Sự “tiến hóa” của sách
Sự “tiến hóa” của sách
Điều gì làm nên một quyển sách? Liệu đó có phải là bất cứ thứ gì, miễn là có thể lưu trữ và truyền tải thông tin? Hay nó phải liên quan đến giấy, đóng gáy, font chữ, mực, trọng lượng khi cầm, hay mùi của trang sách? 

Để trả lời những câu hỏi này, ta cần trở về thời kỳ đầu của sách và tìm hiểu cách mà những thành phố tụ họp, tạo thành một tổng thể mang giá trị to lớn hơn. 

Vật đầu tiên mà chúng ta cho là sách là codex - một cọc giấy có một cạnh được đóng lại với nhau. Nhưng bước ngoặt thật sự của lịch sử của sách là công nghệ in ấn của Johannes Gutenberg vào giữa thế kỷ 15. 

Bàn phím tự động đã được phát minh từ rất sớm ở phương Đông, nhưng công nghệ in của Gutenberg ra đời đã mang đến một biến chuyển vĩ đại. 

Bỗng nhiên, tầng lớp tăng lữ và giai cấp thống trị không còn kiểm soát được việc phát hành tài liệu. Thông điệp được truyền tải dễ dàng hơn và những cuốn sách được xuất bản ngay lập tức. Vì thế, các nhà in mọc lên như nấm khắp châu Âu. 

Ở một vài mặt, kết quả của sự phát triển nhanh chóng của ngành in khá phổ biến trong đời sống của chúng ta, nhưng ở những mặt khác lại hoàn toàn khác biệt. 

Bộ khung của một cuốn sách gồm giấy, chữ và trang bìa. Hơn 2000 năm trước, người Trung Quốc đã phát minh ra giấy như là một bề mặt để ghi chép, và tiền thân của nó là giấy papyrus của Ai Cập. 

Tuy nhiên, cho đến thế kỷ 16, đa số người châu Âu vẫn viết trên những mảnh gỗ mỏng và những tấm da động vật. Dần dần, giấy có giá thành rẻ hơn nên phổ biến hơn và thay thế cho da. 

Mực được chế tạo bằng cách kết hợp chế phẩm từ thực vật và động vật với nước và rượu. Nhưng vì nước không thấm vào các vật liệu kim loại, ngành in ấn đòi hỏi sự chuyển đổi sang mực dầu. 

Máy in sử dụng mực đen làm từ hỗn hợp muội đèn, nhựa thông và dầu óc chó. 

Còn cỡ chữ và kiểu chữ thì sao? Những khuôn chữ đầu tiên bao gồm những mảnh chữ cái ngược được xếp vào một khay hợp kim chì. Chúng được làm thủ công và rất đắt tiền, có thiết kế khác nhau tùy theo người thợ khắc khuôn chữ. Thế nên đồng bộ là điều gần như không tưởng, cho đến khi sản xuất hàng loạt và hệ thống xử lý chữ trở nên phổ biến. 

Về kiểu chữ, ta có thể cảm ơn Nicolas Jenson vì đã phát triển hai font chữ Roman cho hàng loạt font khác, bao gồm cả font Times Roman quen thuộc.

Giờ thì ta cần một thứ liên kết tất cả những thứ này.  

Cho đến cuối thế kỷ 15, những trang bìa hoặc được làm bằng gỗ, hoặc được làm từ những trang giấy dán chồng lên nhau. Đến thế kỷ 17, bìa sách dần được thay thế bởi những miếng bìa bằng xơ thừng với mục đích nâng cao chất lượng và hạ giá thành. 

Ngày nay việc sản xuất hàng loạt bìa minh họa là một công cụ tiếp thị, nhưng ngày xưa, mẫu bìa của những cuốn sách đầu tiên được làm theo đơn đặt hàng. 

Ngay cả gáy sách cũng có lịch sử riêng của nó. 

Ban đầu, kỹ thuật làm gáy sách không được chú trọng và những gáy sách đầu tiên có dạng dẹt thay vì bo tròn. Dạng dẹt giúp việc mở sách dễ dàng hơn vì người đọc có thể đặt sách trên bàn, nhưng dạng gáy dẹt này thường dễ bị hỏng khi sử dụng thường xuyên. Dạng gáy bo tròn giải quyết được vấn đề này nhưng lại làm nảy sinh vấn đề như việc sách có thể tự đóng lại. 

Nhưng sự linh động là quan trọng hơn cả, đặc biệt với những độc giả hay di chuyển. 

 

- Theo TED-Ed

Tags: