Không ai phủ nhận rằng Benjamin Franklin là một trong những nhà phát minh vĩ đại nhất lịch sử.
Kính hai tròng. Đồng hồ đo quãng đường. Ống thông tiểu. Danh sách còn dài.
Nhưng bạn có biết ông cũng “phát minh” ra… hustle porn (nội dung tôn vinh làm việc quá mức)?
Từ tận thế kỷ 18, ông đã công bố lịch sinh hoạt hằng ngày của mình trong cuốn tự truyện.
Không có buổi tập lúc 6 giờ sáng hay nước ép xanh buổi sớm, nhưng nó cũng không khác mấy so với những gì bạn thấy trên Twitter “grindset” ngày nay.
Và khi lịch trình của Franklin gần đây “viral” trở lại, nó đặt ra nhiều câu hỏi:
Lịch trình một ngày của Benjamin Franklin
Trước khi đi sâu vào những câu hỏi lớn, hãy nhìn vào một ngày của Franklin - lịch trình ông công bố trong tự truyện.
Điều gì nổi bật?
Nếu một startup founder hay “guru năng suất” đăng lịch trình này lên LinkedIn hôm nay, bạn sẽ không nhận ra nó đã gần 300 năm tuổi.
Nhưng với Franklin, việc tuân thủ lịch trình không hề dễ dàng. Ông viết:
“Vấn đề TRẬT TỰ của kế hoạch là thứ khiến tôi gặp nhiều khó khăn nhất… nó có thể áp dụng với những người làm công việc tự do về thời gian, nhưng không thể thực hiện chính xác với những người phải giao tiếp và tiếp khách theo giờ của họ.”
Nói ngắn gọn: “Lịch trình có thể hợp với người bình thường, nhưng không phải với tôi. Cuộc sống của tôi quá bận và nhiều việc quan trọng.”
Dù được thần tượng hóa như một biểu tượng lịch sử Mỹ, Franklin - dù đưa “khiêm tốn” vào danh sách 13 đức tính nổi tiếng (vị trí cuối cùng) - lại nổi tiếng là người khá kiêu ngạo. Chính ông từng viết:
“Mọi người thường nghĩ tôi kiêu ngạo… tôi không chỉ muốn mình đúng mà còn muốn áp đảo và đôi khi khá ngạo mạn.”
Vì sao chúng ta vừa thích vừa ghét nội dung “morning routine”?
Liệu lịch trình của Franklin có phải một trong những “hustle porn” đầu tiên? Có thể.
Nhiều thế kỷ sau, cả một ngành công nghiệp đã hình thành xoay quanh việc tôn vinh thói quen của người thành công.
Những bài viết kiểu này xuất hiện dày đặc trên các trang như Insider hay Fast Company - và rõ ràng là có người đọc.
Vì sao chúng hấp dẫn?
Nhưng còn một lý do nữa:
Chúng ta thích… ghét chúng.
Những lịch trình này thường phi thực tế, mang tính phô diễn và có phần tự mãn, như thể được tạo ra để khiến người khác khó chịu và bị chế giễu trên mạng xã hội.
Điều đó đã xảy ra khi lịch trình của Mark Wahlberg lan truyền năm 2018:
2:30 sáng thức dậy. 3:40 tập gym. 9:30 vào buồng cryotherapy.
Không ai sống như vậy cả!
Không chỉ người nổi tiếng. Trên TikTok, hashtag #morningroutine đạt hơn 10 tỷ lượt xem, còn #thatgirl - xu hướng tôn vinh lối sống “hoàn hảo” thì đạt 6 tỷ.
Nhà nghiên cứu Carl Cederström cho rằng điều này bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân trong xã hội tư bản, nơi chúng ta nhìn bản thân như một “dự án” không bao giờ hoàn thiện.
Ông cảnh báo về “hội chứng wellness”:
“Áp lực phải sống như một cuộc đời hoàn hảo… có thể khiến con người sụp đổ.”
Cộng thêm mạng xã hội khuyến khích việc “trình diễn sự hoàn hảo”, nội dung này dễ khiến người xem rơi vào vòng xoáy tự chỉ trích.
Nhà văn Will Storr viết:
“Chúng ta đang sống trong thời đại của chủ nghĩa hoàn hảo, và chính sự hoàn hảo là thứ giết chết con người.”
Đúng, thói quen có thể tốt.
Nhưng khi chúng trở thành cuộc đua với người khác, “rối loạn nhận thức về năng suất” (productivity dysmorphia) có thể xuất hiện.
Làn sóng phản đối văn hóa năng suất
Cũng chính internet tạo ra văn hóa năng suất và cả phản ứng chống lại nó.
Những người phản đối gọi nó là “hustle porn” - sự tôn thờ làm việc quá mức thay vì tìm kiếm ý nghĩa thực sự.
Một dòng sách “chống self-help” cũng ra đời, như:
Cuốn cuối thậm chí lọt danh sách sách yêu thích của Barack Obama năm 2019.
“Năng suất” theo kinh tế học là “đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào”.
Ở góc nhìn vĩ mô, năng suất là điều thiết yếu.
Nhưng năng suất cá nhân lại là một hiện tượng văn hóa khá mới.
Theo Cal Newport, khi nền kinh tế Mỹ chuyển từ nhà máy sang văn phòng, trách nhiệm về năng suất dần chuyển từ tổ chức sang cá nhân.
Sự trỗi dậy của “lao động tri thức” khiến hiệu suất phụ thuộc vào năng lực cá nhân.
Nhưng mỗi người chỉ có 24 giờ/ngày.
Muốn tăng năng suất, bạn phải:
Chính bối cảnh kinh tế hiện đại đã nuôi dưỡng văn hóa năng suất.
Trong một thế giới toàn cầu hóa, cạnh tranh cao, nơi mọi thứ luôn đòi hỏi “nhanh hơn, tốt hơn, thông minh hơn”, việc chúng ta liên tục tìm cách tối ưu bản thân là điều dễ hiểu.
Và thị trường đã đáp ứng điều đó bằng:
Tóm lại, văn hóa năng suất là sản phẩm tự nhiên của hệ thống kinh tế hiện đại. Bạn cần cẩn trọng với những “giải pháp” không cần thiết và đừng so sánh bản thân với tiêu chuẩn phi thực tế. Hãy tối ưu bản thân theo cách phù hợp với cuộc sống và sức khỏe tinh thần của bạn.
Một chi tiết thú vị cuối cùng: Hóa ra Franklin đã “quên” một điều khi công bố lịch trình.
Trong một bức thư, ông viết:
“Tôi thường dậy sớm, ngồi trong phòng mà không mặc gì, trong nửa giờ hoặc một giờ, tùy mùa, để đọc hoặc viết.”
Miễn là hiệu quả, đúng không?
- Tham khảo: Knowable
