Chúng ta đang sống trong một cuộc khủng hoảng về sự chú ý. Năm 2015, một báo cáo nổi tiếng của Microsoft cho biết thời gian chú ý trung bình của người tiêu dùng nội dung số đã giảm xuống chỉ còn 8 giây, ngắn hơn một giây so với cá vàng. Học sinh trung học và sinh viên đại học hiện dành khoảng 30-45 giờ mỗi tuần trước màn hình.

Khoảng thời gian đó tương đương một công việc toàn thời gian, trong khi thời gian dành cho việc đọc sâu, có khả năng định hình tư duy, lại chưa đến hai giờ mỗi tuần. Dù bộ não và tâm trí của chúng ta có thực sự kém hơn cá vàng hay không, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra một thực tế mới: chúng ta đơn giản là đọc ít đi.

Công nghệ hiện đại đã định hình chúng ta theo hướng suy nghĩ hời hợt, liên tục lướt, cuộn và đọc lướt qua thông tin mà không dành đủ thời gian, không gian cho tư duy sâu sắc.

Đọc những cuốn sách khó giờ đây không còn đơn thuần là một sở thích. Đọc sâu là một hành động phản kháng về mặt trí tuệ, hay đúng hơn, là một cách làm mới tâm trí vốn chỉ có khả năng chú ý trong 8 giây của chúng ta.

John Henry Newman, một trong những triết gia lớn của phương Tây, từng nhận xét rằng thời gian là điều cần thiết để những ý tưởng lớn đạt đến độ hoàn thiện. Ông nói về cách những khái niệm trừu tượng như công lý, hạnh phúc hay cái đẹp phát triển trong một nền văn hóa qua thời gian. Nhưng điều tương tự cũng đúng với từng cá nhân chúng ta.

Nếu không có những khoảng thời gian nhàn rỗi được duy trì thường xuyên, tâm trí đơn giản là không thể xử lý các ý tưởng phức tạp.

Năm 1956, nhà tâm lý học George Miller của Đại học Harvard đã chỉ ra điều này trong công trình nổi tiếng "The Magical Number Seven, Plus or Minus Two" (Con số kỳ diệu bảy, cộng hoặc trừ hai). Dựa trên các thí nghiệm về khả năng ghi nhớ của con người, Miller cho thấy trí nhớ ngắn hạn dường như có một nút thắt giới hạn nghiêm ngặt.

Phát hiện này trở thành nền tảng cho lý thuyết tải trọng nhận thức hiện đại. Một trong những hiểu biết quan trọng nhất từ nghiên cứu đó là: khi những ý tưởng được chuyển vào trí nhớ dài hạn, tâm trí có khả năng lưu giữ và suy ngẫm gần như vô hạn. Tuy nhiên, trí nhớ ngắn hạn lại nhanh chóng chạm đến giới hạn.

Rõ ràng, tâm trí chỉ có thể giữ khoảng bốn đến bảy đơn vị thông tin trong cùng một thời điểm và phần lớn thông tin sẽ biến mất chỉ sau vài giây.

Nếu những hiểu biết hoặc ý tưởng không vượt qua được cánh cửa hẹp từ trí nhớ ngắn hạn sang trí nhớ dài hạn, hoặc không được sắp xếp một cách hợp lý, chúng ta sẽ khó thu nhận được nhiều giá trị từ một cuốn sách, một ý tưởng hay một kỹ năng được giới thiệu.

Vấn đề nằm ở chỗ những thói quen tiếp nhận tri thức hiện nay đang cản trở cả việc hình thành trí nhớ dài hạn lẫn khả năng suy ngẫm sâu sắc.

Xem video chơi game trên YouTube, lướt mạng xã hội, thậm chí nghe podcast cũng có thể làm gián đoạn quá trình hình thành những thói quen trí tuệ giúp chúng ta tham gia vào những cuộc đối thoại lớn của quá khứ và hiện tại.

Nếu không rèn luyện khả năng chú ý vững vàng, ngay cả những cuộc trò chuyện đầy ý nghĩa và tình cảm với gia đình, bạn bè cũng trở nên khó khăn.

Các nhà giáo dục đôi khi còn cho rằng chỉ cần trẻ em học được cách đọc thì chúng ta đã trang bị đủ cho các em để trở thành những công dân có ích.

Tuy nhiên, cả khoa học thần kinh lẫn triết học đều cho thấy điều ngược lại. Trước khi tìm hiểu bốn kỹ năng cần thiết để đọc sâu, tôi muốn chỉ ra ba lầm tưởng về tâm trí trong thời đại số đang cản trở chúng ta đạt được hiểu biết sâu sắc hơn.

Lầm tưởng thứ nhất là lầm tưởng về sự tương đương giữa các giác quan và phương tiện tiếp nhận thông tin. Quan niệm này cho rằng chúng ta học tốt như nhau bất kể sử dụng phương tiện nào.

Đúng là các giác quan đều là những cánh cửa giúp chúng ta tiếp cận thế giới, nhưng không phải giác quan nào cũng đem lại hiệu quả giống nhau. Chẳng hạn, việc nghe và đọc tạo ra những tác động có thể đo lường được và khác biệt đối với tâm trí. Điều này đặc biệt đúng khi chúng ta cần học những khái niệm còn xa lạ hoặc đòi hỏi sự tập trung kéo dài.

Năm 2021, một nghiên cứu tổng quan quy mô lớn về các công trình khoa học nhận thức đã xem xét những lợi thế của việc đọc so với việc nghe. Kết quả cho thấy đối với khả năng nhớ lại thông tin đơn giản theo nghĩa đen, âm thanh và văn bản in có hiệu quả gần như tương đương.

Tuy nhiên, khi các nhà nghiên cứu phân biệt giữa việc nhớ lại thông tin đơn thuần và việc hiểu sâu, sự khác biệt trở nên rõ ràng hơn.

Khi đọc để học sâu - tức là kết nối các tiền đề, đánh giá tính nhất quán của lập luận hoặc vật lộn với những cấu trúc ngôn từ phức tạp - người đọc đạt kết quả phân tích cao hơn người nghe một cách có ý nghĩa thống kê, với mức chênh lệch khoảng 10-15%.

Vì vậy, khi thực hiện những hoạt động tư duy ở cấp độ cao, người đọc có lợi thế nhất định so với người chỉ nghe nội dung.

Và lợi thế ấy còn gia tăng theo thời gian. Các nhà nghiên cứu giáo dục đã ghi nhận một hiện tượng được gọi là hiệu ứng Matthew, lấy tên từ người thu thuế trong Kinh Thánh. Ý tưởng ở đây là khoảng cách giữa những người đọc tốt và những người đọc kém có xu hướng ngày càng lớn theo thời gian.

Điều này phù hợp với kinh nghiệm giảng dạy của chính tôi trong suốt hai thập kỷ qua.

Sự khác biệt giữa một học sinh thường xuyên vật lộn với những văn bản in khó và một người chỉ tiếp nhận nội dung một cách thụ động không đơn giản chỉ là 15%. Trên thực tế, tôi không chắc chúng ta có thể định lượng sự khác biệt đó hay không.

Sự khác biệt ấy giống như khoảng cách giữa một tảng băng chìm sâu trong đại dương và một khúc gỗ trôi nổi trên mặt sông.

Tảng băng đã tích lũy khối lượng và độ vững chắc qua nhiều năm. Nó rất khó bị dịch chuyển. Đó là điều xảy ra với những người đọc sâu.

Ngược lại, người chỉ đọc lướt trên bề mặt giống như khúc gỗ trôi nổi. Hướng đi và chuyển động của họ dễ bị cuốn theo dòng chảy của văn hóa đại chúng.

Hãy xem xét chính hành động cầm một cuốn sách để đọc. Khi cầm sách trên tay, bạn huy động nhiều bộ phận cơ thể hơn: bạn nhìn, ngửi, chạm vào vật mình đang cầm, và có thể đọc cuốn sách ấy trên chiếc ghế yêu thích hoặc tại một góc quen thuộc trong công viên.

Trong khi đọc, ghi chú và lật giở từng trang, tâm trí tự nhiên xây dựng một bản đồ không gian và hình ảnh về những từ ngữ trong bộ não của bạn.

Bản đồ tinh thần này giải phóng dung lượng của trí nhớ làm việc để bạn có thể tập trung vào những hoạt động tư duy ở cấp độ cao hơn.

Sau đó, hãy tưởng tượng vài tuần hoặc vài năm trôi qua, bạn tình cờ nhìn thấy cuốn sách ấy trên giá. Khi đó, một lớp ký ức thứ hai được bổ sung, kéo dài trải nghiệm đọc ban đầu theo thời gian. Cuốn sách, theo một nghĩa nào đó, thực sự trở thành một phần trong cấu trúc nội tâm của bạn.

Tôi muốn đề cập thêm một phát hiện cuối cùng từ khoa học nghiên cứu việc đọc. Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã sử dụng công nghệ theo dõi chuyển động mắt để quan sát cách con người đọc văn bản.

Điều thú vị là họ phát hiện khoảng 15% hoạt động đọc bao gồm những chuyển động mắt giật ngược trở lại văn bản chỉ trong tích tắc.

Đặc biệt khi đọc những nội dung khó, mắt chúng ta liên tục quay lại các đoạn đã đọc. Những chuyển động nhanh này diễn ra gần như vô thức, giúp kiểm tra cấu trúc ngữ pháp, xem lại các thuật ngữ chưa quen thuộc và xác nhận trình tự logic của những lập luận đang được trình bày.

Đáng tiếc là khi xem YouTube như bạn đang làm lúc này hoặc nghe podcast, những hoạt động kiểm tra và xác nhận vi mô tự động ấy không được thực hiện theo cùng một cách.

Vì vậy, hãy thừa nhận rằng các video hướng dẫn, sách nói và YouTube đều có chỗ đứng riêng. Tuy nhiên, khi cần tiếp cận những khái niệm khó nhất, đọc sách vẫn có ưu thế bởi nó tạo cho chúng ta cơ hội tốt hơn để bước vào những mô thức suy ngẫm và tư duy sâu sắc.

Nhưng liệu mọi hình thức đọc đều có giá trị như nhau không?

Lầm tưởng thứ hai là cho rằng mọi hoạt động đọc đều giống nhau.

Tôi không nghĩ điều đó đúng. Mọi người đọc vì nhiều mục đích và trong những hoàn cảnh khác nhau, chẳng hạn để đáp ứng nhu cầu thực tế, để giải trí hoặc để hoàn thiện bản thân. Vì thế, tôi cho rằng chúng ta có thể phân biệt thêm hai hình thức đọc.

Vào đầu thế kỷ XX, một linh mục kiêm triết gia người Pháp tên là A. G. Sertillanges đã viết một cuốn sách nhỏ có tên On the Intellectual Life (Đời sống trí tuệ). Ngay sau khi xuất bản, tác phẩm này nhanh chóng trở thành một cuốn sách kinh điển được đánh giá cao, một trong những cẩm nang tuyệt vời về học tập và cách trở thành một con người có tư duy sâu sắc.

Tôi đã nhiều lần giao cuốn sách này cho sinh viên đọc, và họ luôn yêu thích nó. Trong tác phẩm ấy, Sertillanges phân biệt hai hình thức đọc cơ bản. Một hình thức được ông gọi là đọc để thu nhận thông tin, hình thức còn lại là đọc để bồi đắp và định hình tư duy.

Đọc để thu nhận thông tin là kiểu đọc mà phần lớn chúng ta thực hiện trong hầu hết thời gian: đọc các biển báo khi lái xe, liếc qua một tờ báo hoặc lướt mạng xã hội.

Trong những tình huống này, mục đích của việc đọc không hẳn là để thay đổi bản thân hay thách thức tư duy, mà đơn giản là nắm bắt tình hình. Và điều đó hoàn toàn bình thường.

Chẳng hạn, khi lái xe, bạn cần có khả năng quan sát nhanh khung cảnh phía trước, nhận biết từ các biển báo giao thông xem mình đã đến lối ra cần tìm chưa hay còn phải đi thêm một dặm nữa.

Đọc để thu nhận thông tin không phải là điều xấu. Tuy nhiên, nếu đây là hình thức đọc duy nhất mà chúng ta thường xuyên thực hành, nó có thể gây bất lợi.

Như Sertillanges gợi ý, nếu chỉ biết đến kiểu đọc này, chúng ta sẽ bỏ lỡ rất nhiều điều trong cuộc sống và cuối cùng giống như những người chỉ nhìn thấy một thế giới đầy màu sắc nhưng lại chỉ nhìn được bằng hai sắc độ đen và trắng.

Hình thức đọc còn lại được ông gọi là đọc để bồi đắp và định hình tư duy. Đây là cách đọc chúng ta nên sử dụng khi muốn tiếp xúc với những ý tưởng lớn và những văn bản khó.

Đọc một cuốn tiểu thuyết của Dostoevsky, một cuộc đối thoại của Plato, một giáo trình vật lý hay tác phẩm của một nhà văn tâm linh cổ điển đòi hỏi chất lượng chú ý hoàn toàn khác với việc lướt mạng xã hội X.

Sertillanges không phải người đầu tiên nhận ra sự khác biệt này giữa các loại sách. Chẳng hạn, Francis Bacon, một trong những người đặt nền móng cho khoa học hiện đại, từng viết: “Lịch sử đem lại sự phong phú, triết học đạo đức đem lại sức mạnh, còn thơ ca nâng tầm trí tuệ.”

Ý ông muốn nói là mỗi loại sách đem lại những lợi ích khác nhau. Trước Bacon, triết gia La Mã Seneca cũng đã đưa ra lời khuyên non multa multum - không phải đọc thật nhiều sách, mà hãy đọc một số ít cuốn sách thật kỹ.

Vì vậy, không phải mọi hình thức đọc đều có giá trị như nhau. Vậy chúng ta nên đọc như thế nào?

Điều này dẫn đến lầm tưởng thứ ba: đọc sách chỉ là một hoạt động thụ động.

Trong nhiều năm, tôi đã gặp không ít học sinh trung học và sinh viên đại học cho rằng đọc sách chẳng đòi hỏi kỹ năng nào hơn việc đứng dưới vòi hoa sen. Họ dường như nghĩ rằng chỉ cần để những dòng chữ tuôn qua tâm trí thì bản thân sẽ tự động trở nên tốt hơn hoặc tiến bộ hơn.

Không có gì sai lầm hơn quan niệm đó.

Khi còn trẻ, tôi rất thích đi xe máy. Cảm giác ngồi trên một cỗ máy đầy sức mạnh đang lao về phía trước thật tuyệt vời. Nhưng nếu không luyện tập, bạn rất dễ gặp tai nạn, và tôi cũng từng bị ngã.

Theo Aristotle, học cách sử dụng trí tuệ cũng giống như học cách điều khiển một chiếc xe máy mạnh mẽ.

Trí tuệ có sức mạnh, nhưng bạn cần kỷ luật để điều khiển nó đúng hướng.

Để chuyển từ việc đọc thụ động sang đọc chủ động, sâu sắc và có khả năng bồi đắp phẩm chất trí tuệ, tôi muốn đề xuất bốn kỹ năng thực hành rất cụ thể. Hãy luyện tập những kỹ năng này, bạn sẽ từng bước hình thành thói quen chú ý - một điều có ích cho hạnh phúc của chúng ta.

Đây là kỹ năng đầu tiên.

Kỹ năng thứ nhất: Đọc từ ngoài vào trong.

Ý tưởng đằng sau phương pháp này rất đơn giản. Cũng như bạn sẽ không bắt đầu làm bánh mì khi chưa chuẩn bị nguyên liệu, xoong nồi và cốc đong, bạn cũng không nên bắt đầu đọc một văn bản khó mà chưa dành chút thời gian tìm hiểu địa hình của nó.

Đọc từ ngoài vào trong có nghĩa là tiếp cận tác giả và cuốn sách của họ với sự chu đáo mà bạn dành cho một người bạn mới quen.

Bạn cần kiên nhẫn một chút. Cụ thể, hãy chú ý đến bốn yếu tố.

Thứ nhất, tìm hiểu những gì có thể biết về cuộc đời và bối cảnh của tác giả. Thứ hai, suy ngẫm đôi chút về nhan đề. Thứ ba, xác định thể loại hoặc kiểu văn bản. Cuối cùng, nghĩ xem cuốn sách có thể sử dụng những thủ pháp, dấu hiệu hay cách thức trình bày nào.

Quá trình này không cần phải nặng nề, và chắc chắn bạn không cần có bằng cấp chuyên môn mới thực hiện được. Chỉ vài phút chuẩn bị cũng có thể giúp ích rất nhiều.

Trước khi đi sâu vào văn bản, hoặc trong lúc đọc, bạn có thể tìm hiểu sơ bộ từ trước hay đơn giản là chú ý đến những yếu tố ấy khi tiếp tục đọc.

Hãy xem một ví dụ để hiểu vì sao việc chuẩn bị này lại hữu ích.

Năm 2000, BBC tổ chức một cuộc khảo sát về nhà văn có ảnh hưởng lớn nhất trong thiên niên kỷ vừa qua. Không có gì ngạc nhiên khi Shakespeare đứng đầu danh sách. Nhưng ngay sau ông là Jane Austen.

“Pride and Prejudice” (Kiêu hãnh và định kiến) của Austen thường được xếp vào nhóm những tiểu thuyết được yêu thích nhất mọi thời đại, và điều đó hoàn toàn có lý do.

Câu chuyện kể về hai người trẻ tìm đường đến với hôn nhân và từ đó tìm thấy hạnh phúc. Nhưng chính nhan đề lại hé lộ một manh mối quan trọng về lập luận của Austen cũng như hướng đi của câu chuyện.

Đóng góp cốt lõi của cuốn sách là cho thấy hạnh phúc đích thực trong tình yêu chỉ có thể đạt được khi con người đã hình thành những đức tính tốt đẹp thực sự.

Luận điểm ở đây là: không có đức hạnh thì không có tình yêu đích thực; không có tình yêu đích thực thì không có hạnh phúc bền lâu.

Hai nhân vật trẻ Elizabeth Bennet và Fitzwilliam Darcy đều có những khuyết điểm riêng mà họ cần vượt qua. Elizabeth quá nhanh chóng đưa ra phán xét, vì thế cô bị chi phối bởi định kiến.

Trong khi đó, Darcy là một người tốt nhưng lại thiếu lòng bao dung, thường tách mình khỏi những người khác. Vì vậy, anh bị cản trở bởi sự kiêu hãnh.

Diễn biến của tiểu thuyết cho thấy hai người trẻ dần đến với nhau bằng cách vượt qua những khuyết điểm ấy. Chỉ khi trở nên tốt đẹp hơn theo những cách mà bản thân còn thiếu, họ mới xứng đáng với tình yêu của đối phương. Đó cũng chính là ý nghĩa của nhan đề Kiêu hãnh và định kiến.

Tương tự, hãy chú ý đến thể loại của cuốn sách. Bạn đọc giáo trình sinh học để nắm các định nghĩa rõ ràng và hiểu những hình minh họa, nhưng khi đọc thơ, bạn cần chú ý đến ẩn dụ và biểu tượng.

Hiểu thể loại giúp bạn nhận ra những chìa khóa cần thiết để mở cánh cửa của từng văn bản.

Thói quen tiếp theo có lẽ là điều hữu ích nhất trong tất cả. Nếu chỉ có thể ghi nhớ một kỹ năng, tôi khuyên bạn hãy ghi nhớ kỹ năng này.

Kỹ năng thứ hai: Xác định bộ ba cốt lõi của mỗi văn bản.

Đó là câu hỏi, câu trả lời và các bước lập luận dẫn đến câu trả lời.

Mọi tác giả giỏi hoặc xuất sắc đều đang giải quyết một vấn đề, trả lời một câu hỏi hoặc xoay quanh một chủ đề nào đó. Vì vậy, nếu muốn theo sát tư duy của tác giả, bạn cần hành động như một thám tử để tìm ra ba yếu tố này.

Câu hỏi là gì? Câu trả lời là gì? Các bước lập luận là gì?

Trong gần một thập kỷ, tôi tham gia một nhóm đọc sách dành cho nam giới, nơi chúng tôi cùng nghiên cứu những bài tiểu luận triết học và thần học khó. Các thành viên đều là những người thành đạt trong nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng kỹ năng khó nhất mà chúng tôi rèn luyện vẫn là xác định bộ ba cốt lõi này.

Thực sự, khả năng xác định được bộ ba ấy tạo nên khác biệt giữa việc đứng ngoài quan sát một cuộc đối thoại lớn và việc trở thành người tham gia thực sự. Một bên là người hiểu điều gì đang diễn ra và có thể đóng góp ý kiến; bên kia là người không biết những người khác đang nói về điều gì.

Điều này dẫn đến kỹ năng thực hành thứ ba.

Kỹ năng thứ ba: Ghi chú bên lề.

Khi tìm kiếm bộ ba cốt lõi gồm câu hỏi, câu trả lời và cấu trúc lập luận, cách tốt nhất là cầm sẵn một cây bút chì trong tay.

Không có công thức cứng nhắc nào cho việc này. Khi luyện tập, bạn sẽ tự hình thành hệ thống riêng. Nhưng về cơ bản, mục đích là đánh dấu những nội dung quan trọng nhất để có thể nhớ lại về sau và hiểu rõ chúng ngay trong lúc đọc.

Chẳng hạn, bạn có thể gạch chân các từ khóa, khoanh tròn kết luận, đặt dấu ngoặc quanh những câu quan trọng hoặc thậm chí vẽ những hình nhỏ.

Con người đã thực hiện những việc tương tự trong nhiều thế kỷ ở phương Tây. Chẳng hạn, các tu sĩ sao chép bản thảo thời Trung cổ đôi khi viết những lời bình bên lề để ghi lại suy nghĩ của họ về một đoạn văn nào đó.

Cách làm này được gọi là marginalia, tức những ghi chú bên lề. Đến thời Phục hưng, một phương pháp khác có tên florilegia trở nên phổ biến. Đó là những cuốn sổ nhỏ, nơi người đọc chép lại các đoạn văn dài từ sách để có thể quay lại xem và nhớ những gì mình đã đọc.

Vào thế kỷ XVIII, các nhà xuất bản đôi khi còn in những bản tóm tắt ngắn ở lề sách, giúp độc giả theo kịp mạch lập luận khi nội dung được triển khai.

Một kỹ thuật khác là viết một từ hoặc cụm từ ở đầu hay cuối trang để giúp bạn nhận biết nội dung đang được trình bày.

Với những cuốn sách đặc biệt khó, bạn thậm chí có thể viết những bản tóm tắt logic ngắn ở cuối sách, ghi lại các trích dẫn quan trọng để dễ dàng tìm đọc lại sau này.

Điều cốt yếu là: đọc sâu đồng nghĩa với đọc chủ động.

Điều này dẫn đến thói quen cuối cùng.

Kỹ năng thứ tư: Đọc bằng mắt, bằng tai và cùng bạn bè.

Những cuốn sách lớn, chẳng hạn tác phẩm của Khổng Tử, Augustine hay Shakespeare, vốn được viết để đọc thành tiếng, thảo luận và đôi khi biểu diễn cùng bạn bè.

Tôi luôn ngạc nhiên trước những hiểu biết tuyệt vời và độc đáo mà mọi người có thể đưa ra trong một cuộc trò chuyện, đơn giản nhờ việc cùng nhau thảo luận về điều mà họ đã dành thời gian đọc.

Nếu bạn chưa có thói quen tham gia nhóm đọc sách, hãy tìm một nhóm. Hãy rủ bạn bè cùng đọc một cuốn sách yêu thích, một bài tiểu luận của C. S. Lewis hoặc một đoạn kinh thánh, rồi khuyến khích họ tham gia bằng lời hứa mời cà phê hảo hạng, hoặc có thể là một chai rượu vang.

Tôi muốn kết thúc bằng một thử thách thực tế, không chỉ liên quan đến việc đọc mà còn về việc giành lại quyền kiểm soát quỹ thời gian khi thức của chúng ta.

Một ngày của chúng ta được chia thành ba khoảng thời gian, mỗi khoảng tám giờ. Tất cả chúng ta đều cần tám giờ để ngủ, tám giờ để làm việc, và như vậy còn lại tám giờ cho những hoạt động khác.

Đó là khoảng thời gian dành cho vui chơi, trò chuyện, âm nhạc, các hoạt động thủ công, cầu nguyện, tập thể dục và cả việc đọc sách.

Hãy thực hành bốn kỹ thuật giúp cải thiện khả năng đọc sâu. Bạn có thể cân nhắc dành từ 5 đến 10 phút mỗi ngày cho việc đọc nhằm bồi đắp và định hình tư duy, rồi quan sát cách cuộc sống của mình được cải thiện, đặc biệt là khả năng sống và phục vụ người khác.

- Theo: Tiến sĩ Ryan Topping