"PEAK - Đỉnh cao dẫn dắt doanh nghiệp bằng văn hóa" không bắt đầu bằng lý thuyết. Nó bắt đầu bằng một câu chuyện thật: tháng 9 năm 2001, hai toà tháp đôi sụp đổ ở New York, và ngành du lịch khách sạn toàn cầu rơi vào trạng thái đóng băng. Chip Conley - CEO kiêm người sáng lập Joie de Vivre Hospitality, chuỗi khách sạn boutique lớn thứ hai California - đối diện với khả năng phá sản. Công ty thiếu vốn, doanh thu sụt giảm, nhân viên hoang mang.

Trong khoảnh khắc tuyệt vọng đó, Conley không lao đi tìm các chiến lược tài chính kiểu thông thường. Ông quay lại với một nhân vật mà mọi sinh viên đại học từng nghe qua: nhà tâm lý học Abraham Maslow và Tháp Nhu cầu nổi tiếng của ông - từ nhu cầu sinh lý ở đáy tháp, qua an toàn, thuộc về, được tôn trọng, đến tự thể hiện ở đỉnh.

Câu hỏi mà Conley tự đặt ra, và là câu hỏi sinh ra cuốn sách này, rất đơn giản: nếu Tháp Maslow đúng với từng cá nhân, thì nó có đúng với cách một doanh nghiệp đối xử với nhân viên, khách hàng và nhà đầu tư hay không?

Câu trả lời của ông, sau gần một thập kỷ áp dụng, là có. Và nó đủ mạnh để biến "PEAK" thành một trong những cuốn sách quản trị đáng đọc nhất về văn hóa doanh nghiệp đến từ Mỹ.

Đóng góp lớn nhất của Conley không phải là phát hiện Tháp Maslow. Nó là việc ông mở rộng tháp ấy theo ba chiều - nhân viên, khách hàng và nhà đầu tư - và chỉ ra rằng doanh nghiệp chỉ thực sự bền vững khi cả ba tháp này cùng leo lên đỉnh.

Với nhân viên, ba tầng của tháp là: tiền lương (mức cơ bản), sự công nhận (tầng giữa), và cảm hứng (đỉnh tháp - khi nhân viên cảm thấy công việc của mình có ý nghĩa). Conley lập luận rằng phần lớn các công ty chỉ giải quyết được tầng đáy là trả lương đủ rồi tự hỏi vì sao nhân viên không gắn bó.

Với khách hàng, tháp là: đáp ứng kỳ vọng (đáy), vượt kỳ vọng (giữa), và thoả mãn nhu cầu tiềm ẩn (đỉnh - khi khách hàng nhận được thứ mà chính họ cũng chưa biết mình cần). Đây là điều mà Apple, theo Conley, là bậc thầy.

Với nhà đầu tư, tháp là: lợi nhuận giao dịch (đáy), niềm tin vào quan hệ dài hạn (giữa), và cảm giác đồng hành cùng một di sản có ý nghĩa (đỉnh).

Conley không dừng ở khung lý thuyết. Mỗi chương đều đi kèm câu chuyện thực tế từ chính Joie de Vivre, cộng với các ví dụ từ Google, Whole Foods Market, Harley-Davidson và Southwest Airlines - những công ty đã (theo cách riêng của họ) trèo lên đỉnh tháp.

Nếu đặt cuốn sách bên cạnh thực tế thị trường lao động Việt Nam 2024-2026, bạn sẽ thấy nó nói trúng vấn đề.

Từ sau đại dịch, người trẻ Việt đi làm đã trải qua một sự dịch chuyển sâu trong kỳ vọng với công ty. Họ không chỉ hỏi "lương bao nhiêu", họ còn hỏi "công việc này có ý nghĩa gì với tôi", "văn hóa công ty thế nào", "tôi có được làm điều mình tin". Hiện tượng quiet quitting (âm thầm bỏ việc tâm lý), great resignation (làn sóng nghỉ việc lớn), hay đơn giản là nhân viên trẻ rời công ty sau 6 tháng vì "không hợp văn hóa" - tất cả đều là biểu hiện của một sự thật mà Conley đã chỉ ra từ năm 2007: nếu doanh nghiệp chỉ giải quyết tầng đáy của Tháp Maslow, sẽ đến lúc nhân viên rời đi tìm tầng cao hơn ở nơi khác.

Đó là lý do PEAK, dù không phải cuốn sách mới, vẫn nằm trên kệ các nhà sách Việt và liên tục được nhắc đến trong các khóa đào tạo lãnh đạo.

Điểm hay nhất của cuốn sách, theo tôi, là sự chân thật. Conley không viết như một guru bán khóa học. Ông kể về việc công ty mình suýt phá sản, về những quyết định sai, về những khoảnh khắc ông nghi ngờ chính khung lý thuyết của mình. Phong cách này làm cuốn sách dễ tin hơn rất nhiều so với phần lớn sách quản trị Mỹ cùng thể loại.

Một câu trích đáng chú ý từ chính Richard Branson, người sáng lập Virgin, dành lời khen cho cuốn sách:

"Tôi thích biểu tượng trái tim Joie de Vivre mà Chip sử dụng để minh họa cách một công ty có văn hóa đầy đam mê mang lại niềm hạnh phúc cho nhân viên, từ đó tạo ra sự hài lòng ở khách hàng, để rồi dẫn đến một doanh nghiệp có lợi nhuận và bền vững."

Điểm cần lưu ý: bối cảnh ngành khách sạn boutique California đặc thù, nên một số case study có thể khó áp dụng trực tiếp với doanh nghiệp sản xuất hoặc công ty công nghệ Việt Nam. Người đọc cần "chuyển ngữ" các ví dụ, không nên áp dụng máy móc.

Ngoài ra, vì sách ra mắt trước thời đại remote work toàn cầu, một số gợi ý về văn hóa văn phòng cần được người đọc cập nhật cho phù hợp với mô hình hybrid và work-from-home hiện nay.

"PEAK" phù hợp nhất với ba nhóm:

- Founder và CEO doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đang xây dựng văn hóa công ty và muốn vượt qua câu chuyện "tăng lương để giữ người".

- Người làm HR và L&D đang tìm khung lý thuyết để thiết kế chính sách nhân sự sâu sắc hơn.

- Quản lý cấp trung - những người trực tiếp đối diện với câu hỏi "vì sao đội của mình mất động lực" mỗi ngày.

Nếu bạn đang tìm một cuốn sách quản trị kiểu "10 mẹo tạo đội nhóm gắn kết trong 30 ngày", "PEAK" sẽ khiến bạn thất vọng. Các viết của Conley rất kỹ, có chiều sâu và đòi hỏi người đọc tự suy ngẫm. Đó là cuốn sách cần đọc chậm, ghi chú, và quan trọng nhất: thử áp dụng từng bước một.