Một truyện ngắn từng bị nhiều người trên mạng xã hội cáo buộc được viết bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã giành giải thưởng cao nhất của Giải Truyện ngắn Khối Thịnh vượng chung (Commonwealth Short Story Prize).
Tác phẩm "The Serpent in the Grove" của Jamir Nazir trở thành tâm điểm tranh cãi sau khi được công bố là tác phẩm đoạt giải khu vực vào giữa tháng 5. Trên các nền tảng X và Bluesky, nhiều ý kiến cho rằng truyện mang “những dấu hiệu rõ ràng” của văn phong do AI tạo ra. Sau đó, tạp chí văn học Granta cũng quyết định chấm dứt thỏa thuận kéo dài nhiều năm với Quỹ Khối Thịnh vượng chung về việc xuất bản các tác phẩm đoạt giải.
Trước làn sóng tranh cãi, Quỹ Khối Thịnh vượng chung (Commonwealth Foundation) đã tiến hành rà soát lại các tác phẩm đoạt giải khu vực. Theo tổ chức này, quá trình đánh giá bao gồm việc xem xét các bản thảo, tài liệu có dấu thời gian và ghi chú sáng tác của các tác giả.
“Từ những lời giải trình của các tác giả cùng các tài liệu họ cung cấp, chúng tôi tin tưởng rằng AI không được sử dụng trong quá trình sáng tác,” Tổng giám đốc Quỹ Khối Thịnh vượng chung Razmi Farook cho biết.
Với chiến thắng chung cuộc, Nazir sẽ nhận thêm 2.500 bảng Anh, ngoài 2.500 bảng mà anh đã giành được khi trở thành người chiến thắng khu vực Caribe vào tháng trước.
Chủ tịch Hội đồng giám khảo Louise Doughty nhận xét "The Serpent in the Grove" là “một câu chuyện nguyên bản, giàu chất thơ và vô cùng xúc động”.
Một trong những lý do khiến tác phẩm bị nghi ngờ là việc lặp lại nhiều cấu trúc câu kiểu “không phải X mà là Y”, cùng những đoạn liệt kê theo nhóm ba yếu tố - những đặc điểm mà một số người cho là dấu hiệu thường thấy trong văn bản do AI tạo ra.
Các nhà phê bình cũng chỉ ra một số câu văn cụ thể, chẳng hạn như:
Trong đoạn phim do Quỹ Khối Thịnh vượng chung công bố hôm thứ Ba, Nazir cho biết hai nhà văn V. S. Naipaul và Derek Walcott là những ảnh hưởng lớn đối với phong cách sáng tác của anh.
Anh cũng tiết lộ đã viết từ 6 - 7 bản thảo cho truyện ngắn đoạt giải. Ngoài ra, Nazir sử dụng phần mềm chuyển giọng nói thành văn bản (speech-to-text) để sáng tác. Do màn hình điện thoại chỉ hiển thị được khoảng ba hoặc bốn dòng văn bản cùng lúc, anh thường chỉnh sửa thật kỹ từng câu trước khi chuyển sang câu tiếp theo. Theo anh, chính quá trình này đã khiến tác phẩm trở nên “được gọt giũa rất kỹ lưỡng”.
Chia sẻ về nguồn cảm hứng cho câu chuyện, Nazir nói: “Câu chuyện này bắt nguồn từ tuổi thơ của tôi ở vùng nông thôn Trinidad. Mỗi ngày tôi đều đi bộ đến trường ngang qua những quán rượu, nơi những người làm việc trên các đồn điền mía và lao động phổ thông tụ tập. Tôi vẫn nhớ những giọng nói, tiếng cười, những cuộc tranh luận và trò chuyện đã tạo nên nhịp sống của ngôi làng.”
Tuy nhiên, phản ứng ban đầu trên mạng xã hội sau khi Quỹ Khối Thịnh vượng chung công bố kết quả vẫn khá tiêu cực.
Một người dùng trên X viết: “Thật thất vọng và chán nản. Có cảm giác họ chỉ muốn giữ nguyên quyết định của mình sau toàn bộ làn sóng tranh cãi về AI tạo sinh. Có lẽ giờ tôi sẽ phải suy nghĩ lại trước khi gửi truyện dự thi ở đây.”
Ngay sau khi Nazir được công bố là người chiến thắng khu vực vào tháng 5, nhiều người dùng mạng xã hội cho biết họ đã đưa truyện của anh vào các phần mềm phát hiện AI.
Giáo sư Ethan Mollick thuộc Trường Wharton viết: “Pangram chấm 100%, nhưng mà thôi, ai biết thì sẽ biết.”
Tuy nhiên, độ tin cậy của các phần mềm phát hiện văn bản do AI tạo ra từ lâu đã bị nhiều chuyên gia đặt dấu hỏi.
Trong tuyên bố gửi The Guardian, Tổng giám đốc Razmi Farook cho biết: “Thay vì phó mặc phán đoán của mình cho các phần mềm phát hiện AI, chúng tôi yêu cầu những người chiến thắng cung cấp bản thảo, dàn ý và bằng chứng về toàn bộ hành trình sáng tạo nghệ thuật của họ. Cũng cần phải nói rằng các phần mềm này không hề hoàn hảo: chúng thường đưa ra những kết luận thiếu nhất quán và vì thế làm xói mòn chính niềm tin mà một giải thưởng văn học cần phải có.”
Bà cũng nhấn mạnh: “Khi giọng văn mặc định của máy móc phản ánh chuẩn mực của các trung tâm văn hóa lớn, những nhà văn không phù hợp với khuôn mẫu ấy sẽ là những người đầu tiên bị nghi ngờ. Tài năng của họ càng khác biệt thì sự xuất sắc ấy càng dễ khiến người khác bất an, và họ càng nhanh chóng bị quy kết là sản phẩm của máy móc. Một nhà văn trẻ ở Kingston hay Kolkata, Kuala Lumpur hay Kigali giờ đây không chỉ phải chứng minh tài năng của mình mà còn phải chứng minh chính tính người của mình.”
- Theo: The Guardian