“Dù tôi đã sống ở đây rất, rất nhiều năm trước khi trở thành công dân, nhưng việc trở thành công dân đột nhiên khiến tôi cảm thấy mình là một phần của nước Mỹ theo một cách sâu sắc hơn trước. Và tôi nghĩ điều tương tự cũng xảy ra với giải thưởng này,” Rushdie chia sẻ. Ông sinh ra tại Mumbai (khi đó được gọi là Bombay), di cư sang Anh khi còn ở tuổi thiếu niên và hiện sống tại thành phố New York cùng vợ, đồng thời là nhà văn Rachel Eliza Griffiths.

“Tôi nhớ có người từng nói với tôi rằng khi Raymond Carver nhận được một giải thưởng lớn của Mỹ, ông ấy mô tả bản thân là ‘giờ đây đã có tên trong giới văn chương’. Và tôi nghĩ: ‘Có lẽ giờ đây tôi đã có tên trong nền văn học Mỹ’,” Rushdie nói thêm trong một cuộc phỏng vấn qua Zoom gần đây.

Người bạn lâu năm và cũng là đồng nghiệp của Rushdie, đồng thời là một người nhập cư Ấn Độ, Kiran Desai, sẽ trao huân chương cho ông tại lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia vào ngày 18/11 năm nay ở Manhattan. Tại buổi lễ, các giải thưởng ở năm hạng mục cạnh tranh cũng sẽ được trao. Rushdie là người thứ 39 nhận Giải thưởng dành cho Đóng góp xuất sắc cho Văn học Mỹ (Distinguished Contribution to American Letters), do Quỹ Sách Quốc gia, một tổ chức phi lợi nhuận, trao tặng. Ông cũng là người thứ tư sinh ra bên ngoài nước Mỹ nhận giải thưởng này, sau Saul Bellow, người Canada; Isabel Allende, người Chile; và Art Spiegelman, sinh tại Thụy Điển.

Khi được hỏi liệu ông có thường nghĩ về di sản mình sẽ để lại hay không, Rushdie nhắc đến người bạn quá cố Martin Amis và nói rằng ông muốn để lại một giá sách đầy những cuốn sách mang tên mình. 

Rushdie đã xuất bản hơn 20 tác phẩm, trong đó có “Những đứa con của nửa đêm” (Midnight’s Children), cuốn tiểu thuyết từng giành giải Booker và thường được xếp vào hàng những tiểu thuyết đương đại vĩ đại nhất.

Tuy nhiên, nhiều người chắc chắn sẽ nhớ đến ông qua tiểu thuyết “The Satanic Verses” xuất bản năm 1988, trong đó những đoạn đề cập đến Nhà tiên tri Muhammad đã dẫn đến các cuộc biểu tình của người Hồi giáo trên khắp thế giới và một sắc lệnh tôn giáo (fatwa) từ Đại giáo chủ Iran Ruhollah Khomeini, kêu gọi sát hại nhà văn.

Trong những năm gần đây, Rushdie tưởng như đã thoát khỏi nguy hiểm, cho đến khi ông bị tấn công trên sân khấu vào năm 2022, trong một lễ hội văn học ở miền Tây New York. Một bồi thẩm đoàn cấp bang kết luận kẻ tấn công, Hadi Matar, phạm tội cố ý giết người. Sau đó, Rushdie đã xuất bản hồi ký về vụ tấn công mang tên “Knife” và tập truyện “The Eleventh Hour”.

Lần duy nhất Rushdie được đề cử Giải thưởng Sách Quốc gia ở một hạng mục cạnh tranh là vào năm 2024, với “Knife”. (“Những đứa con của nửa đêm” và các tác phẩm trước đó của ông được xuất bản trước thời điểm Rushdie đủ điều kiện tham gia giải thưởng.)

“Knife” là nền tảng cho bộ phim tài liệu cùng tên của Alex Gibney về nhà văn, dự kiến ra mắt ngày 17/9.

“Khối lượng tác phẩm đồ sộ của Salman Rushdie là sự tôn vinh sức mạnh của văn chương trong việc định hình những câu chuyện, xây dựng những cây cầu và tạo nên những kết nối vượt qua biên giới, thế hệ và bản sắc,” Dickey chia sẻ.

“Các tiểu thuyết và tuyển tập truyện ngắn của Rushdie được đặt trong những không gian có thật và tưởng tượng, và lối viết của ông phát huy sức mạnh từ tính cụ thể, mang đến cho độc giả cơ hội tiếp cận những câu chuyện chân thực đến không khoan nhượng, đa dạng về văn hóa, chính trị và địa lý.”

Rushdie tự xem mình là một nhà văn của đô thị và coi cuộc đời mình như một câu chuyện gồm ba phần: Nam Á, London và New York. Sắc lệnh fatwa đã buộc ông phải sống ẩn náu trong nhiều năm, thậm chí khiến ông mang tiếng là người “sống ẩn dật”.

Nhưng ông lại là một trong những nhà văn có tính quốc tế cao nhất, cảm thấy thoải mái trong những không gian đô thị cũng như tại các sự kiện đông người, đồng thời được truyền cảm hứng bởi những xung đột, sự đa dạng và tính khó đoán của các thành phố lớn.

Phần lớn tác phẩm của Rushdie lấy bối cảnh bên ngoài nước Mỹ - “Những đứa con của nửa đêm” là một trong những tiểu thuyết định hình văn học Ấn Độ hậu thuộc địa, còn “The Satanic Verse” lấy bối cảnh tại London và Ấn Độ, cùng nhiều địa điểm khác.

Tuy nhiên, Rushdie cho rằng trở thành một nhà văn “Mỹ” không có nghĩa là chỉ đặt bối cảnh các cuốn sách của mình tại đất nước này. Ông tự đặt mình vào một truyền thống lâu đời của những nhà văn nhập cư, từ Bellow cho đến những tác giả trẻ hơn như Jhumpa Lahiri và Yiyun Li.

“Tôi từng là một nhà văn nhập cư ở Anh, và giờ đây tôi là một nhà văn nhập cư ở Mỹ,” ông nói. “Các nhà văn Mỹ đến từ khắp mọi nơi, đúng không? ... Có một danh sách rất dài. Có những nhà văn Việt Nam và các nhà văn châu Phi. Và tôi nghĩ điều đó đã làm phong phú nền văn học Mỹ trong thời đại của tôi một cách vô cùng lớn.”

- Theo: The AP News