Ngành xuất bản ngày nay không chỉ cần những người biết đọc và yêu sách. Một cuốn sách đi từ ý tưởng đến tay bạn đọc là kết quả của rất nhiều công việc khác nhau: tìm kiếm và phát triển đề tài, biên tập bản thảo, thiết kế và sản xuất, marketing, truyền thông, phát triển cộng đồng độc giả, bản quyền, kinh doanh… Khi thị trường nội dung liên tục thay đổi dưới tác động của công nghệ và những cách thức tiếp nhận mới, cánh cửa bước vào ngành xuất bản cũng đang mở rộng theo nhiều hướng hơn.

Một chương trình đào tạo mới dành cho sinh viên tại Hà Nội đang thử đưa những cơ hội ấy đến gần hơn với người trẻ.

Chiều 16/9, tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, nhà trường, Alpha Books và Viện Lãnh đạo ABG đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác, đồng thời ra mắt Alpha Publishing Lab - chương trình đào tạo thực hành dành cho sinh viên quan tâm đến xuất bản và công nghiệp văn hóa.

Điểm đáng chú ý của mô hình này nằm ở cách tiếp cận: thay vì chỉ học về xuất bản từ giáo trình hay lý thuyết, sinh viên được tiếp cận với những công việc và tình huống gần với thực tế của ngành.

Đó cũng là khoảng cách mà nhiều người trẻ gặp phải khi bắt đầu tìm hiểu về một nghề. Biết mình thích sách là một chuyện; hiểu ngành sách vận hành như thế nào, doanh nghiệp cần những năng lực gì và bản thân phù hợp với vị trí nào lại là một câu chuyện khác.

Alpha Publishing Lab được xây dựng theo hướng một “phòng lab nghề nghiệp”, nơi sinh viên có thể từng bước tham gia vào quá trình phát triển một dự án sách: từ lựa chọn đề tài, biên tập, sản xuất cho đến xây dựng kế hoạch ra mắt và tiếp cận bạn đọc.

Tại lễ ra mắt, anh Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch Alpha Books, Viện trưởng Viện Lãnh đạo ABG - chia sẻ về câu hỏi: “Người làm xuất bản hôm nay cần gì để phát triển?”

Câu hỏi này mở ra một góc nhìn rộng hơn về nghề xuất bản trong bối cảnh công nghiệp văn hóa đang thay đổi. Công nghệ, hành vi đọc, mạng xã hội và những mô hình kinh doanh nội dung mới đang khiến cách một cuốn sách được tạo ra và tiếp cận độc giả không còn giống trước đây.

Một người trẻ bước vào ngành vì yêu sách vì thế không nhất thiết chỉ nghĩ đến công việc biên tập. Phía sau một cuốn sách còn có những công việc liên quan đến bản quyền, nghiên cứu thị trường, thiết kế, truyền thông, marketing, xây dựng thương hiệu tác giả, phát triển cộng đồng độc giả hay kinh doanh sách.

Panel discussion “Từ bản thảo đến bạn đọc” với chị Hoàng Thanh Vân - nguyên Giám đốc Andrew Nurnberg Associates Hà Nội - và chị Bùi Thu Hà - Trưởng Ban Sản xuất Alpha Books, với 18 năm kinh nghiệm trong ngành xuất bản - tiếp tục đưa câu chuyện về nghề đến gần hơn với thực tế.

Từ hành trình bước vào ngành của những người làm nghề, cách một bản thảo được lựa chọn và phát triển cho đến những yêu cầu mà doanh nghiệp đặt ra, sinh viên có cơ hội hình dung rõ hơn về con đường phía trước.

Yêu sách có thể là điểm bắt đầu, nhưng để làm việc trong ngành xuất bản, tình yêu ấy cần được chuyển hóa thành năng lực.

Đó có thể là khả năng đọc và đánh giá một bản thảo, kỹ năng biên tập và viết, tư duy về độc giả, khả năng nghiên cứu thị trường, hiểu biết về truyền thông số hoặc năng lực xây dựng một kế hoạch đưa sách đến công chúng.

Quan trọng hơn, người trẻ cần có cơ hội được thử sức với những công việc ấy khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Đây cũng là lý do những mô hình đào tạo gắn kết giữa trường đại học và doanh nghiệp có thể tạo ra một không gian thử nghiệm đáng chú ý. Sinh viên không chỉ nghe người trong ngành kể về công việc, mà có thể trực tiếp xử lý các tình huống mô phỏng từ thực tế, làm việc cùng mentor và bảo vệ phương án trước hội đồng chuyên môn.

Sự thay đổi của ngành xuất bản không chỉ tạo ra thách thức. Nó cũng mở thêm những vị trí và cách thức tham gia mới cho thế hệ trẻ.

Một người yêu sách ngày nay có thể bắt đầu từ biên tập, nhưng cũng có thể đi vào marketing xuất bản, truyền thông sách, phát triển cộng đồng đọc, nghiên cứu thị trường, bản quyền, xuất bản nội dung số hoặc tham gia vào những dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp văn hóa rộng hơn.

Điều quan trọng là người trẻ có cơ hội nhìn thấy bức tranh ấy đủ sớm để chủ động chuẩn bị.

Sự ra mắt của Alpha Publishing Lab tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội vì thế không chỉ là câu chuyện về một chương trình đào tạo mới. Nó cho thấy một hướng tiếp cận khác với việc đào tạo nhân lực cho ngành sách: đưa sinh viên đến gần hơn với công việc thực tế, để tình yêu dành cho sách có thể trở thành năng lực nghề nghiệp.

Và có lẽ, với những sinh viên vẫn thường nghĩ rằng “yêu sách thì sau này làm gì?”, câu trả lời ngày càng không chỉ có một.