Trong khi đó, một tay bắn tỉa lại là bậc thầy của sự chờ đợi. Họ có thể ngồi hàng giờ liền ở một vị trí, chỉ để đợi đúng một khoảnh khắc duy nhất. Hàng giờ trôi qua trong sự tập trung tuyệt đối, tất cả chỉ để đổi lấy một giây ngắn ngủi của quyền năng chết chóc.
Trong Thế chiến II, Lyudmila Pavlichenko - “Lady Death” - chính là tay bắn tỉa của những tay bắn tỉa. Pavlichenko là một “counter-sniper” (xạ thủ săn xạ thủ), và công việc của bà còn khó hơn: phải kiên nhẫn hơn cả những người giống mình. Người ta tin rằng bà đã hạ hơn 30 tay bắn tỉa đối phương. Trong một cuộc đấu súng, bà được cho là đã phải nằm phục kích suốt ba ngày không thức ăn, nước uống hay giấc ngủ.
Những tay bắn tỉa là hiện thân của điều mà người Hy Lạp cổ đại gọi là kairos. Kairos có nghĩa là “đúng thời điểm”. Đó là khoảnh khắc thích hợp nhất. Và rất nhiều điều trong cuộc sống phụ thuộc vào việc ta có nhận ra thời điểm ấy hay không. Đó là lúc bạn quyết định rời khỏi bữa tiệc, là khi bài hát yêu thích vang lên trong hồi cao trào. Là câu hỏi bạn hỏi người yêu lúc 11 giờ 33 phút tối thứ Sáu, và là khoảnh khắc tay bắn tỉa bóp cò.
Giờ, ngày và năm cứ lặng lẽ trôi qua, nhưng kairos chính là “hiện tại” được lựa chọn một cách khôn ngoan. Làm chủ được kairos cũng đồng nghĩa với việc làm chủ rất nhiều điều trong cuộc sống. Và đây là cách.
Chronos và Kairos
Trong thế giới cổ đại, người Hy Lạp có hai từ để nói về thời gian: chronos và kairos. Chronos là tiếng tích tắc của đồng hồ; là bước đi vô thức, đều đều của việc tiếp tục sống mỗi ngày. Mọi thứ cứ thế lướt qua trong nền cuộc đời. Nó trôi chảy.
Còn kairos là khoảnh khắc đơn lẻ đột ngột xông vào và đòi hỏi sự chú ý của bạn. Nó khiến đồng hồ ngừng chạy.
Hãy tưởng tượng bạn đang đứng ở lỗ golf mini thứ năm trong sân golf gần nhà. Bạn cầm cây gậy sắt cũ kỹ và nhìn những cánh tay quay của chiếc cối xay gió đang chắn đường. Quay vòng, quay vòng, quay vòng. Đó là chronos - thời gian đang tiếp diễn. Bạn hít một hơi, kéo tay ra sau rồi đánh mạnh. Đây chính là thời điểm để đánh bóng. Đây là khoảnh khắc duy nhất để quả bóng tránh khỏi những lưỡi quay. Khoảnh khắc ấy chính là kairos.
Golf mini là một kỹ năng. Bạn có thể chơi giỏi hơn nếu dành nhiều thời gian quanh những chiếc cối xay gió thu nhỏ và các đường hầm dưới lòng đất. Và càng luyện tập, bạn càng giỏi kairos. Bạn học được cách căn thời gian để tránh những lưỡi quay.
Những quyết định lớn trong đời cũng vậy. Càng hiểu thế giới và càng khôn ngoan trong cách đối nhân xử thế, ta càng giỏi nhận ra khi nào mình nên hành động.
Theo Aristotle, hầu hết đức hạnh đều được định nghĩa bởi kairos. Đức hạnh nghĩa là biết khi nào nên làm điều gì và khi nào thì không. Một giáo viên giỏi biết lúc nào nên phê bình và lúc nào nên khen ngợi. Khi một đứa trẻ nhờ cha mẹ giúp đỡ, cha mẹ tốt sẽ biết khi nào nên nói: “Không, con tự làm được mà,” và khi nào nên nói: “Không sao đâu, để bố mẹ giúp.”
Kairos là biết khi nào nên giữ, và khi nào nên buông.
Ba cách để chạm tới kairos
Người Hy Lạp hình dung kairos như một vị thần trẻ trung, nhanh nhẹn, nhưng hói phía sau đầu. Ông chỉ có một lọn tóc dài phía trước, nghĩa là bạn chỉ có thể nắm lấy ông khi ông đang tiến đến, chứ không thể khi ông đã đi qua. Bạn phải nhìn đúng hướng.
Trong thực tế, điều này có nghĩa là sự chuẩn bị.
Một tay bắn tỉa không chỉ ngồi chờ dưới chiếc dù với một cuốn sách hay. Cô ấy nghiên cứu địa hình, học quy luật thời tiết và ghi nhớ nhịp sinh hoạt của con người. Chúng ta cũng vậy: cần học cách nhìn đúng hướng và nhận ra các quy luật quanh mình.
Hãy nhớ xem quán cà phê thường ra lò bánh quế thơm ngon nhất lúc nào, hay thời điểm nào trong ngày thích hợp nhất để dắt chó đi dạo. Hãy để ý cảm xúc của người bạn đời khi họ bước qua cửa. Hãy nhận ra khi con trai hay con gái bạn bỗng im lặng. Hãy học nhịp điệu của thế giới quanh mình.
Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa chìm ngập bởi các công cụ của chronos. Lịch, bảng chia thời gian, đồng hồ Pomodoro, báo cáo thời lượng màn hình - tất cả đều được tạo ra để giúp chúng ta “vắt kiệt” nhiều hơn từ đồng hồ.
Và thế là mỗi sáng, chúng ta thức dậy và sống theo nhịp điệu độc đoán của lịch trình: ăn sáng lúc 7:35, tắm lúc 8:00, vừa kịp chuyến tàu 8:43.
Kairos là con thỏ trắng bất ngờ xuất hiện trên sân ga với cái giật tai tinh nghịch. Nếu muốn biết dưới hang thỏ có gì, bạn sẽ phải bỏ lỡ chuyến tàu ấy.
Nếu muốn nghiêm túc với kairos, ta phải chấp nhận rằng điều khôn ngoan nhất - và có đạo đức nhất - đôi khi lại là phá vỡ thói quen. Có lúc, lòng dũng cảm không làm theo mệnh lệnh. Có lúc, trí tuệ không tuân thủ luật lệ. Có lúc, bạn sẽ phải hủy cuộc họp.
Con thỏ đợi một lúc rồi chán. Nó nhảy vụt trở lại bụi cây. Và khi bạn ngồi lơ mơ trên chuyến tàu buổi sáng, bạn thấy lòng mình đầy tiếc nuối. Tại sao mình lại không nắm lấy cơ hội?
Các triết gia có nhiều quan điểm khác nhau về “sự tiếc nuối”. Một số người, như Friedrich Nietzsche, cho rằng tiếc nuối là chất độc sẽ dần làm ta tê liệt. Việc mãi ngoái nhìn phía sau sẽ khiến ta không thể tiến về phía trước.
Nhưng ta cũng có thể học từ tiếc nuối. Những sai lầm, những cơ hội bị bỏ lỡ, đều là những người dẫn đường quý giá, miễn là ta dừng lại đủ lâu để cảm nhận rõ nỗi tiếc ấy.
Ba năm nữa, con thỏ sẽ quay lại.
Và lần này, bạn sẽ không mắc cùng một sai lầm thêm lần nữa.
- Theo: Jonny Thomson