Vì vậy, chúng ta không bao giờ có thể chắc chắn hoàn toàn rằng mình đã chọn đúng.
Thay vì ám ảnh với việc tìm ra lựa chọn hoàn hảo, điều quan trọng hơn là học cách chấp nhận sự bất định và tính hỗn độn của quá trình ra quyết định.
1/ Hiểu rõ những giá trị của bản thân
Rất nhiều người tìm đến lời khuyên từ bên ngoài để được chỉ cho nên làm gì trong một tình huống cụ thể: nên ở lại một mối quan hệ hay rời đi, nên quay lại học hay bắt đầu kinh doanh, nên tiếp tục giữ liên lạc với một người độc hại hay cắt đứt hoàn toàn.
Tuy nhiên, những câu hỏi như vậy hiếm khi có câu trả lời đúng – sai rõ ràng. Cuối cùng, chúng đều quay về hệ giá trị cá nhân của mỗi người, tức là những điều mà bạn coi trọng nhất trong cuộc sống.
Bạn cần tự hỏi: điều gì quan trọng hơn với mình: gia đình, sự nghiệp, tự do, trải nghiệm hay sự ổn định?
Khi hiểu rõ thứ tự ưu tiên của bản thân, bạn sẽ dễ dàng đưa ra quyết định phù hợp hơn.
Một cách đơn giản để nhận ra điều này là tự đặt ra những “thí nghiệm suy nghĩ”: nếu phải từ bỏ một điều trong 10 năm tới, bạn sẽ từ bỏ điều nào?
Câu trả lời sẽ cho thấy điều gì thực sự quan trọng với bạn. Khi các quyết định được đặt trên nền tảng giá trị cá nhân, bạn sẽ ít bị ảnh hưởng bởi áp lực xã hội hoặc những chi tiết nhỏ nhặt không đáng kể.
2/ Nhận diện những thiên kiến trong suy nghĩ
Con người luôn có những thiên kiến nhận thức - những “lối tắt” trong suy nghĩ giúp chúng ta xử lý thông tin nhanh hơn.
Tuy nhiên, chúng cũng có thể khiến chúng ta đưa ra quyết định sai lầm. Một trong những thiên kiến phổ biến là thiên kiến xác nhận, tức là xu hướng chỉ tìm kiếm những thông tin củng cố niềm tin sẵn có của mình, đồng thời bỏ qua những thông tin trái ngược.
Ngoài ra còn có ngụy biện chi phí chìm, khi chúng ta tiếp tục đầu tư thời gian hoặc tiền bạc vào một việc không còn hiệu quả chỉ vì đã đầu tư quá nhiều trước đó.
Bên cạnh đó là sự tự tin thái quá, khiến chúng ta đánh giá thấp độ phức tạp của vấn đề và đánh giá quá cao khả năng của bản thân.
Cách duy nhất để hạn chế tác động tiêu cực của những thiên kiến này là nâng cao sự tự nhận thức. Khi hiểu rằng mình cũng có thể bị thiên kiến chi phối, chúng ta sẽ cẩn trọng hơn, sẵn sàng tìm kiếm nhiều góc nhìn khác nhau và chấp nhận khả năng rằng mình có thể sai.
3/ Thu thập lượng thông tin “vừa đủ”
Bước tiếp theo là tìm hiểu thông tin liên quan đến quyết định mà bạn đang cân nhắc. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nhiều người rơi vào một trong hai kiểu: hoặc là nghiên cứu quá mức để tìm lựa chọn hoàn hảo, hoặc là quyết định quá nhanh mà không tìm hiểu kỹ.
Trong tâm lý học, người ta gọi hai kiểu này là maximizers và satisficers.
Mỗi cách đều có ưu và nhược điểm riêng.
Điều quan trọng là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với mục tiêu và giá trị của bạn. Đôi khi, việc tìm một lựa chọn đủ tốt và tiếp tục hành động sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc cố gắng tìm ra lựa chọn hoàn hảo.
4/ Đối xử với cảm xúc như cách bạn huấn luyện một con chó
Cảm xúc giống như một “con chó” sống trong tâm trí chúng ta. Nó muốn ăn, muốn chơi, muốn phản ứng ngay lập tức mà không quan tâm đến hậu quả lâu dài.
Trong khi đó, phần lý trí của chúng ta mới là thứ có khả năng suy nghĩ về tương lai và hệ quả của hành động.
Vấn đề là trong nhiều trường hợp, chính phần cảm xúc này lại kiểm soát hành vi của chúng ta. Bạn có thể biết một điều là không tốt, nhưng nếu cảm xúc muốn làm điều đó, bạn vẫn dễ dàng làm theo.
Vì vậy, nhiệm vụ của mỗi người là “huấn luyện” phần cảm xúc của mình thông qua kỷ luật và sự tự kiểm soát. Khi lặp lại điều này đủ lâu, cảm xúc sẽ dần học cách hành xử hợp lý hơn.
5/ Viết ra suy nghĩ của mình
Một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả để làm rõ suy nghĩ là viết chúng ra giấy.
Khi viết, những cảm xúc mơ hồ trong đầu sẽ trở nên cụ thể và có cấu trúc hơn. Bạn sẽ dễ nhận ra những mâu thuẫn trong suy nghĩ của mình và nhìn thấy vấn đề từ góc nhìn mới.
Khi cân nhắc một quyết định, bạn có thể viết ra chi phí và lợi ích của từng lựa chọn, phân biệt giữa lợi ích ngắn hạn và dài hạn, cũng như những khả năng hối tiếc có thể xảy ra.
Ngoài ra, bạn cũng nên tự hỏi động cơ thật sự của mình là gì: bạn đang làm điều đó vì nó thực sự tốt cho bạn, hay chỉ để gây ấn tượng với người khác?
Việc trả lời những câu hỏi này giúp bạn hiểu rõ bản thân hơn và đưa ra quyết định phù hợp hơn với con người mà bạn muốn trở thành.
6/ Lắng nghe trực giác, nhưng không mù quáng
Trực giác có thể là một công cụ hữu ích, nhưng nó không phải lúc nào cũng đúng. Nhiều khi cảm giác của chúng ta bị ảnh hưởng bởi cảm xúc, thiên kiến hoặc thông tin thiếu chính xác.
Vì vậy, trực giác nên được xem như một yếu tố trong quá trình ra quyết định, chứ không phải là yếu tố duy nhất.
Nếu bạn đã xác định giá trị của mình, nhận diện thiên kiến, thu thập thông tin và suy nghĩ cẩn thận, thì trực giác có thể đóng vai trò như một tín hiệu bổ sung.
Nhưng nếu cảm giác của bạn mâu thuẫn với các yếu tố khác, có lẽ bạn nên dừng lại và xem xét lại.
7/ Hành động
Cuối cùng, sau khi đã cân nhắc, điều quan trọng nhất là hành động. Không có quyết định nào hoàn hảo và chắc chắn sẽ có những khó khăn phát sinh sau đó.
Tuy nhiên, việc hành động sẽ mở ra những cơ hội mới và tạo ra những quyết định mới mà trước đó bạn chưa từng nghĩ tới.
Cuộc sống có một quán tính riêng: khi bạn bắt đầu hành động, những cơ hội, may mắn và trải nghiệm mới sẽ xuất hiện. Chính quá trình đó giúp bạn tiến lên và tiếp tục học hỏi từ những quyết định của mình.
- Theo: Mark Manson