâm trên nhiều thị trường.

Mối quan tâm đến sở hữu trí tuệ (IP), đặc biệt tại giao điểm giữa sách, audio, truyện tranh và chuyển thể màn ảnh, vẫn ở mức độ cao trong suốt năm 2025. Các nền tảng streaming tiếp tục coi ngành xuất bản là kho IP giàu tiềm năng để chuyển thể, trong khi bản thân các nhà xuất bản ngày càng tinh tế hơn trong cách đóng gói, bảo vệ và mở rộng các “vũ trụ câu chuyện” qua nhiều định dạng.

Điểm nổi bật của năm nay không chỉ là các thương vụ, mà còn là tính hiển hiện về mặt cấu trúc: không gian riêng cho truyện tranh và kể chuyện bằng hình ảnh tại các hội chợ sách lớn, sự quan tâm trở lại đối với các cộng đồng độc giả theo thể loại, và nhận thức ngày càng rõ rằng các fandom toàn cầu thường hình thành từ rất sớm và vượt xa phạm vi thị trường sách truyền thống.

Trong năm 2026, chiến lược IP nhiều khả năng sẽ được tích hợp chặt chẽ hơn ngay từ nội bộ, với các bộ phận bản quyền, biên tập và marketing phối hợp từ đầu, thay vì coi chuyển thể là cơ hội phát sinh ở giai đoạn sau.

Giữa làn sóng thay đổi công nghệ nhanh chóng, năm 2025 cũng chứng kiến sự chú ý trở lại đối với một cộng đồng thiết yếu nhưng thường bị đánh giá thấp: dịch giả.

Các tranh luận xoay quanh AI, sự thống trị ngôn ngữ và phân cực địa chính trị đã đặt ra những câu hỏi căn bản: câu chuyện của ai được lan tỏa, ai là người tạo điều kiện cho sự dịch chuyển đó, và trong những điều kiện nào. Dịch thuật ngày càng được nhìn nhận không chỉ là một bước kỹ thuật, mà là một hình thức gìn giữ văn hóa, xây dựng niềm tin và trao đổi quốc tế lâu dài.

Những cuộc thảo luận này cộng hưởng với các nguyên tắc cốt lõi mà các tổ chức như Hiệp hội Các nhà xuất bản Quốc tế (International Publishers Association) từ lâu đã đề cao: tôn trọng bản quyền, thù lao công bằng và bảo vệ lao động sáng tạo như nền tảng của một hệ sinh thái xuất bản toàn cầu lành mạnh.

Trong năm 2026, việc hỗ trợ dịch giả và các chuyên gia bản quyền nhiều khả năng sẽ trở nên mang tính chiến lược hơn chứ không chỉ là vấn đề đạo đức khi các nhà xuất bản nhận ra rằng sự đa dạng tiếng nói phụ thuộc vào vấn đề con người bền vững, điều mà công nghệ đơn thuần không thể thay thế.

Cuối cùng, năm 2025 tái khẳng định tầm quan trọng bền vững của các sự kiện xuất bản quốc tế. Vượt ra ngoài mục tiêu ký kết hợp đồng, các hội chợ và diễn đàn ngày càng trở thành không gian để ngành cùng nhau “tạo ra ý nghĩa”, nơi lãnh đạo ngành, biên tập viên, chuyên gia công nghệ và người sáng tạo có thể đối diện trực tiếp với những thách thức chung.

Các phiên thảo luận, đối thoại cấp lãnh đạo và trao đổi liên thị trường cho thấy một ngành xuất bản ít quan tâm hơn đến những tuyên bố hoành tráng, và tập trung nhiều hơn vào thực thi. Xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp diễn, với các sự kiện tương lai nhấn mạnh hơn vào chiều sâu, tính đặc thù theo khu vực và lĩnh vực.

Nếu có một bài học nổi bật từ năm 2025, thì đó là: tương lai của ngành xuất bản sẽ không được quyết định chỉ bởi công nghệ, cũng không bởi sự hoài niệm về các mô hình cũ. Tương lai ấy sẽ được định hình bởi cách ngành kết nối hiệu quả giữa đổi mới với phán đoán của con người, khung pháp lý và trách nhiệm văn hóa.

Trong năm 2026, những câu chuyện quan trọng nhất có thể sẽ không phải là những câu chuyện ồn ào nhất, mà là những câu chuyện cho thấy ngành xuất bản đang âm thầm thích nghi, củng cố hạ tầng, tinh chỉnh công cụ và tái khẳng định những giá trị cho phép các câu chuyện vượt qua biên giới và trường tồn theo thời gian.

- Theo: Publishing Perspectives