Khi ký hợp đồng xuất bản sách giữa lúc đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ, tôi biết mình cần phải rất kỷ luật trong việc nghỉ ngơi. Vì vậy, tôi làm điều mà hầu hết mọi người cho là “đúng”: nghỉ giải lao thường xuyên và đi ngủ sớm.
Trên lý thuyết, tôi đã làm mọi thứ cần thiết để bảo vệ năng lượng của mình. Thế nhưng tôi vẫn luôn cảm thấy mệt mỏi. Điều đó không hợp lý, nên tôi bắt đầu tìm hiểu và nhận ra rằng phần lớn chúng ta đang sử dụng một mô hình sai về cách quản lý năng lượng.
Chúng ta thường nghĩ năng lượng cá nhân giống như một cục pin: dùng hết rồi thì chỉ cần không làm gì để “sạc lại”. Nhưng về mặt sinh học, năng lượng giống một cỗ máy hơn: nó không tự động sửa chữa chỉ vì bạn ngừng sử dụng.
Sai lầm nằm ở chỗ cho rằng cảm giác mệt mỏi có nghĩa là bạn chỉ cần làm ít lại. Đôi khi điều đó đúng. Nhưng thường thì vấn đề không nằm ở mức độ công việc, mà ở việc cơ thể và não bộ của bạn có đang ở trạng thái đủ tốt để đáp ứng công việc đó hay không.
Thực tế, nghe có vẻ nghịch lý, nhưng làm ít đi đôi khi lại khiến bạn mệt hơn. Nghiên cứu cho thấy khi bạn ít vận động trong thời gian dài, cơ thể trở nên kém hiệu quả và ít sẵn sàng cho nỗ lực.
Điều này tạo ra một vòng lặp: bạn thấy mệt nên vận động ít lại. Nhưng vận động ít khiến cơ thể kém khả năng tạo ra năng lượng, và bạn lại càng thấy mệt hơn. Đó là lý do vì sao kiểu nghỉ ngơi sai có thể khiến vấn đề tệ hơn.
Tâm trạng và động lực cũng đóng vai trò quan trọng trong cảm giác tràn đầy năng lượng. Năng lượng không chỉ là tài nguyên vật lý mà còn là việc não bộ có “muốn” sử dụng chúng hay không.
Ví dụ, dopamine ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng tham gia vào công việc. Khi hệ thống này bị suy giảm, những hoạt động từng dễ dàng bỗng trở nên mệt mỏi, và mọi thứ đều đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn.
Tương tự, những thay đổi nhỏ trong tâm trạng như chán nản, thiếu hứng thú, hoặc không gắn kết… đều có thể khiến bạn cảm thấy ít năng lượng hơn. Vấn đề không phải là bạn không có năng lượng, mà là não bạn không gửi tín hiệu rằng việc sử dụng năng lượng là “đáng giá”.
Cuối cùng, căng thẳng cũng cản trở việc phục hồi thực sự. Bạn có thể đang nằm nghỉ, nhưng đầu óc vẫn suy nghĩ, lo lắng và liên tục kiểm tra điện thoại. Nhìn từ bên ngoài thì có vẻ như đang nghỉ, nhưng thực chất không phải vì “cỗ máy” vẫn đang chạy.
Năng lượng phụ thuộc vào nhiều hệ thống cùng hoạt động: trao đổi chất, thần kinh, tâm lý và hệ thần kinh tự chủ. Nghỉ ngơi theo cách thông thường chỉ giúp giảm áp lực bên ngoài nhưng đó mới chỉ là một phần của vấn đề. Vậy làm thế nào để thực sự phục hồi năng lượng?
Nghỉ ngơi chủ động. Với nhiều người, vận động nhẹ như giãn cơ hoặc tập thể dục nhẹ lại giúp tăng năng lượng hơn là nằm nghỉ. Nó cải thiện tuần hoàn và tăng sự tỉnh táo. Ngay cả một vòng đi bộ ngắn cũng có thể giúp bạn hồi lại năng lượng.
Nghỉ ngơi tinh thần. Nghỉ thể chất không giúp nhiều nếu đầu óc bạn vẫn bận rộn. Lướt mạng, kiểm tra tin nhắn hay xem tin tức đều khiến não tiếp tục hoạt động. Thay vào đó, hãy chọn những hoạt động giúp tâm trí lắng lại, như ở trong thiên nhiên, làm những sở thích đơn giản không dùng thiết bị, hoặc đơn giản là ngồi yên và chấp nhận cảm giác “chán” trong một lúc.
Tái thiết lập hệ thần kinh. Nếu bạn đang căng thẳng, chỉ dừng công việc thôi là chưa đủ. Bạn vẫn có thể cảm thấy căng hoặc phân tâm. Những thực hành kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm như thở chậm, thiền, hoặc trò chuyện với người khiến bạn cảm thấy an toàn có thể giúp cơ thể thoát khỏi trạng thái cảnh giác cao và thực sự thư giãn.
Nghỉ ngơi sáng tạo. Đôi khi cách nhanh nhất để lấy lại năng lượng không phải là dừng mọi thứ, mà là làm điều bạn quan tâm. Những hoạt động có ý nghĩa hoặc thú vị có thể giúp bạn hồi năng lượng bằng cách khơi lại sự chú ý và động lực.
Thay đổi nhịp điệu. Dù bạn có nghỉ ngơi đủ đến đâu, làm một việc quá lâu vẫn khiến bạn kiệt sức. Để “reset” năng lượng, hãy thử thay đổi hoạt động, phá vỡ thói quen, hoặc đổi môi trường như làm việc ở phòng khác hoặc ra quán cà phê.
Khi bạn mệt, nghỉ ngơi nhiều hơn có vẻ là giải pháp hiển nhiên. Nhưng nghỉ ngơi chỉ giúp loại bỏ áp lực, không nhất thiết thay đổi trạng thái cơ thể và tâm trí. Nếu trạng thái đó không ổn, làm ít đi sẽ không giải quyết được vấn đề, thậm chí còn khiến nó tệ hơn.
Một cách tiếp cận hiệu quả hơn là chú ý đến điều gì thực sự giúp bạn hồi phục năng lượng. Không chỉ là thứ khiến bạn cảm thấy như đang nghỉ, mà là thứ khiến bạn có nhiều năng lượng hơn sau đó. Có thể đó là đi bộ thay vì nằm, rời xa điện thoại thay vì lướt mạng, hoặc làm điều gì đó thú vị thay vì nghỉ thụ động.
Hãy tiếp tục thử nghiệm. Theo thời gian, bạn sẽ nhận ra điều gì hiệu quả và điều gì không. Từ đó, bạn có thể xây dựng những cách nghỉ ngơi thực sự giúp bạn phục hồi năng lượng.
- Theo: Anne-Laure Le Cunff