Thông tin Vinhomes vừa công bố triển khai chương trình cho phép khách hàng quy đổi vàng để mua bất động sản, đồng thời sau 5 năm có quyền lựa chọn tiếp tục nắm giữ nhà hoặc nhận lại khoản tiền tương đương 110% giá trị số vàng đã chuyển đổi ban đầu, đã nhanh chóng tạo ra nhiều tranh luận trên thị trường.

 

Nhưng để hiểu vì sao mô hình này gây chú ý, trước tiên chúng ta cần hiểu rõ và đúng về vai trò, nhiệm vụ của vàng là gì.

 

Trong cuốn “Lịch sử bí mật của vàng”, tác giả Dominic Frisby cho rằng chức năng quan trọng nhất của vàng là “lưu trữ giá trị”. Đây cũng là lý do vàng tồn tại bền bỉ xuyên suốt lịch sử nhân loại, bất chấp sự thay đổi của các đế chế, hệ thống tiền tệ hay công nghệ tài chính.

 

Thông thường, kinh tế học định nghĩa tiền có bốn chức năng cơ bản: phương tiện trao đổi, đơn vị hạch toán, tiêu chuẩn thanh toán và lưu trữ giá trị. Điều thú vị là vàng từng đảm nhiệm gần như đầy đủ cả bốn vai trò này trong lịch sử, nhưng theo thời gian, chức năng “lưu trữ giá trị” mới là thứ còn tồn tại mạnh mẽ nhất.

 

- Với vai trò phương tiện trao đổi, vàng ngày nay gần như không còn phù hợp. Giá trị của vàng quá lớn để phục vụ các giao dịch thường nhật, trong khi nền kinh tế hiện đại lại ngày càng phụ thuộc vào thanh toán điện tử và tín dụng. Chúng ta không thể dùng vàng để mua cà phê, trả tiền điện hay chuyển khoản quốc tế mỗi ngày.

 

- Ở vai trò đơn vị hạch toán, tức thước đo giá trị, vàng lại có một vị trí rất đặc biệt. Khác với tiền pháp định vốn phụ thuộc vào chính sách tiền tệ và lạm phát, vàng có tính phổ quát gần như tuyệt đối. Một ounce vàng được công nhận giá trị ở gần như mọi quốc gia và mọi thời kỳ lịch sử. Chính vì vậy, nhiều nhà kinh tế xem vàng là “thước đo dài hạn” của sức mua.

 

Tác giả Dominic Frisby cũng đưa ra một ví dụ thú vị: năm 1972, khoảng 0,06 ounce vàng có thể đổi được một thùng dầu; đến năm 2024, chỉ cần khoảng 0,02 ounce vàng để mua cùng một lượng dầu. Điều này cho thấy giá trị thực của vàng tương đối ổn định trong dài hạn, trong khi giá trị của tiền pháp định thay đổi liên tục theo lạm phát và chu kỳ kinh tế.

 

Nhìn dưới góc độ này, vàng căn bản khác với tiền. Tiền pháp định vận hành dựa trên niềm tin vào chính phủ và ngân hàng trung ương. Vàng thì không cần một “bên thứ ba” đứng ra bảo chứng. Nó không phải nghĩa vụ nợ của bất kỳ ai, không phụ thuộc vào cam kết thanh toán của một tổ chức nào. Chính tính chất “vô danh” ấy khiến vàng trở thành tài sản trú ẩn trong những giai đoạn bất ổn kinh tế, lạm phát hoặc khủng hoảng niềm tin.

 

Chính đặc điểm này khiến vàng luôn trở thành nơi trú ẩn trong các giai đoạn bất ổn: chi.ến tran.h, lạm phát cao, khủng hoảng ngân hàng hay suy thoái kinh tế. Khi niềm tin vào hệ thống tài chính suy giảm, con người thường quay trở lại với vàng như một dạng “giá trị cuối cùng”.

 

Đó cũng là lý do các ngân hàng trung ương trên thế giới đến nay vẫn nắm giữ vàng dự trữ, dù hệ thống bản vị vàng đã chấm dứt từ lâu. Trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu nhiều biến động, vàng vẫn đóng vai trò như một lớp tài sản phòng thủ chiến lược.

 

Và đây cũng chính là bối cảnh khiến câu chuyện của Vinhomes trở nên đáng chú ý: giá trị tương lai của giao dịch được neo theo vàng. Nói cách khác, chương trình này phản ánh một thực tế rằng trong tâm lý của rất nhiều người Việt, vàng không chỉ là một loại tài sản đầu tư mà còn là công cụ đo lường sự an toàn tài chính. (Theo thống kê của Hội đồng Vàng thế giới, người dân Việt Nam hiện đang nắm giữ khoảng 400-500 tấn vàng, tương đương 35-40 tỷ USD, tức gần 8% GDP), mô hình này có thể được xem như một cách thử nghiệm nhằm “kích hoạt” nguồn lực đang nằm yên.

 

Đó cũng là lý do tranh luận xung quanh chương trình không chỉ xoay quanh bất động sản, mà còn liên quan tới câu hỏi lớn hơn: trong một nền kinh tế hiện đại, vàng nên giữ vai trò đến đâu?