Đó là một trong những câu hỏi Jared Diamond đặt ra trong “Quân vương, Ngôn sứ, Huấn luyện viên, Doanh nhân: Khi nào nhà lãnh đạo làm nên lịch sử?” – cuốn sách mới xoay quanh vai trò của các nhà lãnh đạo trong việc định hình lịch sử.
Từ các vị vua, tổng thống, nhà sáng lập doanh nghiệp cho đến những nhà lãnh đạo tôn giáo và huấn luyện viên thể thao, Diamond thử tìm câu trả lời bằng một cách tiếp cận gọi là “thí nghiệm tự nhiên”: thay vì chỉ nhìn vào tiểu sử của một nhân vật, ông so sánh những trường hợp tương tự để xem sự xuất hiện của một cá nhân thực sự tạo ra khác biệt đến đâu.
Một trong những lập luận đáng chú ý của ông là chúng ta thường có xu hướng đánh giá quá cao vai trò của những cá nhân nổi tiếng. Khi nhìn lại lịch sử, rất dễ quy một thành công hay thất bại cho người đứng đầu mà bỏ qua những điều kiện rộng lớn hơn: kinh tế, địa lý, xã hội, dân số hay thời điểm lịch sử.
Nhưng điều đó không có nghĩa các nhà lãnh đạo hoàn toàn không quan trọng.
Seretse Khama, người lãnh đạo Botswana trong những năm đầu độc lập; Winston Churchill và Charles de Gaulle trong thời chiến; Jeff Bezos trong thời đại internet; hay Jesus và Muhammad trong lịch sử tôn giáo – mỗi nhân vật đều đặt ra một câu hỏi khác nhau về ranh giới giữa “hoàn cảnh tạo nên con người” và “con người thay đổi hoàn cảnh”.
“Quân vương, Ngôn sứ, Huấn luyện viên, Doanh nhân: Khi nào nhà lãnh đạo làm nên lịch sử?” vì thế không chỉ là câu chuyện về những nhà lãnh đạo. Đó còn là một cách nhìn lại lịch sử: Nếu một nhân vật quan trọng không xuất hiện, liệu lịch sử có đi theo một con đường khác – hay cuối cùng, những lực lượng lớn hơn vẫn sẽ đưa nó đến một kết quả tương tự?
Với cách tiếp cận liên ngành quen thuộc của Jared Diamond, cuốn sách mở ra một cuộc tranh luận thú vị về sức mạnh của cá nhân trước những dòng chảy lớn của lịch sử.
- Trạm Đọc