Điều này khá nghịch lý. Thống kê cho thấy nam giới đọc ít hơn nữ giới. Thế nhưng trong công việc liên quan đến phát triển văn hóa đọc cho nam thanh niên, tôi thường xuyên bắt gặp “Atomic Habits” cùng hàng loạt sách phi hư cấu về thành công khác – mỗi cuốn đều đưa ra một lời hứa rất rõ ràng: đọc cuốn này, bạn sẽ trở thành phiên bản kia.

Trong khi đó, văn học hư cấu không hứa hẹn điều cụ thể như vậy. Và với những chàng trai trẻ đang bị cuốn theo tiền số, peptide, podcast và phòng gym, sự chắc chắn trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.

Có cuốn sách nào đưa ra lời hứa rõ ràng hơn “Think and Grow Rich” của Napoleon Hill không?

Một lý do khiến những cuốn sách này tạo cảm giác dễ chịu là vì các bài học trong đó nghe rất quen thuộc. Trong “Think and Grow Rich”, Napoleon Hill viết:

“Bất cứ điều gì tâm trí có thể hình dung và tin tưởng, nó đều có thể đạt được.” (tạm dịch)

 “Hãy đặt tâm trí vào một mục tiêu rõ ràng và bạn sẽ thấy thế giới nhanh chóng tránh sang một bên để bạn bước qua.” (tạm dịch)

Nghe giống như “luật hấp dẫn” phiên bản gym bro.

Công bằng mà nói, một phần của tư duy hình dung thành công thực sự có giá trị. Tôi đã dành hơn mười năm làm việc trong môi trường bóng bầu dục chuyên nghiệp. Ở đó, việc lập bảng tầm nhìn và viết mục tiêu ra giấy là điều phổ biến trong hành trình của các vận động viên.

Hãy nghĩ đến LeBron James với hình thần tượng treo đầy tường, hay căn phòng tuổi thiếu niên của Kylian Mbappé phủ kín poster Cristiano Ronaldo.

Tôi từng chứng kiến sức mạnh của mục tiêu rõ ràng qua anh trai mình. Khi còn nhỏ, anh quyết tâm trở thành đội trưởng đội bóng chuyên nghiệp ở quê nhà. Anh dồn toàn bộ năng lượng cho mục tiêu đó – và khoảng mười năm sau, anh đạt được ước mơ.

Dĩ nhiên, ở đây có “thiên lệch người sống sót” – ta chỉ nhìn thấy những người thành công. Nhưng còn một yếu tố khác: hiện tượng Baader-Meinhof. Khi bạn bắt đầu chú ý đến một điều gì đó, bạn sẽ thấy nó xuất hiện ở khắp nơi.

Khi bạn tập trung vào một mục tiêu, viết nó ra, nhắc lại mỗi ngày, bạn buộc não bộ chú ý đến những cơ hội liên quan. Và bạn bắt đầu nhận ra những điều vốn đã tồn tại từ trước.

Thế giới không tự động nhường đường. Bạn chỉ bắt đầu nhìn thấy những gì trước đó mình bỏ qua.

Napoleon Hill đã lấy một hiện tượng tâm lý có thật và phủ lên nó một lớp huyền bí – giống như một ảo thuật gia biến trò bài thành phép màu.

Trong bối cảnh kinh tế hiện tại, liệu có thể trách những người đàn ông trẻ khi họ tìm kiếm một “phép màu”?

Tuần trước, tôi trò chuyện với một người phụ nữ trên chuyến tàu bị trễ giữa nước Anh. Câu chuyện xoay sang công việc, và cô tiết lộ mình kiếm tiền online. Cô xoay màn hình laptop cho tôi xem hồ sơ cùng các nguồn thu nhập liên quan.

Khi cô so sánh mức thu nhập hiện tại với công việc cũ trong các trung tâm chăm sóc khách hàng đầy áp lực, tôi chỉ nghĩ: “Dĩ nhiên cô sẽ chọn con đường này.”

Khi cuộc sống trở nên bấp bênh, học phí và giá nhà tăng cao, việc tìm kiếm những cơ hội “đột phá” nghe rất hợp lý.

Con đường truyền thống không còn đảm bảo mức sống như thế hệ cha mẹ từng có. Vì vậy, việc đàn ông trẻ tìm đến tiền số, năng suất cá nhân, peptide hay cả tư duy “ma thuật” của Napoleon Hill thực ra hoàn toàn dễ hiểu.

Khi cảm thấy mất phương hướng, con người dễ nắm lấy bất cứ giải pháp nào. “Think and Grow Rich” là một cuốn sách lạc quan. Trong khi xung quanh đầy những lời “bạn không thể”, Hill nói: “Bạn có thể.”

Tuy vậy, nếu tìm hiểu kỹ, bạn sẽ thấy Napoleon Hill không hoàn toàn đáng tin. Ông từng phóng đại tiểu sử và thành tích của mình, để lại nhiều doanh nghiệp thất bại phía sau, nhưng vẫn tiếp tục xuất bản sách cho đến tận sau khi qua đời năm 1970.

Trong sách, Hill liên tục nhắc đến một “bí mật” sẽ mở khóa phiên bản mạnh mẽ hơn của bạn – nhưng rốt cuộc không bao giờ nói rõ đó là gì. Thông điệp ngầm là: người hiểu thì sẽ hiểu; người không hiểu thì… chưa đủ tố chất.

Đó là kiểu tư duy “guru” điển hình. Nếu bạn thành công, đó là nhờ trí tuệ của ông. Nếu bạn thất bại, hẳn là bạn chưa tin đủ mạnh.

Và giống như người hâm mộ chờ đợi cái kết thật sự của một bộ phim dài tập, ta vẫn muốn tin rằng “bí mật” ấy tồn tại.

Vì sao cuốn sách này vẫn được tin tưởng?

Một phần vì nó đã tồn tại quá lâu.

Xuất bản lần đầu năm 1937, cuốn sách hưởng lợi từ “hiệu ứng Lindy”: nếu một tác phẩm sống sót qua thời gian, ta mặc nhiên cho rằng nó có giá trị.

Ngoài ra, Hill mang hình ảnh của một người đàn ông lớn tuổi hiền hòa, không gây tranh cãi như Elon Musk. Ông giống một người chú từng trải ngồi cạnh ta, nhẹ nhàng chia sẻ kinh nghiệm sống.

Trong khi ngày càng nhiều nam giáo viên rời bỏ nghề, câu lạc bộ thể thao vắng bóng người tham gia, trung tâm cộng đồng đóng cửa và nhiều gia đình thiếu vắng người cha, đàn ông trẻ thiếu những hình mẫu nam giới trong đời sống hằng ngày.

Những cuốn sách như vậy trở thành nơi “người thầy” vẫn còn hiện diện – và chi phí thì rất thấp.

Hill viết với sự chắc chắn của một người cha, biến tham vọng thành một hành trình mang màu sắc tinh thần. Ông trao cho đàn ông trẻ một “nhiệm vụ”: hành trình tự hoàn thiện, với tài khoản ngân hàng như bảng điểm.

Và ngày nay, chúng ta thật sự đang “tính điểm”.

Thành công được đo lường bằng số người theo dõi, lượt thích, ví tiền mã hóa, thành tích Strava. Với một thế hệ lớn lên cùng game, mạng xã hội và thể thao, con số là thứ rõ ràng và không thể tranh cãi.

“Thành công đến với những ai có ý thức về thành công.”

Tuổi hai mươi thường đầy bất định. Cơ thể có thể là thứ dễ kiểm soát nhất – như cơ bụng mà tôi từng tự hào – nhưng sự nghiệp, tình yêu và tương lai tài chính thì lại mơ hồ.

Trong khi xã hội vẫn kỳ vọng phải kiếm tiền, phải chứng minh tiềm năng, nhiều người trẻ không hề cảm thấy mình thành công – và cũng không biết nói điều đó với ai.

Và ngay cả khi họ muốn nói ra, liệu có ai đang lắng nghe?

Văn hóa hiện tại đã tạo khoảng trống cho một Napoleon Hill lên tiếng với nam giới trẻ. Khi họ có ít người dẫn đường hơn, ít lộ trình ổn định hơn và ít đảm bảo hơn, một cuốn sách nói bằng sự chắc chắn luôn có sức hút.

Chúng ta có thể mỉm cười trước những câu trích dẫn động lực hay những chiêu trò “guru”. Nhưng bên dưới tất cả là một điều chân thành:

Một thế hệ đàn ông trẻ đang cố gắng hết sức để tin vào chính mình – và hy vọng cuộc đời họ sẽ trở nên có ý nghĩa.

- BEN MERCER