Dữ liệu từ nhiều nền tảng cho thấy nhu cầu tìm kiếm và mua lại iPod đang tăng mạnh trong vài năm gần đây. Điều đáng chú ý là phần lớn làn sóng này đến từ Gen Z - thế hệ thậm chí chưa từng trải qua “thời kỳ hoàng kim” của iPod. Một khảo sát được nhiều bài báo quốc tế trích dẫn cho biết khoảng 32% những người tham gia xu hướng hồi sinh iPod thuộc Gen Z, và 26% cho biết họ đã chuyển sang dùng máy MP3 thay cho các nền tảng streaming.

Lý do đằng sau hiện tượng này khá nhất quán: giới trẻ muốn thoát khỏi trạng thái “luôn online”. Nhiều người xem iPod như một công cụ giúp họ “digital detox” - tạm rời xa điện thoại và mạng xã hội.

Điều này phản ánh một thay đổi tâm lý đáng chú ý trong thời đại số. Trong nhiều năm, công nghệ được xây dựng xoay quanh sự tối ưu: nhanh hơn, tiện hơn, thông minh hơn và cá nhân hóa hơn. Nhưng chính sự “quá tối ưu” ấy lại khiến nhiều người kiệt sức tinh thần. Các nền tảng số liên tục cạnh tranh để giữ sự chú ý của người dùng bằng thông báo, thuật toán đề xuất và dòng nội dung vô tận.

Trong khi đó, iPod hấp dẫn chính vì nó… không làm quá nhiều thứ. Nó chỉ phát nhạc. Không quảng cáo. Không thông báo. Không TikTok. Không AI cố gắng đoán bạn muốn gì tiếp theo.

Không chỉ iPod, hàng loạt thiết bị như điện thoại nắp gập, BlackBerry, máy ảnh film, CD player hay máy cassette cũng đang quay trở lại trong làn sóng được gọi là “retro tech revival” - sự hồi sinh của công nghệ cũ.

Xu hướng này diễn ra song song với sự bùng nổ của AI và nền kinh tế chú ý. Khi mọi nền tảng đều cố gắng giữ người dùng ở lại càng lâu càng tốt, con người bắt đầu có nhu cầu tìm về những trải nghiệm ít bị chi phối bởi thuật toán hơn.

Trong nhiều năm, smartphone được thiết kế để trở thành trung tâm của mọi trải nghiệm: nghe nhạc, nhắn tin, lướt mạng xã hội, xem video, mua sắm hay làm việc. Nhưng cũng vì làm quá nhiều thứ cùng lúc, điện thoại trở thành cỗ máy gây xao nhãng lớn nhất mà con người từng tạo ra. Chỉ cần mở điện thoại để nghe một bài hát, chúng ta lập tức bị kéo vào hàng loạt thông báo, video ngắn và những đề xuất vô tận.

Trong tâm lý học, điều này liên quan đến khái niệm “attention fatigue” - sự kiệt quệ chú ý. Khi não bộ liên tục phải chuyển đổi giữa các kích thích, con người dần mất khả năng tập trung sâu và khó tận hưởng những trải nghiệm chậm.

Vì vậy, các thiết bị analog hoặc “semi-analog” như iPod, Kindle, máy ảnh film hay điện thoại tối giản đem lại cảm giác rất khác: chúng chỉ làm một việc duy nhất. Một chiếc iPod không cố giữ bạn lại bằng thuật toán. Một cuốn sách giấy không tự bật video tiếp theo sau vài giây.

Đó cũng là lý do các xu hướng như “digital minimalism”, “low-tech life” hay thậm chí “friction-maxxing” ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Người ta bắt đầu yêu thích những trải nghiệm có phần bất tiện: tự tải nhạc vào máy, nghe trọn một album, chờ rửa ảnh film hay sở hữu dữ liệu cá nhân thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào streaming.

Nghịch lý của thời đại AI là: công nghệ càng thông minh, con người lại càng khao khát những trải nghiệm đơn giản và ít bị can thiệp hơn.

Trên Reddit, nhiều người trẻ sinh sau năm 2000 chia sẻ rằng họ chưa từng sống trong thời kỳ iPod phổ biến nhưng vẫn bị thu hút bởi cảm giác “sở hữu âm nhạc” và tách việc nghe nhạc khỏi smartphone. Một người dùng viết rằng việc dùng iPod khiến họ “thưởng thức âm nhạc nhiều hơn thay vì chỉ lướt qua nó”.

Ở một khía cạnh nào đó, analog đang trở thành một hình thức phản kháng mềm trước nền kinh tế chú ý. Không phải vì con người ghét công nghệ, mà vì họ bắt đầu nhận ra rằng sự tập trung, sự yên tĩnh và khả năng ở một mình với suy nghĩ của bản thân đang trở thành những thứ xa xỉ nhất trong thời đại số.

- Trạm Đọc