Khả năng tập trung đang suy giảm và điểm số đọc hiểu đang rơi xuống những mức thấp mới. Thậm chí một số giáo viên tiếng Anh ở trường trung học đã buông xuôi, chuyển sang giao cho học sinh những đoạn trích thay vì cả cuốn sách, bởi một thế hệ không còn quen với niềm vui cũng như thử thách của việc đọc trọn vẹn một cuốn tiểu thuyết từ đầu đến cuối. Văn học hư cấu từng có một thời kỳ huy hoàng và dài lâu, người ta lập luận như vậy, nhưng đã đến lúc phải chấp nhận điều không thể tránh khỏi.
Chúng tôi không đồng ý.
Đám tang đầy bi kịch dành cho tiểu thuyết không phải là chuyện mới (hãy xem dòng thời gian về những lời tiên đoán phóng đại về cái chết của việc đọc). Những dự đoán ấy đã sai trong quá khứ, và lần này cũng vậy.
Người Mỹ đang mua nhiều sách hư cấu hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử
Theo Circana BookScan, độc giả trên khắp nước Mỹ đã mua hơn 762 triệu cuốn sách in trong năm 2025. Trong đó, riêng thể loại tiểu thuyết dành cho người trưởng thành đã chiếm 184 triệu cuốn - nhiều hơn 66 triệu cuốn so với con số của năm 2019. Và trong khi những tít báo gần đây than thở rằng 40% người Mỹ không đọc cuốn sách nào trong năm 2025, thì hãy nhìn theo hướng ngược lại: 60% đã đọc ít nhất một cuốn sách. Gần một phần năm (19%) đọc từ 10 cuốn trở lên.
Một thập kỷ trước, các hiệu sách dường như đã được định sẵn số phận giống như cửa hàng cho thuê băng đĩa và điện thoại công cộng. Nhưng giờ đây, các hiệu sách độc lập đang có một “màn trở lại ngoạn mục và gây sửng sốt”. Theo Fast Company, trong 5 năm qua, số lượng hiệu sách độc lập tại Mỹ đã tăng 70%. Riêng năm 2025, có tới 422 hiệu sách mới mở trên toàn quốc.
Các BookToker, BookTuber và Bookstagrammer đang nhiệt tình quảng bá sách trên mọi nền tảng. Những bài đăng mang hashtag #BookTok đã tích lũy hơn 370 tỷ lượt xem, với các influencer mổ xẻ cốt truyện và đưa những viên ngọc bị bỏ quên trở lại ánh sáng. Các câu lạc bộ sách của người nổi tiếng đã trở thành một hiện tượng văn hóa thực thụ. Dua Lipa, Emma Roberts và Reese Witherspoon có điểm gì chung? Tất cả họ đều không nhận được thông báo rằng chẳng còn ai đọc sách nữa. Ngay cả các nhà mốt cũng đang bắt kịp xu hướng này, khi người mẫu cầm những tác phẩm văn học trên tay lúc sải bước trên sàn diễn hay tạo dáng cho các bộ ảnh thời trang.
Bộ phim hay series đang khiến bạn mê mẩn gần đây? Rất có thể nó được chuyển thể từ một cuốn sách. Hàng chục tác phẩm được Book of the Month lựa chọn đã được đưa lên màn ảnh trong những năm gần đây, bao gồm People We Meet On Vacation, Daisy Jones & The Six, A Gentleman in Moscow và mới đây là Margo’s Got Money Troubles. Nhiều tác phẩm khác cũng đang được sản xuất, trong đó có The Ministry of Time, Tell Me Lies, The Seven Husbands of Evelyn Hugo và chính tác phẩm từng giành Lolly Award của chúng tôi, The God of the Woods. Ngành giải trí màn ảnh ngày càng phụ thuộc vào những cuốn sách thành công - những tác phẩm trước hết được độc giả khám phá và yêu thích.
Dòng thời gian ngắn về “cái chết” bị phóng đại của tiểu thuyết
Trong hơn 100 năm, những nhà tư tưởng hàng đầu liên tục dự đoán về “sự kết thúc của việc đọc”, dựa trên bất kỳ công nghệ nào đang chiếm ưu thế ở từng thời kỳ. Từ Jules Verne đến Steve Jobs, câu chuyện luôn tràn ngập những lời cảnh báo u ám. Dưới đây chỉ là một vài ví dụ mà chúng tôi nhận thấy.
“Tôi không nghĩ rằng 50 hay 100 năm nữa sẽ còn tiểu thuyết hay truyện lãng mạn… Chúng sẽ hoàn toàn bị thay thế bởi những tờ nhật báo.” - Jules Verne, được Daily Mail trích dẫn
“Sách sẽ sớm trở nên lỗi thời trong các trường công. Học sinh sẽ được giảng dạy thông qua thị giác.” - Thomas Edison, được The New York Dramatic Mirror trích dẫn
“Tiểu thuyết và thơ ca có thể sẽ tuyệt chủng trong 200 năm, 100 năm hoặc thậm chí sớm hơn nhiều… Radio và phim có tiếng đã thay thế sách trong nhiều gia đình, còn truyền hình - hiện đã ở ngay ngưỡng cửa các gia đình Mỹ - sẽ làm tổn hại đến sự phổ biến của sách.” - Booth Tarkington, tiểu thuyết gia & nhà viết kịch, được Associated Press trích dẫn
“Một bộ phận khổng lồ trong thế hệ thanh thiếu niên mới đang bùng nổ hoàn toàn không đọc bất cứ thứ gì, trừ khi bị ép phải đọc.” - Richard L. Tobin, viết trên Saturday Review dưới tiêu đề “Reading Is a Habit”
“Sách đang trở nên lỗi thời.”, Marshall McLuhan, được The Los Angeles Times trích dẫn
Năm 1989 - Đầu máy ghi hình băng từ
“Truyền hình đang ru chúng ta vào trạng thái thờ ơ với ngôn ngữ; sách đang bị những thứ mà người ta gọi là ‘văn học video’ đẩy sang một bên; và ngay cả tin tức hằng ngày cũng bị rút gọn thành những mẩu thông tin ngắn gọn, phải mang tính giải trí, dễ đọc và, cầu trời, tuyệt đối không bao giờ được nhàm chán.” - Jack Thomas, nhà bình luận, viết trên The Boston Globe dưới tiêu đề “The Powers of Words”
“Bị dội bom bởi một hệ thống ngày càng tinh vi của các trò chơi điện tử… bị thôi miên bởi hàng loạt kênh truyền hình, được dạy trong những ngôi trường có thư viện nghèo nàn và đội ngũ giáo viên quá tải, các thế hệ người Mỹ đang đứng trước nguy cơ đánh mất mọi hứng thú với sách hoặc cảm nhận về giá trị của chúng. Ít nhất đó là quan điểm của nhiều giáo viên và chuyên gia giáo dục.” - Roger Cohen, viết trên The New York Times dưới tiêu đề “The Lost Book Generation”
“Tôi đang cảm nhận nỗi buồn vô hạn của một người thợ đóng xe ngựa già khi chứng kiến nghề nghiệp của mình biến mất trước sự tràn tới của ô tô. Tiểu thuyết nghiêm túc có thể chẳng bao lâu nữa sẽ rơi vào tình cảnh được người ta yêu quý và tiếc thương với cùng một nỗi xót xa mà chúng ta dành cho những loài đang có nguy cơ tuyệt chủng.” - Norman Mailer, phát biểu tại Lễ trao giải National Book Awards năm 2005
“Sự thật là mọi người không còn đọc nữa.” - Steve Jobs, được The New York Times trích dẫn
“Lượng độc giả đang chết dần. Đó là sự thật, và tôi đã nói điều này suốt 15 năm. Tôi từng nói màn hình sẽ giết chết độc giả, và nó đã làm được. Ban đầu là màn hình chiếu phim, sau đó là màn hình truyền hình và giờ đây là đòn kết liễu - màn hình máy tính.” - Philip Roth, được The New York Times trích dẫn
“Chẳng còn ai đọc nữa… trong một thời đại mà từ ngữ tĩnh tại trên trang giấy phải cạnh tranh với các thuật toán tự động cuộn được hỗ trợ bởi AI và những nội dung video ngắn đầy kích thích, chữ viết rõ ràng là bên thua cuộc. Và thua rất thảm.” - Alex De Lagarde, viết trên Magazine Non Grata Substack dưới tiêu đề “The Informational Onslaught: Why I Can't Read Like I Used To”
Gen Z sẽ đọc nhiều hơn, chứ không ít hơn, các thế hệ trước
Họ không cần các nhà nghiên cứu nói cho mình biết việc liên tục doomscrolling - cuộn vô tận qua những nội dung tiêu cực - ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, hạnh phúc và sự minh mẫn của họ. Họ có xu hướng chủ động ngắt kết nối nhiều hơn và cũng có khả năng sở hữu điện thoại “cục gạch” cao hơn bất kỳ thế hệ nào khác. Một số người đang tôn vinh lối sống ít công nghệ bằng cách giao lưu dưới danh nghĩa các “Luddite Club” ở trường trung học và đại học (lần gần nhất chúng tôi kiểm tra, đã có hơn 30 câu lạc bộ và vẫn đang tiếp tục tăng).
Gen Z đang dẫn đầu một cuộc cách mạng trở về đời sống thực mà cách đây không lâu còn tưởng như không thể xảy ra. Họ tích cực sưu tầm đĩa vinyl, khiến doanh số tăng trung bình 18% mỗi năm trong 5 năm qua. Họ đang thúc đẩy sự hồi sinh của các trò chơi bàn, đan len và thêu thùa. Họ thích mua sắm trực tiếp tại cửa hàng (một nghiên cứu cho thấy 8/10 Gen Z chọn mua đĩa vinyl tại các cửa hàng truyền thống - một trường hợp “analog” được đẩy lên mức tối đa).
Trong một thời điểm mà việc đọc đã trở thành một phần của văn hóa trực tuyến, và do đó là văn hóa của giới trẻ, các báo cáo cho thấy một số nhà giáo dục lại đang thực sự lùi bước. Họ hạ thấp tiêu chuẩn đọc trong trường học, thu hẹp những cuộc thảo luận có chiều sâu về văn học và giao ít sách trọn vẹn hơn. Chúng tôi cho rằng điều này gây bất lợi cho Gen Z. Việc giảng dạy văn học - đọc trọn vẹn những cuốn sách, tương tác với chúng và nghiêm túc thảo luận về chúng - có vai trò sống còn đối với một thế hệ đang phải điều hướng trong môi trường ngập tràn những xao nhãng kỹ thuật số không ngừng nghỉ.
- Theo: Book of the Month