Tại tọa đàm "Xu hướng phát triển của ngành xuất bản trong kỷ nguyên số", ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch Alpha Books đã có những chia sẻ thiết thực cho câu hỏi trong kỷ nguyên số, đâu là những thay đổi căn bản nhất về hành vi đọc và tiêu dùng tri thức của độc giả, và các nhà xuất bản cần thay đổi tư duy như thế nào để thích ứng?
"Theo tôi, thay đổi lớn nhất trong kỷ nguyên số không chỉ nằm ở việc độc giả chuyển từ sách giấy sang sách điện tử hay từ đọc dài sang đọc ngắn. Thay đổi căn bản hơn là cách con người tiếp cận, lựa chọn, tiêu hóa và ứng dụng tri thức đã thay đổi.
Trước đây, độc giả thường tìm đến sách như một nguồn tri thức tương đối tập trung, có tính hệ thống. Họ mua một cuốn sách, dành thời gian đọc, suy ngẫm và tích lũy dần. Nhưng hiện nay, độc giả sống trong một môi trường thông tin rất phân mảnh. Họ tiếp nhận tri thức qua sách, báo điện tử, podcast, video ngắn, mạng xã hội, khóa học trực tuyến, cộng đồng chuyên môn và cả các công cụ AI. Điều đó khiến hành vi đọc trở nên linh hoạt hơn, nhanh hơn, nhưng cũng dễ bị gián đoạn và thiếu chiều sâu hơn.
Tôi cho rằng có ba thay đổi rất đáng chú ý.
Thứ nhất, độc giả ngày nay không chỉ mua sách, họ tìm kiếm giải pháp tri thức. Một cuốn sách về quản trị, tài chính cá nhân, giáo dục con cái hay lịch sử không còn chỉ được nhìn như một sản phẩm văn hóa, mà còn như một công cụ giúp họ giải quyết vấn đề trong công việc, đời sống và phát triển bản thân.
Thứ hai, độc giả muốn nhiều hình thức tiếp cận hơn. Cùng một nội dung, có người muốn đọc bản giấy, có người muốn nghe audiobook, có người muốn xem bản tóm tắt, có người muốn tham gia một buổi thảo luận, workshop hoặc khóa học đi kèm. Vì vậy, nhà xuất bản không thể chỉ nghĩ mình đang bán một cuốn sách, mà phải nghĩ đến một hệ sinh thái trải nghiệm tri thức xung quanh cuốn sách đó.
Thứ ba, niềm tin và khả năng chọn lọc trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Trong một thế giới dư thừa thông tin, giá trị của nhà xuất bản không chỉ là in và phát hành sách, mà còn là lựa chọn, thẩm định, biên tập, hệ thống hóa và bảo chứng cho chất lượng tri thức.
Vì vậy, tư duy của nhà xuất bản cũng cần thay đổi. Chúng ta phải chuyển từ tư duy “làm sách” sang tư duy kiến tạo nền tảng tri thức. Sách vẫn là trung tâm, nhưng không nên là điểm kết thúc. Một cuốn sách tốt có thể trở thành chuỗi tọa đàm, khóa học, cộng đồng học tập, nội dung số, podcast, video, bản tin chuyên đề hoặc chương trình đào tạo.
Nhà xuất bản trong kỷ nguyên số cần giữ được phẩm chất cốt lõi của ngành xuất bản là sự nghiêm túc, chọn lọc và trách nhiệm với tri thức; đồng thời phải có năng lực mới về công nghệ, dữ liệu, truyền thông, cộng đồng và thiết kế trải nghiệm học tập. Ai kết hợp được chiều sâu tri thức với khả năng lan tỏa hiện đại, người đó sẽ có cơ hội phát triển bền vững."
- Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch Alpha Books
