Theo Oakley, quá trình học tập dựa trên hai phương thức tư duy. Tư duy tập trung xuất hiện khi chúng ta chủ động dồn sự chú ý vào một vấn đề, thường là những kiến thức hoặc cách giải quyết đã tương đối quen thuộc. Ngược lại, tư duy phân tán diễn ra khi tâm trí ở trạng thái thư giãn, cho phép não bộ kết nối thông tin và tìm kiếm những hướng tiếp cận mới. Để thực sự hiểu một điều gì đó mới mẻ, chúng ta cần luân phiên giữa hai trạng thái này, thay vì cố gắng duy trì sự tập trung liên tục.
Ý tưởng đầu tiên đôi khi ngăn cản bạn tìm ra lời giải tốt hơn
Oakley đề cập đến hiệu ứng Einstellung, hiện tượng một cách giải quyết quen thuộc có thể khiến chúng ta khó nhận ra những phương án hiệu quả hơn. Khi quá nhanh chóng chấp nhận ý tưởng đầu tiên xuất hiện trong đầu, chúng ta có thể bỏ lỡ những lời giải tốt hơn. Việc cố gắng tập trung liên tục vào cùng một vấn đề đôi khi còn khiến tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn, bởi chúng ta không tạo đủ khoảng trống cho tư duy phân tán hoạt động.
Giải pháp là tạm thời rời khỏi vấn đề đang khiến bạn bế tắc. Hãy đi bộ, chợp mắt hoặc chuyển sang một công việc khác để tâm trí có thời gian xử lý thông tin. Khi quay lại, bạn có thể nhìn nhận vấn đề bằng một góc nhìn mới và nhận ra những khả năng mà trước đó mình chưa từng nghĩ đến.
=> Đôi khi, tạm gác một vấn đề sang bên lại chính là bước cần thiết để tìm ra lời giải.
Năng lực chuyên môn được xây dựng từ những khối kiến thức nhỏ
Một chunk (khối kiến thức) là tập hợp thông tin có liên hệ với nhau về mặt ý nghĩa, được bộ não ghi nhớ và xử lý như một đơn vị thống nhất. Theo Oakley, việc hình thành những khối kiến thức như vậy là nền tảng để phát triển năng lực chuyên môn.
Quá trình này bắt đầu bằng việc tập trung tìm hiểu thông tin, nắm vững ý tưởng cốt lõi và luyện tập qua các bài tập cho đến khi có thể nhận ra những quy luật quen thuộc. Tuy nhiên, ghi nhớ một khối kiến thức chưa đồng nghĩa với việc đã thực sự thành thạo. Bạn còn cần biết khi nào và trong hoàn cảnh nào nên vận dụng kiến thức đó. Vì vậy, luyện tập với nhiều dạng bài tập khác nhau giúp bạn không chỉ ghi nhớ cách giải mà còn phát triển khả năng nhận diện vấn đề và lựa chọn phương pháp phù hợp.
=> Điểm khác biệt của chuyên gia không chỉ nằm ở lượng kiến thức họ sở hữu, mà còn ở khả năng tổ chức và vận dụng những khối kiến thức lớn hơn.
Nhìn thấy đáp án không có nghĩa là bạn đã thực sự hiểu
Ảo tưởng về năng lực xảy ra khi chúng ta cảm thấy mình đã nắm vững một kiến thức, trong khi thực tế chưa thể tự mình vận dụng nó. Oakley cho rằng một biểu hiện phổ biến của hiện tượng này là nhìn vào lời giải rồi nghĩ rằng bản thân hoàn toàn có thể tự giải được bài toán tương tự.
Đọc đi đọc lại tài liệu cũng dễ tạo ra cảm giác quen thuộc, khiến chúng ta nhầm tưởng rằng mình đã ghi nhớ và hiểu rõ nội dung. Để tránh điều đó, Oakley khuyến khích người học chủ động kiểm tra khả năng ghi nhớ. Thay vì tiếp tục nhìn vào sách, hãy đóng sách lại và tự trình bày những ý chính, giải bài tập mà không xem lời giải, đồng thời luyện tập xen kẽ nhiều dạng bài khác nhau. Nếu chưa thể tự tái hiện kiến thức hoặc vận dụng nó khi không có tài liệu hỗ trợ, bạn vẫn cần tiếp tục củng cố những gì đã học.
=> Nhận ra một đáp án khi nhìn thấy nó dễ hơn nhiều so với tự mình tìm ra đáp án.
Trì hoãn là một thói quen có thể thay đổi, không phải khuyết điểm trong tính cách
Oakley nhìn nhận sự trì hoãn như một phản ứng hình thành từ thói quen né tránh những công việc gây khó chịu, thay vì xem đó là khuyết điểm cố hữu của mỗi người. Khi hiểu được điều gì khiến mình muốn trì hoãn, chúng ta có thể chủ động tìm cách thay đổi phản ứng ấy.
Một phương pháp bà gợi ý là kỹ thuật Pomodoro: chia công việc thành những phiên tập trung kéo dài 25 phút, sau đó nghỉ ngắn hoặc tự thưởng cho bản thân. Cách tiếp cận này giúp giảm cảm giác quá tải khi phải đối mặt với một nhiệm vụ lớn, đồng thời khiến việc bắt đầu trở nên dễ dàng hơn.
Giấc ngủ cũng là yếu tố không thể thiếu trong quá trình học tập. Ngủ không đủ giấc có thể làm suy giảm hiệu quả học tập, vì vậy việc duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý cần được xem là một phần của chiến lược học tập. Oakley cũng gợi ý ôn lại một vấn đề trước khi đi ngủ. Thay vì cố gắng thay đổi mọi thói quen cùng lúc, hãy thử từng phương pháp và quan sát xem cách nào phù hợp nhất với mình.
=> Một bước khởi đầu nhỏ có thể giúp bạn phá vỡ thói quen trì hoãn và bắt đầu tiến về phía trước.
Bạn đã sẵn sàng học một điều khó khăn chưa?
Có môn học hay kỹ năng nào bạn luôn muốn chinh phục nhưng vẫn trì hoãn vì cho rằng nó quá khó? Có thể vấn đề không nằm ở khả năng của bạn, mà ở cách bạn đang tiếp cận việc học.
Bộ 3 cuốn sách của tác giả Barbara Oakley sẽ giúp bạn biết cách tập trung, dành thời gian để tâm trí xử lý thông tin, chủ động kiểm tra kiến thức và kiên trì luyện tập.
Các nhà khoa học thần kinh và khoa học nhận thức đã đạt được những bước tiến to lớn trong việc hiểu về não bộ và cách con người học tập, nhưng rất ít kiến thức trong đó được áp dụng vào cách giảng dạy của giáo viên. Dạy Học Không Theo Lối Mòn áp dụng những nghiên cứu này cho lớp học dành cho giáo viên, phụ huynh và bất kỳ ai quan tâm đến việc cải thiện giáo dục. Các chủ đề bao gồm:
- giúp học sinh có động lực và tham gia tích cực vào bài học đặc biệt là với việc học trực tuyến
- giúp học sinh ghi nhớ thông tin lâu dài, để không lập tức quên đi sau khi kiểm tra
- cung cấp cách giảng dạy hòa nhập trong các lớp học đa dạng với học sinh ở nhiều trình độ khác nhau.
Dựa trên những kết quả nghiên cứu cũng như kinh nghiệm hàng chục năm của các tác giả trong giảng dạy, Dạy Học Không Theo Lối Mòn trang bị cho người đọc những công cụ để nâng cao khả năng giảng dạy của mình, bất kể là những chuyên gia dày dặn kinh nghiệm hay những bậc cha mẹ đang cố gắng hỗ trợ thêm cho việc giáo dục con cái.
Cuốn sách giúp chúng ta biết được tại sao lại cần phải kết hợp giữa việc học tập thật tập trung và thư giãn thật hợp lý. Nó cũng giúp chúng ta hiểu được càng học hỏi, càng năng động , càng tập thể dục, vận động chăm chỉ thì não bộ càng phát triển và thúc đẩy chất lượng cuộc sống.
Cuốn sách vén bức màn bí của tật trì hoãn và cách thức để vượt qua chúng. Nó còn giúp ta biết được rằng, đôi khi nhược điểm lại hóa ra là ưu điểm trong việc học. Cuốn sách mỏng này giới thiệu hàng chục kỹ thuật thật hữu ích để mỗi người có thể học tập hiệu quả hơn, vui vẻ hơn mỗi ngày và còn nhiều hơn nữa. Cuốn sách nhỏ này chắc chắn là một bảo bối mà các giả dành tặng cho những người ham học của thế kỷ 21.
3/ Cách chinh phục toán và khoa học
Cuốn sách đưa ra các cách thức giúp học sinh – sinh viên đang gặp rắc rối với môn toán và khoa học biết cách khai mở và sử dụng nguồn tài nguyên vô tận trong chính bộ não của mình, qua đó không chỉ chinh phục thành công bộ môn này mà đồng trời trở nên xuất sắc hơn bao giờ hết. Cuốn sách cũng giúp ích cho những người đã đi làm biết cách sáng tạo và sắp xếp công việc của mình, đồng thời phát triển nó lên một tầm cao mới, thông qua các kỹ thuật tư duy hoàn hảo.