Khi một nhân vật anime đưa hàng trăm nghìn độc giả đến với văn học
Trong vài năm gần đây, nếu dành thời gian trên TikTok hay Reddit, bạn sẽ không khó để bắt gặp những video chia sẻ về “Thất lạc cõi người”, cuốn tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Osamu Dazai.
Nhiều người gọi đây là cuốn sách "khiến họ cảm thấy được thấu hiểu", thậm chí có bình luận viết rằng: "Đây là người duy nhất hiểu tôi."
Làn sóng ấy càng mạnh mẽ hơn sau khi bộ anime Bungo Stray Dogs xuất hiện. Trong thế giới của bộ phim, các nhân vật đều được lấy cảm hứng từ những nhà văn nổi tiếng của Nhật Bản, trong đó có Osamu Dazai – được xây dựng thành một nhân vật vừa thông minh, lập dị, hài hước, vừa luôn ám ảnh bởi ý nghĩ tự sát.
Không ít khán giả sau khi xem anime đã tò mò tìm đọc các tác phẩm gốc.
Theo nhà xuất bản New Directions (Mỹ), trước năm 2018, sách của Dazai chỉ bán được vài chục đến vài trăm bản mỗi năm. Nhưng khi Bungo Stray Dogs tạo nên cơn sốt toàn cầu, doanh số đã tăng lên khoảng 150.000 bản mỗi năm. Riêng “Thất lạc cõi người” đã bán hơn 75.000 bản tại Anh, một con số đáng kinh ngạc đối với một tác phẩm được xuất bản từ năm 1948.
Osamu Dazai sinh năm 1909 trong một gia đình khá giả ở miền Bắc Nhật Bản.
Ông là một học sinh xuất sắc, nhưng cũng sớm phải đối mặt với những vấn đề về sức khỏe tinh thần. Dazai từng nhiều lần tự sát bất thành, nghiện morphine, sống trong những mối quan hệ đầy biến động và luôn mang cảm giác lạc lõng giữa cuộc đời.
Tất cả những điều đó gần như được đưa nguyên vẹn vào các tác phẩm của ông.
“Thất lạc cõi người” kể về Yozo Oba – một người đàn ông luôn cảm thấy mình không thể hòa nhập với xã hội. Anh coi cuộc sống là một nỗi sợ hãi vô tận và tin rằng chính việc tồn tại cũng là một dạng tội lỗi.
Không khó để nhận ra đây là cuốn tiểu thuyết mang đậm màu sắc tự truyện.
Chỉ ít lâu sau khi hoàn thành tác phẩm, Dazai cùng người tình Tomie Yamazaki tự sát. Thi thể của họ được tìm thấy sau sáu ngày, đúng vào ngày sinh nhật lần thứ 39 của ông.
Điều gì khiến Dazai vẫn còn sức hút sau gần một thế kỷ?
Thoạt nhìn, tác phẩm của Dazai dường như quá u tối để trở thành sách bán chạy.
Ông viết về cô đơn, trầm cảm, mặc cảm, sự thất bại và những suy nghĩ tiêu cực mà nhiều người luôn cố né tránh.
Nhưng chính sự thành thật ấy lại khiến độc giả ngày nay tìm thấy sự đồng cảm.
Trong một thời đại mà mạng xã hội khiến con người liên tục phải thể hiện phiên bản "ổn" của mình, Dazai lại làm điều ngược lại: ông không che giấu những phần yếu đuối nhất của bản thân.
Đó không phải sự bi lụy để gây thương hại mà là một nỗ lực diễn tả cảm giác làm người khi mọi thứ đều trở nên quá sức chịu đựng.
Dịch giả Polly Barton nhận xét rằng Dazai không chỉ viết về sự tự ghét bỏ bản thân, mà còn viết bằng một nguồn năng lượng đặc biệt – vừa mãnh liệt, vừa thông minh, đôi khi còn rất hài hước.
Thật vậy, bên cạnh “Thất lạc cõi người”, nhiều tác phẩm khác như “The Flowers of Buffoonery” (tạm dịch: Đóa hoa Buffoonery) hay “The Beggar Student” lại đầy chất châm biếm và tự giễu.
Có đoạn nhân vật viết: "Tôi viết tiểu thuyết vì muốn nổi tiếng hay vì muốn kiếm thật nhiều tiền? Thôi khỏi vòng vo nữa. Tôi muốn cả hai."
Một câu nói vừa buồn cười, vừa chân thật đến mức khó quên.
Không chỉ có "Thất lạc cõi người"
Tháng này, Penguin Classics lần đầu tiên sau gần 70 năm phát hành một ấn bản mới của Dazai tại Anh: “Nữ sinh”, tuyển tập truyện ngắn được kể hoàn toàn từ góc nhìn của các nhân vật nữ.
Điều thú vị là truyện ngắn cùng tên được Dazai xây dựng dựa trên cuốn nhật ký của một nữ sinh 19 tuổi mà ông nhận được qua đường bưu điện.
Cuốn sách cho thấy một khía cạnh khác của Dazai: tinh tế hơn, nhẹ nhàng hơn và giàu khả năng quan sát tâm lý con người hơn những gì độc giả thường hình dung.
Ở Nhật Bản, Osamu Dazai từ lâu đã được xếp cùng Yukio Mishima và Ryūnosuke Akutagawa như ba gương mặt quan trọng nhất của văn học hiện đại.
Nhưng phải đến gần đây, độc giả quốc tế mới thực sự khám phá ông.
Có thể anime đã mở cánh cửa đầu tiên và TikTok hay BookTok đã góp phần lan truyền tên tuổi của ông.
Nhưng nếu chỉ dựa vào hiệu ứng mạng xã hội, một cuốn sách sẽ không thể tiếp tục được nhắc đến suốt nhiều năm.
Điều khiến Osamu Dazai vẫn còn được đọc sau gần tám thập kỷ chính là khả năng diễn tả những cảm xúc rất khó gọi tên: cảm giác lạc lõng, sự cô đơn, nỗi hoài nghi về bản thân và khát khao được ai đó thực sự thấu hiểu.
Đó là những cảm xúc thuộc về mọi thời đại.
Và có lẽ vì thế, dù cuộc đời kết thúc ở tuổi 38, Dazai vẫn đang tiếp tục đối thoại với hàng triệu độc giả trẻ trên khắp thế giới.
- Trạm Đọc
Bạn có thể tìm hiểu thêm các tác phẩm của Osamu Dazai tại:
1/ Thất lạc cõi người
2/ Tà dương
3/ Nữ sinh
4/ Chiếc hộp Pandora