Tôi nhớ khi còn nhỏ, mình từng ngồi trong lớp học và vật lộn để tập trung nghe giáo viên giảng về phân số. Nhưng khi về nhà, tôi có thể chơi Age of Empires liên tục năm tiếng đồng hồ. Tôi quản lý cả một nền văn minh, cân đối nền kinh tế và chỉ huy chiến tranh trên nhiều mặt trận.
Những trò chơi tôi chơi đòi hỏi tư duy rất nhiều, kỹ năng lập kế hoạch và giải quyết vấn đề. Thế nhưng chúng chưa bao giờ khiến tôi cảm thấy đó là công việc. Nỗ lực nhận thức là có thật, nhưng động lực dường như lại đến một cách tự nhiên. Vậy điều gì tạo nên sự khác biệt?
Các trò chơi đặc biệt giỏi trong việc giữ chân người chơi, và đó là điều được thiết kế có chủ đích. Những cơ chế trong trò chơi tác động trực tiếp vào các hệ thống học tập và khen thưởng cốt lõi của não bộ. Một khi hiểu được vì sao chúng hiệu quả, bạn có thể bắt đầu áp dụng những cơ chế ấy vào mọi lĩnh vực khác trong cuộc sống.
Khoa học thần kinh của động lực được trò chơi hóa
Não bộ của bạn không tiến hóa để tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Nó tiến hóa để thử nghiệm, khám phá và liên tục cập nhật hiểu biết dựa trên kết quả nhận được.
Trò chơi tái hiện hoàn hảo vòng lặp này. Mỗi quyết định đều tạo ra một kết quả, và não bộ lập tức đặt câu hỏi: “Điều đó có hiệu quả không?” và “Mình nên thử gì tiếp theo?”.
Chu trình hành động, phản hồi và điều chỉnh này chính là nền tảng của việc học.
Một phần lớn sức hấp dẫn của vòng lặp đó đến từ dopamine. Trái với quan niệm phổ biến, dopamine không chủ yếu liên quan đến khoái cảm mà liên quan đến sự dự đoán.
Não bộ trở nên hào hứng với những gì có thể xảy ra tiếp theo. Đó có thể là lá bài có khả năng xoay chuyển tình thế hoặc màn chơi kế tiếp hứa hẹn một kỹ năng mới. Trò chơi liên tục khai thác cảm giác mong đợi này để giữ chân người chơi.
Não bộ phản ứng với các cơ chế giống trò chơi bằng sự tập trung, bền bỉ và gắn kết - chính là những phẩm chất cần thiết để duy trì động lực.
Tiếp đến là sức mạnh của sự tiến bộ hữu hình. Trong trò chơi, bạn có thể nhìn thấy bản thân đang tiến bộ. Bạn tích lũy điểm số. Thanh kinh nghiệm dần được lấp đầy. Những cấp độ mới được mở khóa. Não bộ phản ứng rất mạnh với các dấu mốc cụ thể này bởi chúng thỏa mãn một trong ba nhu cầu tâm lý cơ bản mà các nhà nghiên cứu đã xác định: năng lực (competence) - cảm giác rằng bản thân đang làm tốt và ngày càng phát triển.
Trong đời thực, chẳng hạn khi học một ngôn ngữ mới, xây dựng sự nghiệp hay cải thiện thể chất, sự tiến bộ thường diễn ra chậm chạp, khó nhìn thấy và khó đánh giá. Trò chơi rút ngắn vòng phản hồi, giúp não bộ liên tục nhận được tín hiệu về năng lực và tiến bộ.
Trò chơi cũng tạo ra một mối quan hệ lành mạnh với thất bại. Khi mất một mạng trong trò chơi, bạn chỉ cần khởi động lại và thử lần nữa. Cái giá phải trả rất thấp, thời gian quay lại rất nhanh và bài học rút ra gần như tức thì. Điều này phù hợp với các nghiên cứu về “thất bại mang tính xây dựng” (productive failure), cho thấy những người học phải vật lộn và thất bại trước khi được hướng dẫn thường phát triển sự hiểu biết sâu sắc hơn so với những người được chỉ dẫn ngay từ đầu.
Điều quan trọng là thất bại phải đủ an toàn để không kích hoạt xu hướng né tránh. Trong phần lớn cuộc sống thực, thất bại có thể đe dọa lòng tự trọng, công việc và cả hình ảnh về bản thân. Nhưng trong trò chơi thì thường không như vậy.
Các nhà thiết kế trò chơi từ lâu đã hiểu điều mà khoa học thần kinh ngày nay mới dần xác nhận: não bộ được tạo ra để học hỏi thông qua thử thách, phản hồi và sự vui chơi.
Những cơ chế trong trò chơi hiệu quả bởi chúng phù hợp với hệ thống tạo động lực của não bộ ở nhiều cấp độ khác nhau: các mạch dopamine khen thưởng sự mong đợi, nhu cầu tâm lý về cảm giác năng lực và cách học dựa trên việc thử nghiệm với chi phí thấp.
Những cơ chế này không phải phép màu. Chúng chỉ là những mô hình thiết kế. Và một khi hiểu cách chúng hoạt động, bạn có thể áp dụng chúng để gia tăng động lực trong bất kỳ lĩnh vực nào của công việc và cuộc sống.
5 cách áp dụng cơ chế của trò chơi vào cuộc sống
Não bộ phản ứng với những cơ chế giống trò chơi bằng sự tập trung, kiên trì và gắn kết - chính là những phẩm chất cần thiết để duy trì động lực. Dưới đây là năm cách thực tế để áp dụng khoa học thần kinh của động lực được trò chơi hóa vào cuộc sống hằng ngày.
Trò chơi khiến thất bại trở nên nhẹ nhàng bằng cách xem đó chỉ là một lần thử. Bạn cũng có thể làm điều tương tự bằng cách tiếp cận thử thách như một cuộc thí nghiệm.
Hãy cho bản thân một khoảng thời gian thử nghiệm hai tuần với một thói quen mới, trong đó mục tiêu duy nhất là xuất hiện và thực hiện. Thử một sở thích mới, một chủ đề học tập mới hoặc một thói quen sống lành mạnh mới. Dù kết quả thế nào, hãy tin rằng bạn sẽ học được điều gì đó và tiếp tục điều chỉnh.
Những mục tiêu lớn rất truyền cảm hứng trên lý thuyết nhưng thường gây tê liệt trong thực tế.
Thay vì đặt mục tiêu “viết một cuốn sách”, hãy hướng đến việc viết 500 từ hôm nay. Thay vì “trở nên khỏe mạnh”, hãy thực hiện nhiều hơn hôm qua năm lần chống đẩy.
Hãy khiến mỗi cột mốc đủ dễ để não bộ có thể mong chờ việc chinh phục nó.
Hãy biến mọi thứ trở nên thú vị bằng cách gán điểm cho các hành động cụ thể.
Một buổi học kéo dài 30 phút? 10 XP.
Một lần đến phòng tập? 15 XP.
Đạt 100 XP trong một tuần? Tự thưởng cho bản thân.
Những con số này hoàn toàn mang tính quy ước. Điều quan trọng là biến sự tiến bộ vô hình trở thành thứ có thể nhìn thấy được. Khi thấy những nỗ lực của mình đang tích lũy từng ngày, bạn sẽ dễ dàng tiếp tục hơn.
Hãy viết ra một vài phần thưởng và bốc thăm ngẫu nhiên khi đạt được mục tiêu.
Xáo trộn các bài tập thể dục để bạn không biết thứ tự thực hiện cho đến khi bắt đầu.
Sử dụng công cụ tạo số ngẫu nhiên để quyết định nhiệm vụ tiếp theo sẽ làm là gì.
Giống như trong trò chơi, phần thưởng biến đổi giúp não bộ duy trì hứng thú vì nó không thể đoán trước điều gì sẽ đến.
Cả cạnh tranh lẫn hợp tác đều có thể thúc đẩy động lực.
Đó là lý do hầu hết những trò chơi tuyệt vời đều có yếu tố nhiều người chơi.
Hãy tìm một người đồng hành để cùng giám sát tiến độ. Tham gia một nhóm thử thách. Đặt một cuộc cá cược vui vẻ xem ai hoàn thành cột mốc dự án trước.
Ngay cả việc công khai tiến độ của mình cũng có thể tạo thêm một lớp động lực xã hội, biến quá trình nỗ lực đơn độc thành điều gì đó gần giống như một trò chơi.
Hãy chọn một trong năm chiến lược trên, thử áp dụng và điều chỉnh dần từ đó, đúng như cách mà bất kỳ trò chơi hay nào cũng khuyến khích người chơi làm vậy.
- Theo: Anne-Laure Le Cunff
