Các nhà nghiên cứu tại Đại học Constructor ở Bremen, Đức, cho rằng kiểu chú ý thường thấy ở người có ADHD có thể góp phần thúc đẩy khả năng sáng tạo và tập trung, nếu người đó được hỗ trợ bằng những hoạt động sáng tạo phù hợp.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học iScience cho thấy một số quá trình nhận thức liên quan đến ADHD có thể hỗ trợ tư duy sáng tạo khi được định hướng đúng cách. Điều này cũng mở ra khả năng sử dụng các phương pháp như nghệ thuật, âm nhạc, khiêu vũ, viết lách hay vẽ tranh như những hình thức hỗ trợ không dùng thuốc.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng đây mới là hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn, chưa phải bằng chứng cho thấy những hoạt động này có thể điều trị ADHD.

Để đưa ra nhận định này, nhóm nghiên cứu đã xem xét nhiều công trình trước đây về cách con người suy nghĩ và sáng tạo.

Họ tập trung vào nhiều yếu tố như khả năng kiểm soát sự chú ý, trí nhớ làm việc, trạng thái tập trung cao độ, khả năng “ủ” một ý tưởng trong tiềm thức và quá trình tạo ra những ý tưởng bất ngờ.

Các nghiên cứu về não bộ cũng cho thấy khả năng sáng tạo và khả năng kiểm soát sự chú ý có thể sử dụng một số mạng lưới não bộ giống nhau.

Nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến tư duy liên tưởng – khả năng kết nối nhiều ý tưởng khác nhau. Kiểu tư duy này có liên quan đến những hiện tượng như dễ bị phân tâm hoặc thường xuyên để tâm trí lang thang, vốn cũng thường xuất hiện ở người có ADHD.

Điều đó không có nghĩa là mọi người mắc ADHD đều sáng tạo hơn người khác.

Điểm quan trọng ở đây là một đặc điểm thường được xem là bất lợi trong một hoàn cảnh có thể lại trở thành lợi thế trong một hoàn cảnh khác.

Điều này đặc biệt đáng chú ý với những người làm công việc cần liên tục tạo ra ý tưởng mới.

Nhà thiết kế, nhà văn, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, doanh nhân hay những người làm việc trong lĩnh vực đổi mới thường phải tìm kiếm những cách tiếp cận khác biệt. Họ không chỉ cần khả năng tập trung vào một nhiệm vụ mà còn cần khả năng liên tưởng, khám phá và nhìn vấn đề từ nhiều góc độ.

Theo Khalil, kiểu nhận thức khiến một số người khó duy trì sự tập trung trong thời gian dài cũng có thể giúp họ phát triển khả năng tư duy khám phá và liên tưởng – những yếu tố quan trọng để tạo ra những ý tưởng mới.

Vì vậy, thay vì chỉ xem “dễ xao nhãng” là một điểm yếu, chúng ta có thể đặt câu hỏi: Trong hoàn cảnh nào đặc điểm này có thể trở thành một lợi thế?

Tất nhiên, điều này không có nghĩa người mắc ADHD nên bỏ qua những khó khăn mà họ gặp phải. Trong học tập hay công việc đòi hỏi tập trung lâu dài, sự xao nhãng vẫn có thể gây ra nhiều trở ngại.

Vấn đề là chúng ta không nên chỉ nhìn ADHD từ một phía.

Một trong những hướng nghiên cứu mà nhóm của Khalil quan tâm là sử dụng các hoạt động sáng tạo như một cách giúp người mắc ADHD làm việc với chính kiểu nhận thức của mình.

Viết, vẽ, chơi nhạc, chơi game hay những hoạt động sáng tạo khác có thể tạo ra một khung hoạt động rõ ràng, nhưng không đòi hỏi người tham gia phải duy trì kiểu tập trung cứng nhắc trong thời gian dài.

Điều này có thể đặc biệt phù hợp với những người gặp khó khăn khi phải duy trì sự chú ý theo cách truyền thống.

Theo Khalil, hoạt động sáng tạo không chỉ đơn giản là một cách để “giết thời gian” hay đánh lạc hướng bản thân. Khi sáng tạo, não vẫn phải sử dụng những hệ thống liên quan đến việc kiểm soát sự chú ý.

Vì vậy, đối với một đứa trẻ mắc ADHD, việc say mê vẽ một bức tranh hoặc chơi một bản nhạc đến mức quên cả thời gian có thể mang lại nhiều hơn một trải nghiệm vui vẻ. Nó có thể giúp trẻ luyện khả năng tập trung theo một cách phù hợp hơn với đặc điểm nhận thức tự nhiên của mình.

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý.

Nghiên cứu hiện tại không phải là một thử nghiệm lâm sàng chứng minh rằng nghệ thuật, âm nhạc hay khiêu vũ có thể làm giảm các triệu chứng ADHD.

Nghiên cứu chủ yếu tổng hợp những bằng chứng hiện có từ lĩnh vực thần kinh học và tâm lý học để tìm ra mối liên hệ giữa sự chú ý và khả năng sáng tạo. Từ đó, các tác giả đề xuất những hướng nghiên cứu mới về các liệu pháp sáng tạo.

Khalil cũng thừa nhận rằng cần có thêm những nghiên cứu nghiêm ngặt và được kiểm soát chặt chẽ để xác định liệu các phương pháp này có thực sự mang lại hiệu quả trị liệu hay không.

Vì thế, có lẽ cách hiểu hợp lý nhất ở thời điểm hiện tại không phải là “ADHD là một siêu năng lực”, mà là:

Những đặc điểm khiến một người gặp khó khăn trong việc tập trung cũng có thể giúp họ nhìn thế giới theo những cách khác biệt. Và trong môi trường phù hợp, sự khác biệt đó có thể trở thành nguồn lực cho sáng tạo.

Đây cũng là một lời nhắc nhở rộng hơn: không phải mọi khác biệt trong cách bộ não hoạt động đều chỉ có một mặt tốt hoặc xấu. Điều quan trọng là chúng ta tạo ra môi trường nào để những đặc điểm đó được phát huy đúng cách.

- Theo: Lucia Auerbach