Một trong những sáng kiến quốc tế nổi bật nhất là Ngày Sách và Bản quyền Thế giới do UNESCO phát động vào ngày 23/4 hằng năm. Ngày này được lựa chọn bởi mốc thời gian đặc biệt: là ngày mất của các tên tuổi văn học vĩ đại như William Shakespeare, Miguel de Cervantes và Inca Garcilaso de la Vega.
Các quốc gia hưởng ứng UNESCO không chỉ tổ chức hội sách, triển lãm và tọa đàm với tác giả, mà còn tôn vinh quyền sở hữu trí tuệ thông qua các chương trình bảo vệ bản quyền, qua đó giáo dục công chúng về giá trị của sách và văn hóa đọc.
Trong khi đó, mỗi quốc gia lại tạo dấu ấn riêng dựa trên văn hóa và truyền thống của mình. Ở Tây Ban Nha, ngày 23/4 trở thành La Diada de Sant Jordi tại Catalonia – một lễ hội kết hợp sách và hoa hồng. Đường phố biến thành những “chợ sách” rực rỡ sắc màu, nơi người dân trao nhau sách và hoa như một biểu tượng của tri thức và tình cảm. Truyền thống này không chỉ nhấn mạnh giá trị của sách mà còn gắn kết cộng đồng theo cách vừa lãng mạn vừa sáng tạo.
Ở Anh, World Book Day diễn ra vào tháng 3 dành riêng cho trẻ em. Trẻ em hóa trang thành các nhân vật trong sách và được phát phiếu mua sách miễn phí, biến việc đọc trở thành một lễ hội sinh động.
Tại Mỹ, các sáng kiến như National Library Week hay Read Across America Day tập trung vào hệ thống thư viện và giáo dục từ nhỏ, khuyến khích trẻ em tiếp cận sách một cách tự nhiên và thường xuyên.
Một số quốc gia châu Á cũng có cách tiếp cận riêng. Nhật Bản tổ chức Tuần lễ Đọc sách vào cuối tháng 10 và đầu tháng 11, gắn với thư viện và các hoạt động cộng đồng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đọc trong đời sống hằng ngày.
Tại Ấn Độ, National Reading Day tưởng nhớ P. N. Panicker – một nhà hoạt động giáo dục và thư viện, đồng thời tổ chức các tuần lễ đọc sách khuyến khích học sinh và cộng đồng tham gia.
Singapore thì đi xa hơn khi biến việc đọc thành chiến dịch dài hạn với khẩu hiệu “Read More, Read Widely, Read Together”, không chỉ giới hạn trong một ngày mà hướng tới việc xây dựng thói quen đọc bền vững trong xã hội.
Có thể thấy rằng các quốc gia thành công trong việc lan tỏa văn hóa đọc đều chú trọng ba yếu tố: tính liên tục, tính cộng đồng, và sự sáng tạo gắn với văn hóa bản địa.
Họ không chỉ tổ chức một ngày hội mang tính thời điểm mà còn phát triển các chiến dịch dài hạn, kết hợp trường học, thư viện, nhà xuất bản và cộng đồng địa phương. Hoạt động được thiết kế đa dạng, từ hội sách, phát phiếu sách miễn phí, hóa trang nhân vật, cho đến lễ hội đường phố, nhờ đó thói quen đọc sách được lan tỏa một cách tự nhiên và hấp dẫn.
Từ năm 2014, ngày 21/4 được chọn là Ngày Sách Việt Nam, sau đó được mở rộng thành Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam nhằm nhấn mạnh vai trò của việc đọc trong đời sống hiện đại. Đây không chỉ là dịp tôn vinh giá trị của sách mà còn mở ra một hành trình dài thúc đẩy thói quen đọc và tinh thần học tập suốt đời trong cộng đồng.
Sau hơn một thập kỷ triển khai, Ngày Sách và Văn hóa đọc đã tạo được nhiều chuyển biến tích cực, từ cấp quốc gia đến từng địa phương, tổ chức. Hàng loạt hoạt động khuyến đọc được duy trì và mở rộng, góp phần lan tỏa văn hóa đọc, từng bước hình thành thói quen tiếp cận tri thức trong xã hội.
Tuy nhiên, từ kinh nghiệm quốc tế, chúng ta có thể cân nhắc phát triển văn hóa đọc theo chiến lược dài hạn, như xây dựng các chiến dịch đọc sách trong trường học, chương trình phát triển thư viện cộng đồng, hay những hoạt động sáng tạo gắn với văn hóa bản địa để thu hút mọi lứa tuổi. Khi đó, ngày sách không chỉ là một dịp kỷ niệm mà trở thành chất xúc tác cho một thói quen đọc sách bền vững, tạo ra giá trị tri thức lâu dài cho xã hội.
- Trạm Đọc