“Liều thuốc giải cho sự thờ ơ là việc đọc,” José Tolentino Mendonça, Tổng trưởng Bộ Văn hóa và Giáo dục của Tòa Thánh Vatican, nói. “Cần phải trở về với sách, trở về với những suy tưởng sâu sắc.”

Tuần trước tại Lisbon, Hiệp hội các Nhà xuất bản và Nhà sách Bồ Đào Nha (APEL) đã tổ chức phiên bản thứ tư của Book 2.0, với chủ đề “Trở về với những điều căn bản. Trở về với sách”.

Diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Belém (CCB), sự kiện năm nay quy tụ các diễn giả cấp cao trong nước và quốc tế trong hai ngày để thảo luận về vai trò của việc đọc và năng lực đọc viết trong thế kỷ 21, trong đó có Mendonça, cựu Thủ tướng Phần Lan Sanna Marin và Tổng thống Bồ Đào Nha António José Seguro.

BOOK 2.0 muốn khẳng định lại việc đọc như “một hành động kháng cự và một công cụ thiết yếu cho sự chuyển đổi xã hội”. Mỗi phiên thảo luận trong chương trình đều nhấn mạnh việc đọc, đặc biệt là đọc vì niềm vui, không chỉ như một hoạt động giải trí quan trọng mà còn là yếu tố thiết yếu đối với sức khỏe của người đọc, khả năng thấu hiểu thế giới xung quanh và sức mạnh của một xã hội.

Miguel Pauseiro, Chủ tịch APEL, mở đầu chương trình bằng một bài phát biểu đầy hy vọng, trong đó ông nhấn mạnh những thách thức trong việc khuyến khích mọi người quay trở lại với sách, đồng thời lưu ý rằng với nhiều người, “đọc sách chưa phải là một ưu tiên… nhưng rồi sẽ là.”

Pausiero nhấn mạnh rằng trách nhiệm của ngành là giúp loại bỏ những rào cản đối với việc đọc, đồng thời phối hợp với các đối tác trong chính phủ để giáo dục, truyền cảm hứng và khuyến khích những độc giả tiềm năng.

Bồ Đào Nha cũng không đứng ngoài vấn đề suy giảm việc đọc đang diễn ra trên toàn cầu, Nuno Crato, Giáo sư, nhà nghiên cứu và cựu Bộ trưởng Giáo dục và Khoa học Bồ Đào Nha, nhận định. Những nguyên nhân rất giống với những gì được nhắc đến ở các quốc gia khác – mọi người quá bận rộn để đọc, không biết nên đọc gì và việc đọc không nằm trong thói quen hằng ngày của họ.

Một xu hướng đáng chú ý là giới trẻ đang hình thành thói quen “đọc vội” (hasty reading), trong đó họ đọc để tìm câu trả lời cho một câu hỏi chứ không phải vì niềm vui đọc sách. Điều này khiến việc đọc trở thành một nhiệm vụ phải hoàn thành và cản trở khả năng hiểu nội dung.

Đây không phải vấn đề chỉ riêng Bồ Đào Nha gặp phải, chuyên gia tư vấn xuất bản quốc tế Emma House nhận định [trong cuộc trò chuyện mà tôi có với bà trên sân khấu], nhưng có một cách để đối phó với tình trạng này.

Các nghiên cứu trên khắp thế giới cho thấy việc cha mẹ đọc sách cho trẻ nhỏ và bắt đầu hình thành thói quen này từ sớm có thể giúp ngăn ngừa kiểu “đọc vội” nói trên, đồng thời giúp trẻ phát triển tình yêu với việc đọc ngay từ khi còn nhỏ.

Không chỉ quan trọng đối với khả năng hiểu thế giới xung quanh, như Maria Eduarda Reis, Giám đốc Y khoa của Grupo Lusíadas Saúde, nhận định, đọc sách còn tốt cho sức khỏe của chính người đọc, bất kể độ tuổi.

Reis cho biết đọc các văn bản dài ít nhất sáu phút mỗi ngày, và tốt nhất là ba tiếng rưỡi mỗi tuần, có thể giúp xây dựng sức khỏe nhận thức, hỗ trợ các vấn đề liên quan đến rối loạn tâm thần, thậm chí giúp ngăn ngừa sự cô lập và chứng mất trí nhớ khi độc giả lớn tuổi.

Không chỉ có ý nghĩa đối với mỗi cá nhân, hạ tầng của những ý tưởng và cuộc thảo luận mà sách mang lại cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức mạnh của xã hội.

“Nhà sách là một trong số ít những nơi mà chúng ta không cần phải tiêu thụ bất cứ thứ gì để có thể ở lại, nơi các thế hệ khác nhau có thể gặp gỡ. Một nơi dành cho đối thoại,” Diogo Moura, Ủy viên phụ trách Văn hóa, Kinh tế và Du lịch của Tòa thị chính Lisbon, nói. “Chúng ta đang nói về tương lai của các thành phố.”

Trong khi đó, nhà sách và thư viện ngày càng trở nên quan trọng trong việc tạo ra những không gian an toàn cho đối thoại và sự gắn kết trong cộng đồng, mang đến cho cả người đọc lẫn người không đọc một nơi để gặp gỡ và chia sẻ ý tưởng.

Và khi thế giới ngày càng toàn cầu hóa, các đường biên giới phần nào trở nên vô hình trên không gian trực tuyến, việc duy trì văn hóa và ngôn ngữ địa phương cũng trở nên quan trọng để củng cố bản sắc của một quốc gia.

Khép lại phiên thảo luận hôm thứ Tư tuần trước, Tổng thống Bồ Đào Nha António José Seguro đã có một bài phát biểu đầy nhiệt huyết về tầm quan trọng của văn hóa và ngôn ngữ Bồ Đào Nha trong bối cảnh truyền thông toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

“Với tư cách là Tổng thống, tôi muốn nhấn mạnh sự cần thiết phải trân trọng tiếng Bồ Đào Nha,” Seguro nói.

“Đó là một từ đơn giản: tình yêu. Ngày càng nhiều, trên truyền hình và trong chính trị, ở giới trẻ, chúng ta đang chứng kiến sự mai một của tình yêu dành cho tiếng Bồ Đào Nha. Điều này đôi khi thể hiện rất rõ trong đời sống công cộng.

Tiếng Bồ Đào Nha là một tài sản thiết yếu. Nó chứa đựng ký ức của chúng ta, những hành trình của chúng ta; nó đã tồn tại, hiện đại hóa, thích nghi; nó là một thực thể sống, nó là ngôi nhà của chúng ta.”

- Theo: Publishing Perspectives