Đây là nội dung chính được thảo luận tại tọa đàm Xuất bản trong thời đại AI mới diễn ra tại Hà Nội, quy tụ nhiều chuyên gia, nhà quản lý và người làm nội dung.
Xuất bản toàn cầu chịu sức ép đa chiều
Theo bà Hoàng Thanh Vân - Giám đốc ANA Hà Nội (đại diện Bản quyền Sách Quốc tế), ngành xuất bản thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức khi các yếu tố địa chính trị, lạm phát cùng sự bùng nổ của nền tảng video ngắn và AI tạo áp lực lớn lên mô hình truyền thống.
Đáng chú ý, châu Á đang trở thành tâm điểm của những thay đổi mạnh mẽ. Hiệu sách vật lý dần chuyển mình thành không gian văn hóa trong khi doanh thu chính đến từ livestream và các sàn thương mại điện tử. Hoạt động marketing, bán hàng liên tục biến đổi, kéo theo sự phát triển của các định dạng sách số.
Dẫn chứng từ Thái Lan cho thấy sức bật của thị trường: Hội chợ Sách cuối năm 2025 đạt doanh thu 474 triệu baht (khoảng 15 triệu USD). Các dòng sách như romantasy, dark fantasy, dark academia dẫn đầu xu hướng với chất lượng in ấn cao cấp trong khi sách phi hư cấu tăng trưởng ổn định, tập trung vào self-help, tâm lý và kỹ năng trong thời đại AI.
Tại Trung Quốc, mô hình xuất bản cũng có nhiều thay đổi khi các tác phẩm được phát hành trực tuyến trước, sau đó những nội dung chất lượng sẽ được nhà xuất bản mua lại để in ấn chính thức. Doanh thu mảng sách phi hư cấu đạt khoảng 49,55 tỷ Nhân dân tệ và tiếp tục tăng trưởng, cho thấy sức hút của thị trường này.
Trong khi đó, Indonesia ghi nhận sự phục hồi nhờ các chiến dịch quảng bá trực tuyến sôi động từ cộng đồng sáng tạo nội dung trên TikTok, BookTok và Instagram.
AI: Nỗi lo bị thay thế hay công cụ hỗ trợ?
Từ góc nhìn của diễn giả Đinh Trần Tuấn Linh - nhà sáng lập Sakedemy, AI không chỉ đặt ra nỗi lo về việc làm mà còn buộc con người phải thay đổi cách tiếp cận sáng tạo.
Theo ông, khoảng 3 năm trở lại đây, AI đã bắt đầu được ứng dụng trong xuất bản tại Việt Nam, từ sản xuất nội dung, tạp chí đến các sản phẩm đa phương tiện. Việt Nam cùng với Trung Quốc được đánh giá là những quốc gia châu Á năng động trong việc thử nghiệm công nghệ này trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn khá thận trọng.
Tuy nhiên, nhận thức xã hội về AI vẫn còn nhiều lo ngại. Thống kê từ một chương trình đào tạo cho thấy khoảng 75% câu hỏi xoay quanh việc AI có thể thay thế nghề nghiệp, 25% còn lại liên quan đến định hướng tương lai cho thế hệ trẻ.
Điểm đáng chú ý là trong chính cộng đồng xuất bản - những người chịu tác động trực tiếp lại xuất hiện tâm thế cởi mở hơn. Nhiều người sẵn sàng thử nghiệm, coi AI là công cụ hỗ trợ thay vì mối đe dọa.
Tuy vậy, một nghịch lý được đặt ra: dù gần như tất cả đều đã sử dụng AI nhưng số người thực sự tận hưởng sản phẩm do AI tạo ra như sách, video hay nội dung hoàn chỉnh lại không nhiều. Điều này cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng và trải nghiệm thực tế vẫn còn khá lớn.
Ở góc độ quản lý và phát triển ngành, bà Ngô Thị Ly - Giám đốc Trạm Đọc cho rằng AI có thể trở thành động lực thúc đẩy xuất bản nếu được sử dụng đúng cách.
Từ kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam có thể học hỏi nhiều bài học như tận dụng livestream, thương mại điện tử trong kinh doanh sách; ứng dụng AI trong lựa chọn đề tài, phát triển nội dung, truyền thông và quảng bá.
Tuy nhiên, một vấn đề cấp thiết được đặt ra là bản quyền trong môi trường AI. Theo bà Ly, cần sớm có những điều chỉnh về quy định pháp lý để bảo vệ quyền lợi của các chủ thể sáng tạo trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, để phát triển bền vững trong thời đại AI, ngành xuất bản cần xây dựng chiến lược kết hợp hài hòa giữa công nghệ và yếu tố con người. AI nên được xem là công cụ nâng cao hiệu quả, không phải là sự thay thế hoàn toàn cho sáng tạo.
Song song đó, việc thiết lập các chuẩn mực đạo đức, hành lang pháp lý rõ ràng và đào tạo nguồn nhân lực am hiểu công nghệ là những yếu tố then chốt giúp ngành thích nghi và phát triển.
- Theo: Vietnamnet