Một cuộc đời viết trong bóng tối
Franz Kafka sinh ngày 3 tháng 7 năm 1883 tại Prague, trong một gia đình Do Thái nói tiếng Đức. Cha ông, Hermann Kafka, là một thương nhân thành đạt - người mà cả cuộc đời Franz không bao giờ có thể làm hài lòng. Sự căng thẳng trong mối quan hệ cha-con này đã thấm vào từng trang viết của ông.
Ban ngày, Kafka làm việc tại một công ty bảo hiểm - một công việc quan liêu, tẻ nhạt, đầy những thủ tục vô nghĩa. Ban đêm là khoảng thời gian để ông sáng tác. Những truyện ngắn, tiểu thuyết chưa hoàn chỉnh, nhật ký, và những bức thư, trong đó nổi tiếng nhất là “Brief an den Vater” (Thư gửi Cha, 1919) dài 45 trang mà ông không bao giờ dám trao tận tay cha mình.
"Càng lớn lên, tôi càng mang đến cho cha thêm nhiều bằng chứng về sự vô giá trị của mình, đến mức dần dần, ở một vài khía cạnh nào đó, cha thực sự đã đúng khi nghĩ như vậy về tôi." - Franz Kafka, Thư gửi Cha (1919)
Ông mắc bệnh lao và qua đời ngày 3 tháng 6 năm 1924, ở tuổi 40, tại một nhà điều dưỡng gần Vienna. Trước khi mất, Kafka dặn người bạn thân Max Brod đốt hết toàn bộ bản thảo. Max Brod đã không làm vậy.
Quyết định thay đổi lịch sử văn học
Max Brod - nhà văn, nhạc sĩ, và người bạn thân nhất của Kafka - đã làm trái lại nguyện vọng của người đã khuất. Sau khi Kafka mất, Brod lần lượt xuất bản “The Trial” (Vụ án, 1925), “The Castle” (Lâu đài, 1926), và “Amerika” (Người Mỹ, 1927) - ba cuốn tiểu thuyết mà Kafka chưa bao giờ coi là hoàn chỉnh.
Chính quyết định đó đã thay đổi lịch sử văn học. Từ một tác giả gần như vô danh, Kafka trở thành hiện tượng văn học toàn cầu. Năm 1949, nhà phê bình Edmund Wilson đã gọi ông là "một trong những nhà văn tiên tri lớn nhất của thế kỷ 20." Ngày nay, tên ông đã trở thành một tính từ trong từ điển: kafkaesque - để chỉ những tình huống quan liêu, phi lý, và đáng sợ mà không có lối thoát.
Từ "kafkaesque" chính thức được đưa vào Từ điển Oxford và Merriam-Webster, định nghĩa là "đặc trưng của sự việc gây ra cảm giác bất an, xa lạ và thường liên quan đến những quy trình xã hội phức tạp và phi lý." Đây là vinh dự hiếm có vì rất ít nhà văn trong lịch sử có tên mình trở thành một tính từ trong tiếng Anh.
Tại sao Gen Z đặc biệt yêu thích Kafka?
Một nghiên cứu học thuật được công bố năm 2024 trên tạp chí JETIR đã chỉ ra rằng mạng xã hội đã biến Kafka và Dostoevsky thành những "biểu tượng đoàn kết" của Gen Z, khi các nội dung về hai tác giả này gắn với những cuộc thảo luận sâu sắc về sức khỏe tâm thần và khủng hoảng hiện sinh.
Điều này không phải ngẫu nhiên. Trong thế giới ngày nay, nơi thuật toán quyết định bạn thấy gì, nơi các thủ tục ngày càng phức tạp, nơi mạng xã hội tạo ra áp lực không tưởng về hình ảnh cá nhân thì Kafka không chỉ là một nhà văn của quá khứ. Ông là một nhà tiên tri.
Áp lực phải hoàn hảo và nỗi ám ảnh "không bao giờ đủ tốt". Gregor Samsa trong “The Metamorphosis” (Hóa thân) thức dậy và biến thành con bọ, nhưng điều đáng sợ hơn là cách gia đình và xã hội phản ứng với sự "thay đổi" của anh. Nhiều bạn trẻ Gen Z nhìn thấy mình trong hình ảnh đó. Theo khảo sát của Gallup và Walton Family Foundation (2024) thực hiện trên 1.675 thanh thiếu niên Mỹ từ 10–18 tuổi, khoảng 1/3 Gen Z cảm thấy áp lực phải hoàn hảo, tỷ lệ này lên đến 38% ở nhóm 13–15 tuổi và 40% ở các bé gái.
Sức khỏe tâm thần và cảm giác lạc lối. Nghiên cứu của Harvard (2023) cho thấy hơn 58% thanh niên 18–25 tuổi cho biết họ thiếu "ý nghĩa và mục đích sống"; 50% nói rằng sức khỏe tâm thần bị ảnh hưởng vì "không biết phải làm gì với cuộc đời mình. Những nhân vật của Kafka lạc lối trong những hệ thống vô hình, không biết mình đang bị xét xử vì tội gì, không tìm được con đường đến lâu đài đã phản chiếu chính xác cảm giác này.
Bộ máy quan liêu và cảm giác bất lực. Josef K. trong “The Trial” (Vụ án) bị bắt vì một tội danh mà không ai giải thích rõ ràng. Với Gen Z - thế hệ lớn lên trong thời đại của các thủ tục phức tạp, thuật toán vô hình, và "hệ thống" không ai thực sự kiểm soát - cảm giác này rất quen thuộc. Theo MetLife Employee Benefit Trends Study (2025), 46% Gen Z trong lực lượng lao động cho biết họ đang cảm thấy căng thẳng, cao hơn hẳn 35% của các thế hệ khác.
Có lẽ điều đẹp nhất trong câu chuyện của Kafka là: người đàn ông luôn nghĩ mình là kẻ thất bại, người muốn đốt đi toàn bộ di sản của mình, người chưa bao giờ cảm thấy mình đủ tốt - đã trở thành một trong những nhà văn được yêu quý nhất lịch sử.
Đôi khi, chúng ta không thể tự đánh giá đúng giá trị của chính mình. Đó cũng là một điều Kafka đã dạy chúng ta.
- Trạm Đọc