Hãy thử nghĩ xem cách con người tương tác tại nơi làm việc ngày nay đã khác thế nào so với trước đây. Làm việc từ xa và linh hoạt đã trở nên phổ biến. Email và tin nhắn thường thay thế cho những cuộc trò chuyện trực tiếp, đôi khi ngay cả khi người kia chỉ ngồi cách vài mét! Nền kinh tế “gig” khiến các mối quan hệ công việc tạm thời và ít gắn kết trở nên bình thường hơn. Cùng với mạng xã hội, công nghệ cho phép con người kết nối toàn cầu theo cả hướng tích cực lẫn tiêu cực.
Các tổ chức có thể đón nhận hoặc tiếc nuối những thay đổi ấy, nhưng xu hướng này vẫn tiếp tục. Điều đó dẫn đến một câu hỏi quan trọng mà mọi tổ chức thành công đều phải đối mặt: Làm sao duy trì sự xuất sắc khi môi trường xung quanh liên tục thay đổi?
Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào công nghệ có thể được xem là con đường tất yếu. Tuy nhiên, ngay cả công nghệ tiên tiến nhất cũng không thể tạo ra những yếu tố thực sự làm nên khác biệt của một tổ chức hiệu suất cao: khả năng lãnh đạo truyền cảm hứng, sự đồng thuận quanh một tầm nhìn chung và một đội ngũ tận tâm, giàu năng lực.
Dẫu vậy, tác động của công nghệ là điều không thể phủ nhận. Nhân viên có thể hiếm khi làm việc cùng không gian với đồng đội. Các nhà lãnh đạo có thể quản lý nhân sự trải dài ở nhiều nơi. Điều này khiến hiểu lầm hoặc xung đột dễ xuất hiện nhưng khó được nhận ra và giải quyết. Khi các tương tác giữa người với người bị “lọc” qua màn hình và thiết bị, việc cảm nhận bầu không khí cảm xúc trong tổ chức cũng trở nên khó khăn hơn.
Trong lúc các tổ chức tìm cách đối mặt với những thách thức ấy, Daniel Goleman - nhà tâm lý học và tác giả cuốn “Đi tìm vùng tối ưu” - cho rằng phần lớn lời giải nằm ở chính mỗi cá nhân, ở cách họ quản trị bản thân. Ông gọi đó là trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence – EI), một trong những năng lực thích nghi mạnh mẽ nhất của con người.
Trong cuộc phỏng vấn với Big Think+, Goleman nói: “Trí tuệ cảm xúc là tập hợp các kỹ năng cá nhân mà chúng ta học được trong cuộc sống. Nó bao gồm khả năng tự nhận thức, quản lý cảm xúc, sự đồng cảm, khả năng thấu hiểu người khác và kết hợp tất cả để xây dựng những mối quan hệ hài hòa và hiệu quả.”
Bộ kỹ năng này ngày càng trở nên thiết yếu khi nơi làm việc trở nên phân tán hơn, đa dạng hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào công nghệ.
Bốn lĩnh vực của trí tuệ cảm xúc
Lực lượng lao động trong các tổ chức thường bao gồm nhiều độ tuổi, trải nghiệm, chuyên môn và động lực khác nhau. Thêm vào đó là cách mỗi người học và lựa chọn tương tác với người khác. Vì thế, không có công thức hoàn hảo nào để xây dựng những mối quan hệ lành mạnh nơi công sở. Tuy nhiên, rõ ràng có những chiến lược hiệu quả hơn các chiến lược khác.
Theo Goleman, “những người trở thành nhà lãnh đạo xuất sắc hay người có hiệu suất vượt trội thường sở hữu trí tuệ cảm xúc cao”. Nhưng ông không cho rằng đây là tài năng bẩm sinh. Ngược lại, EI là thứ “có thể học được ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời”.
Ông chia trí tuệ cảm xúc thành bốn lĩnh vực liên kết chặt chẽ:
Theo Goleman, EI không thể đạt được nếu chỉ tập trung vào một khía cạnh duy nhất. “Đó là cả một tập hợp năng lực. Mỗi người đều có điểm mạnh và giới hạn riêng trong phổ kỹ năng này. Nếu muốn cải thiện trí tuệ cảm xúc, trước tiên hãy nhìn xem mình cần cải thiện ở đâu.”
Ông lấy ví dụ về kỹ năng lắng nghe chủ động. “Chúng ta thường nghĩ đến điều mình muốn nói hơn là thực sự lắng nghe người khác. Chúng ta cắt lời, ngắt quãng,” ông nói. Trong môi trường làm việc hiện đại với họp trực tuyến, deadline dồn dập hay đồng nghiệp ở múi giờ khác, việc lắng nghe càng trở nên khó khăn hơn.
Một người muốn cải thiện khả năng lắng nghe sẽ cần đến nhiều yếu tố của EI: trước tiên là nhận ra bản thân có thói quen ngắt lời, sau đó hiểu cảm xúc hay động cơ nào khiến mình hành xử như vậy. Đồng thời, họ cũng cần phát triển sự đồng cảm với người khác.
Dù việc nâng cao trí tuệ cảm xúc trong toàn tổ chức có thể rất khó khăn, Goleman cho rằng lãnh đạo chính là tác nhân thay đổi mạnh mẽ nhất. Ông dẫn nghiên cứu của trường kinh doanh sau đại học trực thuộc Đại học Yale cho thấy cảm xúc có tính “lây lan”, và nó lan mạnh nhất từ người lãnh đạo ra bên ngoài.
Ông nhấn mạnh: “Trạng thái cảm xúc của người lãnh đạo ảnh hưởng đến khả năng làm việc hiệu quả của nhân viên nhiều hơn mọi người tưởng.”
Tạo ra sự cộng hưởng giữa trí tuệ cảm xúc và công nghệ
Lãnh đạo đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển EI, nhưng điều này cần được nhìn lại trong bối cảnh nơi làm việc ngày càng phụ thuộc vào công nghệ. Ví dụ: làm sao để trở thành hình mẫu về trí tuệ cảm xúc khi hiếm khi gặp mặt trực tiếp? Làm sao xây dựng đội ngũ giàu EI khi nhân viên đến từ nhiều nền văn hóa và môi trường khác nhau?
Một bước quan trọng là hiểu công nghệ đang hỗ trợ hay cản trở các tương tác trong tổ chức như thế nào. Chẳng hạn, công nghệ có giúp nhân viên làm việc từ xa tham gia vào các dự án hay vô tình khiến họ bị bỏ quên? Việc chủ động nhận diện những lợi ích và điểm đau như vậy sẽ giúp tổ chức tìm ra cơ hội cải thiện EI.
Goleman cho rằng việc đào tạo EI cần được hỗ trợ bởi một “thư viện” kiến thức dễ tiếp cận để lãnh đạo có thể học hỏi hoặc ôn lại khi cần. Nhưng phần quan trọng nhất vẫn là thực hành trong công việc hàng ngày.
Ông nói: “Tất cả đều quay về với tính dẻo thần kinh (neuroplasticity) - cách bộ não thay đổi thông qua trải nghiệm lặp đi lặp lại.” Những hành vi mới ban đầu có thể gượng gạo, nhưng sẽ dần trở thành phản xạ tự nhiên khi được lặp lại thường xuyên.
Một số hành động tổ chức có thể thực hiện gồm:
Như Goleman khẳng định: “Trí tuệ cảm xúc là năng lực của con người và sẽ mãi là như vậy.” Vì thế, dù chiến lược EI của tổ chức ra sao, chính con người mới là yếu tố quyết định thành công hay thất bại.
Nơi làm việc đã thay đổi nhanh chóng trong thời gian ngắn, và tốc độ thay đổi ấy dường như còn tiếp tục tăng lên. Trong bối cảnh đó, nhiều người có xu hướng tìm kiếm sự ổn định ở những công cụ quen thuộc hay những người mình cảm thấy an toàn. Nhưng cái giá của sự trì trệ có thể rất lớn.
Các tổ chức ngày càng phải đối mặt với những biến động do công nghệ dẫn dắt, còn các nhà lãnh đạo thì chịu áp lực lớn để thích nghi. Tuy nhiên, sự xuất sắc hiếm khi đạt được nếu chúng ta không bước ra khỏi vùng an toàn.
Một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để mở rộng giới hạn ấy chính là trí tuệ cảm xúc. Khả năng lắng nghe giúp mở ra những góc nhìn mới. Hiểu được điều gì kích hoạt cơn giận hay lo âu giúp con người quản trị bản thân hiệu quả hơn. Và sự đồng cảm có thể tạo nên những mối quan hệ sâu sắc, bền vững.
Khi công nghệ tiếp tục biến đổi thế giới, điều đáng nhớ là trí tuệ cảm xúc vẫn là năng lực độc nhất của con người - thứ không thể sao chép hay số hóa. Với những tổ chức muốn đạt và duy trì sự xuất sắc, EI có thể là một trong những nguồn sức mạnh bền vững và sâu sắc nhất.
- Theo: Donna Wiggs
Mời bạn cùng tìm đọc thêm những cuốn sách của tác giả Daniel Goleman
1/ Trí tuệ xúc cảm - Sức mạnh của EQ
“Trí Tuệ Xúc Cảm” là một trong những cuốn sách kinh điển giúp thay đổi cách chúng ta nhìn nhận về thành công và hạnh phúc.
Cuốn sách chỉ ra rằng, IQ không phải là yếu tố quyết định duy nhất, mà chính EQ – trí tuệ cảm xúc mới đóng vai trò then chốt trong việc định hình cuộc đời mỗi người.
Cuốn sách giúp người đọc:
Giải thích cách cảm xúc ảnh hưởng đến:
2/ Trí tuệ xúc cảm ứng dụng trong công việc
Được nghiên cứu toàn diện và được dẫn chứng bằng những minh họa thú vị về thành công, thất bại và những sự thay đổi mạnh mẽ trong lịch sử phát triển, “Trí tuệ xúc cảm ứng dụng trong công việc” thực sự là một cuốn sách kỹ năng trong kinh doanh hay mà bạn nên có để phát triển bản thân cũng như sự nghiệp của mình.
3/ Trí tuệ xã hội
Giống như trí thông minh cảm xúc, trí thông minh xã hội cũng góp phần quyết định sự thành công của mỗi người; nó không dành riêng cho một giai tầng xã hội nào và không mang tính bẩm sinh.
Daniel Goleman đã viết nên một bản tổng hợp mang tính đột phá về những phát hiện mới nhất trong sinh học và khoa học não bộ, tiết lộ rằng con người chúng ta “được lập trình để kết nối”, và rằng các mối quan hệ có ảnh hưởng sâu sắc đáng kinh ngạc đến mọi khía cạnh trong cuộc sống.
Cuốn sách phân tích mọi vấn đề từ khoa học thần kinh đến tác động của nụ hôn, từ nhịp tim tới hệ miễn dịch, và hình thành nên trường cảm xúc của con người chúng ta.
4/ Đi tìm vùng tối ưu
Là tác phẩm từ hai chuyên gia tâm lý nổi tiếng thế giới là Daniel Goleman và Cary Cherniss, “Đi tìm vùng tối ưu” đã nhanh chóng được cộng đồng lãnh đạo & chuyên gia hàng đầu thế giới đánh giá cao ngay khi vừa ra mắt.
Cuốn sách giúp người đọc sống và làm việc trong trạng thái tối ưu:
