Vào những năm 1920, nhà tâm lý học Bluma Zeigarnik phát hiện rằng con người nhớ các nhiệm vụ chưa hoàn tất rõ hơn những nhiệm vụ đã xong. Não bộ xem những việc “đang mở” như một vòng lặp chưa khép lại, và nó liên tục nhắc bạn quay lại hoàn tất.
Trong tình yêu, một cuộc chia tay đột ngột, một lời chưa kịp nói, một tương lai chưa kịp xảy ra… tất cả trở thành “vòng lặp mở” trong tâm trí.
Mối tình hạnh phúc rồi kết thúc tự nhiên thường được đóng lại bằng sự trọn vẹn. Nhưng mối tình dang dở thì khác: nó không có dấu chấm hết rõ ràng. Và chính sự thiếu hoàn tất ấy khiến ký ức cứ lặp lại, khiến bạn tự hỏi: “Giá như…”
Không phải vì nó là tình yêu đẹp nhất. Mà vì nó là câu chuyện chưa có hồi kết.
Hiệu ứng Zeigarnik trong đời sống thường ngày
Hiệu ứng này không chỉ xuất hiện trong tình yêu. Nó âm thầm vận hành trong nhiều khía cạnh cuộc sống:
Bạn khó ngủ vì còn một email chưa trả lời.
Bạn nhớ mãi một công việc còn dở trên bàn.
Bạn bị cuốn vào tập phim tiếp theo vì tập trước kết thúc bằng một “cliffhanger”.
Bạn nghĩ về dự án chưa hoàn thành nhiều hơn những dự án đã xong.
Não bộ của chúng ta ghét sự bỏ lửng. Nó muốn khép lại vòng tròn.
Chính vì vậy, các nền tảng giải trí, marketing hay ứng dụng học tập đều tận dụng hiệu ứng này: chia nội dung thành nhiều phần, hiển thị thanh tiến trình chưa đầy, nhắc bạn về giỏ hàng chưa thanh toán… Tất cả đều đánh vào nhu cầu hoàn tất tự nhiên của não bộ.
Làm sao vận dụng hiệu ứng Zeigarnik thay vì bị nó chi phối?
Hiểu được cơ chế này, bạn có thể biến nó thành công cụ:
1. Tạo “điểm mở” có chủ đích
Khi làm việc, hãy dừng lại ở một bước chưa hoàn tất nhỏ. Não bạn sẽ muốn quay lại để hoàn thành, giúp duy trì động lực.
2. Viết ra những việc còn dang dở
Ghi chúng xuống giấy trước khi nghỉ ngơi. Khi đã được “lưu trữ” bên ngoài, não sẽ bớt căng thẳng vì không cần giữ chúng trong trí nhớ ngắn hạn.
3. Chủ động khép lại những câu chuyện cũ
Trong tình yêu hay các mối quan hệ, đôi khi điều ta cần không phải quay lại, mà là một sự “đóng vòng” về mặt cảm xúc: viết một lá thư (dù không gửi), nói lời tha thứ, hoặc chấp nhận rằng câu chuyện đã kết thúc.
“Tình đẹp là tình còn dang dở” vì điều dang dở luôn có sức ám ảnh.
Nhưng trưởng thành không nằm ở việc giữ mãi những vòng lặp chưa khép. Trưởng thành là khi bạn biết điều gì cần hoàn thành, và điều gì cần buông để vòng tròn được khép lại trong tâm trí mình.
- Trạm Đọc tổng hợp